Бо муносибати 6 ноябр - Рӯзи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ва 32-солагии қабули он

Дар таърихи давлатдории ҳар як миллат санаде вуҷуд дорад, ки сарнавишти онро муайян мекунад. Барои миллати тоҷик чунин санад Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. 6 ноябри соли 1994 дар вазъияти ниҳоят мураккаби сиёсӣ ва иқтисодӣ, дар даврае, ки кишвар дар остонаи парокандагӣ қарор дошт, мардуми шарифи Тоҷикистон бо иродаи устувор дар раъйпурсии умумихалқӣ Конститутсияро қабул кард. Ин ҳодиса на танҳо ҳуҷҷати ҳуқуқӣ, балки амали қаҳрамононаи миллат барои ҳифзи истиқлолият буд.

Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз суханрониҳои худ қайд кардаанд: "Конститутсия бахтномаи миллат аст". Дар ҳақиқат, ин бахтнома роҳи рушди моро барои даҳсолаҳо муайян кард.

Барои дарки моҳияти Конститутсия бояд ба солҳои 1991-1994 назар кунем. Баъди пошхӯрии Иттиҳоди Шӯравӣ ва ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ дар 9 сентябри соли 1991, Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушд ворид шуд. Вале мутаассифона, солҳои 1992-1993 кишварро ҷанги шаҳрвандӣ фаро гирифт. Дар чунин шароит зарурати қабули санади ягонае, ки ҳамаи қишрҳои ҷомеаро муттаҳид кунад, ба миён омад. Дар Иҷлосияи 16-уми Шӯрои Олӣ дар Қасри Арбоб (ноябри 1992) асосҳои сулҳ гузошта шуд ва маҳз ҳамин Иҷлосия барои таҳияи Конститутсияи нав замина фароҳам овард. Лоиҳаи Конститутсия дар матбуот нашр шуда, зиёда аз 8000 пешниҳод аз ҷониби мардум ворид гардид аст.

Конститутсияи амалкунанда аз Муқаддима, 10 боб ва 100 модда иборат аст. Ҳар як боби он дорои аҳамияти махсус мебошад: 

Боби 1 - Асосҳои сохтори конститутсионӣ. Дар ин боб шакли идораи ҷумҳурӣ, принсипи соҳибихтиёрӣ, ягонагӣ ва дунявӣ будани давлат мустаҳкам шудааст.  Махсусан моддаи 8, ки гуногунандешии сиёсӣ ва бисёрҳизбиро кафолат медиҳад, аҳамияти калон дорад.

Боби 2 - Ҳуқуқ, озодӣ ва вазифаҳои асосии инсон ва шаҳрванд. Ин дили Конститутсия аст. Аз моддаи 14 то 47 тамоми ҳуқуқҳои асосии инсон номбар шудааст.

Моддаи 5 арзиши олиро муайян мекунад - Инсон. Боби 3 то 8 - Сохтори давлат. Дар ин бобҳо ваколатҳои Президент, Маҷлиси Олӣ, Ҳукумат, мақомоти маҳаллӣ, суд ва Прокуратура муайян шудааст. Принсипи таҷзияи ҳокимият (моддаи 9) - ба ҳокимияти қонунгузор, иҷроия ва судӣ ҷудо шудани ҳокимият - кафолати пешгирии худсарии ҳокимият мебошад.

Боби 9 ва 10 - Тартиби тағйири Конститутсия ва муқаррароти интиқолӣ. Конститутсия ҳуҷҷати яхкарда нест. Он бо ҷомеа инкишоф меёбад. Се марҳилаи ислоҳот инро собит мекунад:

а) Ислоҳоти соли 1999. Дар ин марҳила Маҷлиси Олии якпалатагӣ ба дупалатагӣ табдил дода шуд. Маҷлиси миллӣ (33 аъзо) ва Маҷлиси намояндагон (63 вакил) таъсис ёфт. Ин ба касбияти қонунгузорӣ мусоидат кард.

б) Ислоҳоти соли 2003. Ин ислоҳот беш аз 50 тағйирот ворид кард. Мӯҳлати ваколати Президент аз 5 ба 7 сол дароз карда шуд. Ҳуқуқи инсон ба дахлнопазирии манзил, озодии ҳаракат ва дигар ҳуқуқҳо васеъ карда шуд.

в) Ислоҳоти соли 2016 - ислоҳоти ҷавонон. Ин муҳимтарин ислоҳот барои мо - омӯзгорон ва донишҷӯён буд. Синну соли номзад ба Президентӣ аз 35 ба 30 сол, ба вакилӣ аз 25 ба 30 сол паст карда шуд. Ин маънои эътимоди давлат ба ҷавононро дорад. Дар ДДМИТ зиёда аз 70% донишҷӯён ҷавонони то 30-сола мебошанд ва онҳо бояд ин имкониятро донанд.

Ба назари аввал, байни Конститутсия ва ихтисоси ҳисобдорӣ чӣ робитае ҳаст? Робитаи мустақим вуҷуд дорад. Моддаи 12-и Конститутсия шаклҳои гуногуни моликият - хусусӣ, давлатӣ, коммуналӣ - ва баробарҳуқуқии онҳоро кафолат медиҳад. Ин асоси фаъолияти иқтисодӣ ва ҳисобдорӣ аст. Агар моликияти хусусӣ кафолат надошта бошад, соҳибкорӣ, сармоягузорӣ ва ҳисобдории дуруст вуҷуд дошта наметавонад. Моддаи 32 озодии фаъолияти соҳибкориро кафолат медиҳад. Маҳз дар асоси ҳамин модда Кодекси андоз, Қонун дар бораи баҳисобгирии муҳосибӣ қабул шудаанд.Моддаи 13-и Конститутсия мегӯяд: "Замин, сарватҳои зеризаминӣ, об, фазои ҳавоӣ... моликияти истисноии давлат мебошанд". Аз ин рӯ, ҳар як ҳисобдоре, ки дар корхонаи давлатӣ кор мекунад, бояд донад, ки ӯ сарвати миллатро ҳисоб мекунад. Моддаи 44 уҳдадории андозсупориро муқаррар мекунад: "Супоридани андоз ва пардохтҳои ҳатмӣ уҳдадории ҳар шахс аст". Ин мустақиман ба факултети мо дахл дорад. Тарбияи ҳисобдори софдиле, ки андозро дуруст ҳисоб мекунад - ин иҷрои Конститутсия аст.

Имрӯз вазифаи мо, эдвайзерони тарбиявӣ, аз он иборат нест, ки танҳо фанни тахассусиро омӯзонем. Вазифаи мо тарбияи шаҳрванди комил аст. Мушоҳидаҳо нишон медиҳанд, ки баъзе донишҷӯён моддаҳои оддии Конститутсияро намедонанд.

Масалан, онҳо намедонанд, ки мувофиқи моддаи 41 таҳсилоти миёнаи умумӣ ҳатмӣ ва дар муассисаҳои давлатӣ ройгон аст. Ё мувофиқи моддаи 35 ҳар кас ҳуқуқ ба меҳнат дорад. Аз ин рӯ, дар факултети ҳисобдорӣ ва омор мо бояд:

Дар ҳар як соати тарбиявӣ як моддаи Конститутсияро шарҳ диҳем. Озмунҳо - "Беҳтарин донандаи Конститутсия" гузаронем. Донишҷӯёнро ба Суди конститутсионӣ ва Маҷлиси Олӣ ба экскурсия барем.Дар шабакаҳои иҷтимоӣ маълумотҳои кӯтоҳ дар бораи ҳуқуқҳои конститутсионӣ паҳн кунем.6. Конститутсия ва ҷаҳонишавӣ. Дар замони ҷаҳонишавӣ Конститутсияи мо ба меъёрҳои байналмилалӣ мутобиқ аст. Тоҷикистон узви СММ буда, Эъломияи умумии ҳуқуқи башар ва дигар санадҳои байналмилалиро эътироф кардааст.

Моддаи 6-и Конститутсия мегӯяд, ки Тоҷикистон сиёсати сулҳҷӯёнаро пеш мебарад. Ин имрӯз, дар шароити муноқишаҳои ҷаҳонӣ, хеле муҳим аст.

32 сол пеш халқи тоҷик интихоби таърихии худро кард. Конститутсия моро аз парокандагӣ наҷот дода, ба сӯи давлати демократии ҳуқуқбунёд раҳнамоӣ кард. Имрӯз ҳар як мутахассисони оянда бояд фаҳмад, ки  вақеан баланси корхонаро дуруст тартиб медиҳад, андозро софдилона ҳисоб мекунад, моликияти давлатро ҳифз мекунад - ӯ Конститутсияро иҷро мекунад.

Эҳтироми Конститутсия аз эҳтироми миллат ҷомеъаи имрузаи мост, биёед Конститутсияро на танҳо ҳамчун китоб дар раф, балки ҳамчун роҳнамои ҳаррӯзаи ҳаёти худ қабул кунем.

Муаллиф: Садриддин Р.Р., ассистенти кафедраи баҳисобгирии муҳосибӣ