Танҳо ҳамон миллате дар байни оламиён соҳиби обрӯ мегардад, ки Конститутсия ва қонунҳои худро эҳтиром ва риоя мекунад. Танҳо ҳамон давлате нуфуз пайдо менамояд, ки шаҳрвандонаш, сарфи назар аз мансубияти нажодӣ, миллӣ ва диниашон, эҳтиром ва волоияти қонунро ба ҷо меоранд ва дар айни замон ба арзишҳои беҳтарини башарият арҷ мегузоранд.

Эмомалӣ Раҳмон

Конститутсия ҳамчун Қонуни асосии давлат дорои қувваи олии ҳуқуқӣ буда, асосҳои сохтори конститутсионӣ, принсипҳои давлатдорӣ, низоми ҳокимияти давлатӣ ва муносибатҳои муҳими ҷамъиятиро муайян менамояд. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дастоварди бузурги мардуми кишвар ва заминаи ҳуқуқии бунёди давлати соҳибистиқлоли тоҷикон ба шумор меравад. Ин санади сарнавиштсоз барои ташаккули низоми нави давлатдорӣ, таҳкими қонуният ва таъмини тартиботи ҳуқуқӣ шароити мусоид фароҳам овард.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардида, баъдан 26 сентябри соли 1999, 22 июни соли 2003 ва 22 майи соли 2016 тавассути раъйпурсии умумихалқӣ ба он тағйиру иловаҳо ворид карда шуданд. Ин марҳилаҳо дар таърихи рушди низоми конститутсионии кишвар аҳаммияти муҳим дошта, ба такмили сохтори давлатдорӣ ва мутобиқсозии қонунгузорӣ ба талаботи замон мусоидат намуданд.

Конститутсия аз ҷумлаи дастовардҳои бузурги мардуми Тоҷикистон буда, заминаи ҳуқуқии бунёди давлати соҳибистиқлол, таҷассумгари ормонҳои давлатдории миллӣ ва ифодагари манфиатҳои миллӣ ба ҳисоб меравад. Он на танҳо сохтори давлат ва низоми ҳуқуқии кишварро муайян мекунад, балки барои ҳифзи арзишҳои миллӣ, таъриху фарҳанг, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд низ заминаи устувор фароҳам меорад.

Нақши таърихии Конститутсия, пеш аз ҳама, дар он ифода меёбад, ки мардуми Тоҷикистон дар солҳои аввали истиқлолияти давлатӣ, ҳамчун соҳибихтиёр ва сарчашмаи ягонаи ҳокимияти давлатӣ, сарнавишти худро дар асоси муқаррароти ҳамин санади тақдирсоз муайян намуда, самтҳои асосии рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакатро мушаххас сохтанд. Маҳз қабули Конститутсия барои ташаккули низоми нави давлатдорӣ ва таҳкими пояҳои ҳуқуқии давлати миллӣ заминаи зарурӣ гузошт.

Эҳтиром ва риояи меъёрҳои Конститутсия, иҷрои талаботи қонунҳо ва таъмини волоияти қонун аз нишонаҳои муҳимми ҷомеаи соҳибфарҳанг ва масъулиятшинос ба шумор мераванд. Волоияти қонун шарти асосии таъмини оромиву осоиш, суботи сиёсӣ, адолати иҷтимоӣ ва пешрафти тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа мебошад. Танҳо дар ҷомеае, ки қонун барои ҳама баробар амал мекунад ва ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон ҳифз мешаванд, метавон ба рушди устувор ва зиндагии шоистаи мардум ноил гардид.

Конститутсия ҳамчун шоҳсутуни давлатдорӣ ва шиносномаи ҳуқуқии миллат дар таҳкими истиқлолияти давлатӣ, ваҳдати миллӣ ва худшиносии шаҳрвандон нақши муҳим дорад. Арҷгузорӣ ба ин санади муқаддас пеш аз ҳама дар эҳтироми қонун, иҷрои уҳдадориҳои шаҳрвандӣ, ҳифзи манфиатҳои миллӣ ва саҳмгузорӣ дар ободии Ватан таҷассум меёбад.

Бо дарназардошти аҳаммияти таърихию сиёсии ин санади сарнавиштсоз, метавон гуфт, ки таҷлили 32-солагии қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар соли 2026 барои бознигарии роҳи тайкардаи давлатдорӣ, таҳкими худогоҳиву худшиносии миллӣ, баланд бардоштани ҳисси ватандӯстиву ватанпарастӣ ва эҳтиром ба арзишҳои конститутсионӣ заминаи мусоид фароҳам меорад. Ин санаи муҳим ҳар як шаҳрванди кишварро ба дарки масъулияти худ дар назди давлату миллат ва наслҳои оянда ҳидоят менамояд.

Дар маҷмуъ, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон Қонуни асосии давлат буда, асосҳои сохтори конститутсионӣ, ҳуқуқу озодиҳо ва уҳдадориҳои асосии инсон ва шаҳрванд, инчунин тартиби ташкил ва фаъолияти мақомоти ҳокимияти давлатиро муайян менамояд. Мақоми олии ҳуқуқии он кафолат медиҳад, ки тамоми қонунҳо ва санадҳои меъёрии ҳуқуқии кишвар ба муқаррароти Конститутсия мутобиқат дошта бошанд.

Имрӯз метавон таъкид намуд, ки Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ заминаи асосии ҳифзи соҳибихтиёрии давлатӣ, манфиатҳои миллӣ ва ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон мебошад. Арзиши воқеии он на танҳо дар муқаррар намудани меъёрҳои ҳуқуқӣ, балки дар татбиқи пайвастаи онҳо дар ҳаёти ҷомеа ифода меёбад. Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ, эҳтиром ба қонун ва таъмини иҷрои талаботи конститутсионӣ вазифаи муҳимми давлат ва ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад.

Дар баробари ин, аз дастовардҳои муҳимми даврони соҳибистиқлолии Тоҷикистон метавон барқарорсозии сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ, фароҳам овардани заминаҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ ва тақвияти амнияти ҷомеаро ном бурд. Дар ин раванд Конститутсия ҳамчун заминаи ҳуқуқии рушди давлат ва ҷомеа нақши муҳим бозидааст. Ин дастовардҳо натиҷаи талошҳои муштараки давлат ва ҷомеа, сиёсати созанда ва заҳмату кӯшишҳои мардуми соҳибмаърифату фарҳангдӯсти тоҷик мебошанд.

Ҳамин тавр, Конститутсия на танҳо шоҳсутуни низоми ҳуқуқии давлат, балки шиносномаи давлатдории миллӣ ва таҷассумгари ормонҳои таърихии мардуми тоҷик мебошад. Эҳтиром, ҳифз ва риояи он масъулияти шаҳрвандии ҳар як фарди ҷомеа буда, омили муҳимми таҳкими истиқлолияти давлатӣ, ваҳдати миллӣ ва бунёди Тоҷикистони пешрафта ба шумор меравад.

 

Сайёд ДАВЛАТЗОДА,

ассистенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ