Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба ҳисоб рафта, ба рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии давлат таъсири манфӣ мерасонад. Ин падида эътимоди шаҳрвандонро ба мақомоти давлатӣ коҳиш дода, ба риояи волоияти қонун, таъмини адолати иҷтимоӣ ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон монеа эҷод мекунад. Аз ин рӯ, муқовимат ба коррупсия яке аз вазифаҳои муҳимми давлат, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва ҳар як фарди масъулиятшинос мебошад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва густариши муносибатҳои иқтисодию иҷтимоӣ масъалаи пешгирӣ ва муқовимат ба коррупсия аҳаммияти бештар пайдо кардааст. Муқовимати самаранок ба ин зуҳуроти номатлуб андешидани чораҳои маҷмӯии ҳуқуқӣ, иқтисодӣ, ташкилӣ ва тарбиявиро тақозо менамояд. Дар ин раванд на танҳо фаъолияти мақомоти давлатӣ, балки мавқеи шаҳрвандон, сатҳи маърифати ҳуқуқӣ ва масъулияти иҷтимоии ҳар як шахс низ нақши муҳим доранд.

Мафҳуми коррупсия аз калимаи лотинии corruptio гирифта шуда, маънои фасод, вайроншавӣ ва ришвахӯриро ифода мекунад. Дар маънои ҳуқуқӣ коррупсия истифодаи ғайриқонунии ваколатҳои мансабӣ ё имкониятҳои вобаста ба мақоми хизматӣ бо мақсади ба даст овардани манфиатҳои шахсӣ ё манфиати шахсони дигар мебошад.

Коррупсия дар шаклҳои гуногун зуҳур мекунад. Аз ҷумла, ришваситонӣ, ришвадиҳӣ, сӯиистифода аз ваколатҳои мансабӣ, тасарруфи маблағҳои давлатӣ, бархӯрди манфиатҳо ва истифодаи мақоми хизматӣ ба манфиати шахсӣ аз ҷумлаи шаклҳои паҳншудаи он мебошанд.

Хусусияти хатарноки коррупсия дар он ифода меёбад, ки он на танҳо ба фаъолияти мақомоти давлатӣ, балки ба соҳаҳои маориф, тандурустӣ, иқтисодиёт, соҳибкорӣ ва дигар бахшҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад. Ин зуҳурот боиси заиф гардидани механизмҳои идоракунӣ, коҳиш ёфтани эътимоди ҷомеа ва халалдор шудани муносибатҳои одилонаи ҷамъиятӣ мегардад.

Пайдоиш ва густариши коррупсия ба як қатор омилҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ, ҳуқуқӣ ва маънавӣ вобаста мебошад. Яке аз сабабҳои асосии он нокифоя будани шаффофият дар фаъолияти баъзе сохторҳо, заиф будани назорати дохилию ҷамъиятӣ ва сатҳи нокифояи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон мебошад.

Барои пешгирии чунин омилҳо баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, такмили қонунгузорӣ, таъмини шаффофияти фаъолияти сохторҳо ва таҳкими масъулияти шахсони мансабдор зарур мебошад.

Коррупсия ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа зарар расонида, ба рушди устувори давлат монеа эҷод мекунад. Оқибатҳои он хусусияти гуногун дошта, ҳам ба фаъолияти сохторҳои давлатӣ ва ҳам ба зиндагии ҳар як шаҳрванд таъсир мерасонанд.

Аввалан, коррупсия ба рушди иқтисодиёт таъсири манфӣ мерасонад. Дар натиҷаи истифодаи ғайриқонунии маблағҳо ва захираҳои давлатӣ имкониятҳои рушди иқтисодӣ маҳдуд мегарданд. Илова бар ин, коррупсия муҳити соҳибкориро халалдор намуда, рақобати солимро заиф ва ҷалби сармоягузориро мушкил мегардонад.

Дуюм, коррупсия адолати иҷтимоиро халалдор мекунад. Вақте ки дастрасӣ ба хизматрасониҳо, имтиёзҳо ва имкониятҳо на дар асоси қонун ва қобилият, балки тавассути муносибатҳои ғайриқонунӣ муайян карда мешавад, ҳуқуқу манфиатҳои қонунии шаҳрвандон поймол мегарданд. Дар чунин шароит принсипи баробарии шаҳрвандон дар назди қонун низ осеб мебинад.

Сеюм, коррупсия ба низоми маориф таъсири манфӣ мерасонад. Дар соҳаи маориф зуҳуроти коррупсионӣ метавонанд боиси паст гардидани сифати таълим, коҳиш ёфтани эътимод ба муассисаҳои таълимӣ ва нодида гирифтани дониш, малака ва қобилияти воқеии донишҷӯён гарданд. Ин ҳолат ба омодасозии мутахассисони соҳибкасб ва рушди неруи зеҳнии ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад.

Чорум, коррупсия эътимоди шаҳрвандонро ба мақомоти давлатӣ коҳиш медиҳад. Агар шаҳрвандон фаъолияти мақомоти давлатиро шаффоф, одилона ва қонунӣ арзёбӣ накунанд, эътимоди онҳо ба низоми идоракунӣ ва ниҳодҳои давлатӣ заиф мегардад. Ин ҳолат метавонад ба коҳиш ёфтани иштироки фаъоли шаҳрвандон дар ҳаёти ҷамъиятӣ низ оварда расонад.

Ҳамин тариқ, коррупсия на танҳо мушкилоти ҳуқуқӣ, балки масъалаи муҳими иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва ахлоқӣ мебошад, ки бартараф намудани он муносибати фарогир ва масъулиятнокро тақозо менамояд.

Муқовимат ба коррупсия бояд пайваста, мақсаднок ва фарогир бошад. Барои ба даст овардани натиҷаҳои назаррас ҳамкории мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, муассисаҳои таълимӣ, воситаҳои ахбори омма ва шаҳрвандон зарур аст.

Самаранокии ин чораҳо аз ҳамоҳангии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва иштироки бошууронаи ҷомеа вобастагии зиёд дорад.

Ҷавонон ҳамчун неруи созанда ва ояндаи давлат дар пешгирӣ ва муқовимат ба коррупсия нақши муҳим доранд. Ташаккули ҷаҳонбинии ҳуқуқӣ, ҳисси масъулиятшиносӣ ва мавқеи фаъоли шаҳрвандӣ дар байни ҷавонон метавонад барои бунёди ҷомеаи солим ва адолатпарвар заминаи мусоид фароҳам оварад.

Муассисаҳои таълимӣ дар ин раванд масъулияти муҳимро бар дӯш доранд. Омӯзгорон бояд на танҳо донишҳои илмӣ, балки арзишҳои ахлоқӣ, эҳтиром ба қонун, поквиҷдонӣ ва муносибати софдилона ба меҳнатро низ ба шогирдон омӯзонанд.

Дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ гузаронидани конференсияҳои илмӣ, мизҳои мудаввар, семинарҳо ва вохӯриҳои маърифатӣ дар мавзӯи муқовимат ба коррупсия метавонад ба баланд гардидани маърифати ҳуқуқии донишҷӯён мусоидат намояд.

Махсусан, риояи принсипҳои адолат, шаффофият ва баробарӣ дар раванди таълим, қабули имтиҳонҳо ва баҳогузории донишҷӯён аҳаммияти калон дорад. Донишҷӯён бояд дарк намоянд, ки муваффақият дар таҳсил ва фаъолияти минбаъдаи касбӣ пеш аз ҳама ба дониш, қобилият, меҳнатдӯстӣ ва масъулиятшиносӣ вобаста мебошад.

Ба андешаи мо, тарбияи насли ҷавони поквиҷдон, масъулиятшинос ва дорои маърифати баланди ҳуқуқӣ яке аз заминаҳои муҳими ташаккули ҷомеаи аз коррупсия орӣ мебошад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқовимат ба коррупсия яке аз самтҳои муҳими сиёсати ҳуқуқӣ ва фаъолияти идоракунии давлатӣ ба шумор меравад. Бо мақсади пешгирӣ ва муқовимат ба ин падида заминаҳои муайяни ҳуқуқӣ ва институтсионалӣ ташаккул дода шудаанд.

Яке аз санадҳои муҳими ҳуқуқӣ дар ин самт Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» мебошад. Қонуни мазкур муносибатҳои ҷамъиятиро дар самти пешгирӣ ва муқовимат ба коррупсия танзим намуда, асосҳои ҳуқуқӣ ва ташкилии фаъолияти зиддикоррупсиониро муайян мекунад.

Дар баробари чораҳои ҳуқуқӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ, таъмини шаффофият дар фаъолияти мақомоти давлатӣ, таҳкими назорати ҷамъиятӣ ва густариши ҳамкории давлату ҷомеа аҳаммияти махсус доранд.

Муқовимат ба коррупсия танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Ҳар як шаҳрванд метавонад бо риояи қонун, рад намудани муносибатҳои коррупсионӣ, истифодаи роҳҳои қонунии ҳимояи ҳуқуқ ва эҳтиром ба ҳуқуқу манфиатҳои дигарон дар пешгирии ин зуҳуроти номатлуб саҳми худро гузорад.

Барои ба даст овардани натиҷаҳои устувор зарур аст, ки чораҳои зиддикоррупсионӣ пайваста такмил дода шуда, иҷрои талаботи қонунгузорӣ таъмин ва дар ҷомеа фарҳанги оштинопазирӣ нисбат ба амалҳои коррупсионӣ ташаккул дода шавад.

Коррупсия яке аз монеаҳои ҷиддии рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва ҳуқуқии ҷомеа буда, ба адолати иҷтимоӣ, эътимоди шаҳрвандон ва фаъолияти самараноки муассисаҳои давлатӣ таъсири манфӣ мерасонад. Паҳншавии ин падида имкониятҳои рушди давлатро маҳдуд намуда, ба ташаккули муносибатҳои солими ҷамъиятӣ ва таъмини волоияти қонун халал ворид мекунад.

Муқовимати самаранок ба коррупсия танҳо тавассути қабули қонунҳо имконпазир нест. Барои пешгирии ин зуҳурот баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, таъмини шаффофият дар фаъолияти сохторҳои давлатӣ, тақвияти назорати ҷамъиятӣ, рушди хизматрасониҳои электронӣ ва тарбияи ахлоқию маънавии шаҳрвандон зарур мебошад.

Ҳар як шахс бояд дарк намояд, ки ростқавлӣ, поквиҷдонӣ, адолат ва эҳтиром ба қонун арзишҳои муҳимми ҷомеаи солим мебошанд. Муқовимат ба коррупсия аз муносибати ҳар як шаҳрванд ба қонун, вазифаҳои хизматӣ ва масъулияти шахсии ӯ оғоз мегардад.

Танҳо дар сурати ҳамкории самараноки давлат ва ҷомеа, баланд будани масъулияти шаҳрвандӣ ва таҳкими фарҳанги ҳуқуқӣ метавон барои ташаккули муҳити шаффофу одилона, ҳифзи манфиатҳои ҷамъиятӣ ва таъмини рушди устувори Тоҷикистони соҳибистиқлол заминаи мусоид фароҳам овард.

 

С. МИРЗОЗОДА,

устоди кафедраи математикаи олии ДДМИТ