Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба шумор рафта, ба рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ, сиёсӣ ва ҳуқуқии давлат таъсири манфӣ мерасонад. Ин падидаи номатлуб дар кишварҳои гуногуни ҷаҳон ба мушоҳида расида, метавонад ба фаъолияти мақомоти давлатӣ, муассисаҳо ва муносибатҳои байни шаҳрвандон халал ворид созад. Аз ин рӯ, муқовимат ба коррупсия яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ва вазифаи умумии ҷомеа ба ҳисоб меравад.

Коррупсия истифодаи ғайриқонунии ваколатҳои мансабӣ ё мақоми хизматӣ бо мақсади ба даст овардани манфиати шахсӣ ё манфиати шахсони дигар мебошад. Ба зуҳуроти асосии он ришваситонӣ, ришвадиҳӣ, суиистифода аз ваколатҳои мансабӣ, тасарруфи маблағҳои давлатӣ, тамаъҷӯӣ, хешутаборбозӣ ва дигар амалҳои ғайриқонунӣ дохил мешаванд.

Масалан, вақте шахси мансабдор барои иҷрои вазифаи хизматии худ аз шаҳрванд маблағи ғайриқонунӣ талаб мекунад, чунин амал дорои хусусияти коррупсионӣ мебошад. Ҳамчунин додани пора барои ба даст овардани имтиёз ё ҳал намудани масъала бо роҳи ғайриқонунӣ низ кирдори коррупсионӣ ба ҳисоб меравад.

Коррупсия ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад. Пеш аз ҳама, он боиси коҳиш ёфтани эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти давлатӣ, халалдор гардидани адолати иҷтимоӣ ва маҳдуд шудани имкониятҳои баробари шаҳрвандон мегардад. Дар чунин шароит шахсони дорои имкониятҳои молиявӣ метавонанд бо роҳи ғайриқонунӣ ба баъзе имтиёзҳо дастрасӣ пайдо намоянд, дар ҳоле ки ҳуқуқи дигар шаҳрвандон поймол мешавад.

Ҳамзамон, коррупсия ба рушди иқтисодиёти миллӣ монеа эҷод карда, ба фаъолияти соҳибкорӣ, ҷалби сармоягузорӣ ва истифодаи самараноки захираҳои давлатӣ таъсири манфӣ мерасонад. Паҳн гардидани чунин зуҳурот метавонад боиси афзоиши иқтисодиёти пинҳонӣ, паст шудани сифати хизматрасониҳои давлатӣ ва суст гардидани рақобати солим гардад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқовимат ба коррупсия яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ мебошад. Бо мақсади пешгирӣ ва мубориза бо ин падидаи номатлуб заминаҳои ҳуқуқию ташкилии зарурӣ фароҳам оварда шудаанд. Аз ҷумла, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи муқовимат ба коррупсия» аз 7 августи соли 2020, №1714 қабул гардида, Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои давраи то соли 2030 амалӣ карда мешавад.

Ин санадҳо ба пешгирии кирдорҳои коррупсионӣ, баланд бардоштани шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ, таҳкими назорати ҷамъиятӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон равона шудаанд. Фаъолияти Агентии назорати давлатии молиявӣ ва мубориза бо коррупсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар татбиқи сиёсати зиддикоррупсионии давлат аҳаммияти муҳим дорад.

Бо вуҷуди андешидани тадбирҳои гуногун, пешгирии коррупсия танҳо бо қабули қонунҳо ва фаъолияти мақомоти давлатӣ маҳдуд намегардад. Барои ноил шудан ба натиҷаҳои устувор зарур аст, ки сабабу омилҳои ба пайдоиш ва густариши ин зуҳурот мусоидаткунанда муайян ва бартараф карда шаванд.

Дар ин самт андешидани чораҳои зерин муҳим мебошад:

баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва сиёсӣ, бахусус дар байни ҷавонон;

таъмини шаффофият ва ҳисоботдиҳии мақомоти давлатӣ;

густариши хизматрасониҳои электронӣ ва рақамикунонии равандҳои идоракунӣ;

тақвияти назорати ҷамъиятӣ ва иштироки шаҳрвандон дар пешгирии коррупсия;

фароҳам овардани шароити баробар барои дастрасӣ ба хизматрасониҳои давлатӣ;

пешгирии бархӯрди манфиатҳо ва таъмини масъулияти мансабдорон;

татбиқи ногузири меъёрҳои қонунгузорӣ нисбат ба шахсони гунаҳкор.

Дар ин раванд нақши ҷавонон низ хеле муҳим аст. Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа бояд дар фаъолияти ҳаррӯзаи худ ба арзишҳои ростқавлӣ, поквиҷдонӣ, адолат ва масъулиятшиносӣ такя намоянд. Донишҷӯён бояд ба дониш, малака ва қобилияти шахсии худ такя карда, аз ҳар гуна амалҳои ғайриқонунӣ, аз ҷумла додану гирифтани пора, худдорӣ намоянд.

Муассисаҳои таълимӣ дар тарбияи насли дорои ҷаҳонбинии ҳуқуқӣ ва фарҳанги баланди шаҳрвандӣ масъулияти муҳим доранд. Тавассути баргузории суҳбату вохӯриҳо, конференсияҳо, мизҳои мудаввар ва корҳои фаҳмондадиҳӣ метавон дар байни ҷавонон муносибати оштинопазирро нисбат ба коррупсия ташаккул дод.

Муқовимат ба коррупсия дар сурате самарабахш мегардад, ки давлат, ҷомеаи шаҳрвандӣ, муассисаҳои таълимӣ, воситаҳои ахбори омма ва ҳар як шаҳрванд дар ин раванд фаъолона иштирок намоянд.

Хулоса, коррупсия яке аз монеаҳои ҷиддии рушди устувори давлат ва ҷомеа мебошад. Пешгирии он масъулияти на танҳо мақомоти давлатӣ, балки ҳар як фарди ҷомеа аст. Танҳо бо эҳтироми қонун, риояи меъёрҳои ахлоқӣ, шаффофияти фаъолияти давлатӣ ва тарбияи шаҳрвандони масъулиятшинос метавон ҷомеаи солим, адолатпарвар ва пешрафтаро бунёд намуд.

 

А. АСОЕВ,

мудири кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ, номзади илмҳои сиёсӣ, дотсент

М. АБДУРАҲМОНОВА,

ассистенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ