Дар ҷаҳони муосир, ки инсоният ба дастовардҳои бузурги илмӣ ва техникӣ ноил гаштааст, ҳанӯз ҳам падидаҳое вуҷуд доранд, ки ба ҳаёт, саломатӣ ва озодии инсон таҳдид мекунанд. Яке аз чунин падидаҳои хатарнок ва нангин одамрабоӣ мебошад. Ин ҷиноят на танҳо ба як шахси алоҳида, балки ба тамоми оила, ҷомеа ва давлат зарари ҷиддии маънавӣ ва моддӣ мерасонад. Ҳар як хабари рабуда шудани инсон, хусусан кӯдакон ва ноболиғон, дили ҳар як шахси бовиҷдонро ба дард оварда, эҳсоси нооромӣ ва тарсро дар ҷомеа ба вуҷуд меорад. Аз ин рӯ, вокуниши ҷиддии ҷомеа ба ин зуҳурот вазифаи ҳар як шаҳрванди масъулиятшинос аст.

Одамрабоӣ гуфта, ба таври ғайриқонунӣ, зидди хоҳиши шахс бо истифода аз зӯроварӣ, таҳдид, фиреб ё дигар роҳҳо гирифтан, интиқол додан ва нигоҳ доштани ӯро меноманд. Ҷинояткорон одатан ҳадафҳои гуногунро пайгирӣ мекунанд: гирифтани фидя (пул) аз хешовандони ҷабрдида, маҷбур кардан ба меҳнати ғуломона, истисмори ҷинсӣ, савдои узвҳои бадан, интиқом ё ҳалли ихтилофҳои шахсӣ. Дар баъзе ҳолатҳо одамрабоӣ бо мақсадҳои сиёсӣ ё террористӣ низ анҷом дода мешавад.

Бояд қайд кард, ки одамрабоӣ ҳамеша бо зӯрии ошкоро сурат намегирад. Имрӯз бештар ҳолатҳое ба назар мерасанд, ки ҷинояткорон бо ваъдаҳои дурӯғ - кори сердаромад дар хориҷа, таҳсили ройгон, издивоҷи хушбахтона одамонро ба доми худ мекашанд. Дар чунин ҳолат ҷабрдида аввал ихтиёран ҳамроҳи онҳо меравад ва танҳо баъдтар мефаҳмад, ки озодии худро аз даст додааст. Ин шакли фиребгарона хусусан барои ҷавонон ва муҳоҷирони меҳнатӣ хатарнок мебошад.

Паҳншавии одамрабоӣ сабабҳои гуногуни иҷтимоӣ, иқтисодӣ ва маънавӣ дорад. Пеш аз ҳама, камбизоатӣ ва бекорӣ одамонро водор месозад, ки ба ҳар гуна пешниҳоди ҷолиб бе санҷиш бовар кунанд. Дуюм, сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ боиси он мегардад, ки шаҳрвандон ҳуқуқҳои худ ва роҳҳои ҳимояи онҳоро намедонанд. Сеюм, сусти назорати волидон аз болои фарзандон, хусусан дар давраи наврасӣ, имконият медиҳад, ки бегонагон ба кӯдакон наздик шаванд. Чорум, рушди шабакаҳои иҷтимоӣ ва интернет барои ҷинояткорон воситаи нави пайдо кардани қурбониён гардидааст: онҳо бо номҳои сохта эътимоди ҷавононро ба даст оварда, баъдан онҳоро ба вохӯрӣ даъват мекунанд.

Ғайр аз ин, мавҷудияти гурӯҳҳои муташаккили ҷиноятии фаромиллӣ, ки аз савдои одамон фоидаи калон ба даст меоранд, ин мушкилро ба як масъалаи ҷаҳонӣ табдил додааст. Ҳеҷ як кишвар аз ин хатар комилан эмин нест.

Оқибатҳои ин ҷиноят хеле вазнин ва аксар вақт барнагарданда мебошанд. Шахси рабудашуда ба зӯроварии ҷисмонӣ ва равонӣ гирифтор шуда, ҳатто пас аз озод гардидан солҳои тулонӣ аз тарс, изтироб, бехобӣ ва нобоварӣ ба одамон азоб мекашад. Барои кӯдакон ин осеби равонӣ метавонад тамоми ҳаёти ояндаи онҳоро тағйир диҳад. Дар сатҳи ҷомеа одамрабоӣ ҳисси амниятро коҳиш медиҳад, эътимоди мардумро ба якдигар суст мекунад ва ба обрӯи давлат дар арсаи байналмилалӣ таъсири манфӣ мерасонад. Аз ин рӯ, мубориза бо ин падида на танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, балки масъулияти умумии ҷомеа мебошад.

Мақомоти давлатӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, муассисаҳои таълимӣ ва воситаҳои ахбори омма бояд дар ин самт ҳамкории зич дошта бошанд. Ҳар қадар мардум огоҳтар бошанд, ҳамон қадар имконияти ҷинояткорон барои фиреб додани онҳо камтар мегардад.

Оила аввалин ва муҳимтарин сангари ҳимояи инсон мебошад. Муносибати самимӣ ва боэътимод байни волидон ва фарзандон имкон медиҳад, ки кӯдак дар бораи ҳар як ҳолати ташвишовар бе тарс ба падару модар нақл кунад. Ҳамсояҳо, муаллимон ва аҳли маҳалла низ набояд нисбат ба ҳодисаҳои шубҳанок бепарво бошанд. Ҷомеае, ки аъзояш ба сарнавишти якдигар бетафовут нестанд, барои ҷинояткорон ҷойи амн намегардад.

Одамрабоӣ ҷинояте мебошад, ки ба арзишҳои олии инсонӣ - ҳаёт, озодӣ ва шаъну шарафи инсон зарба мезанад. Мо, ҳамчун аъзои ҷомеа, набояд ба ин падида бетафовут бошем. Вокуниши мо бояд на танҳо дар маҳкум кардани он, балки дар амалҳои мушаххас - огоҳ кардани наздикон, ҳифзи кӯдакон, ҳамкорӣ бо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ ва ташаккули фарҳанги ҳуқуқӣ зоҳир гардад. Танҳо бо саъю кӯшиши муштарак метавон ҷомеаеро бунёд кард, ки дар он ҳар як инсон худро дар амн ва озод эҳсос намояд.

 

Фаррух САИДАҲМАДОВ,

мудири кафедраи менеҷменти молиявии ДДМИТ