Таърихи давлатдории ҳар як миллат аз рӯйдодҳои муҳим, марҳилаҳои тақдирсоз ва саҳифаҳои хотирмон иборат мебошад. Дар ин раванд санаҳое мавҷуданд, ки на танҳо аҳаммияти таърихӣ доранд, балки ҳамчун рамзи истиқлолият, худшиносии миллӣ, ваҳдати ҷомеа ва таҳкими пояҳои давлатдорӣ дар хотираи мардум боқӣ мемонанд. Барои миллати тоҷик яке аз чунин санаҳои муҳим 16-уми ноябр – Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад.

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз ҷумлаи санаҳои муҳими давлатӣ буда, бо таърихи ташаккули давлатдории навини тоҷикон, таҳкими сохти конститутсионӣ, барқарорсозии сулҳу субот ва рушди минбаъдаи кишвар робитаи ногусастанӣ дорад. Ин сана моро водор месозад, ки ба роҳи тайкардаи Тоҷикистони соҳибистиқлол назар андӯхта, арзиши истиқлолият, сулҳу ваҳдат ва масъулияти шаҳрвандиро амиқтар дарк намоем.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйирёбии босуръати равандҳои сиёсиву иқтисодӣ ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таҳкими худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои таърихию фарҳангӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон аҳаммияти махсус пайдо мекунад. Аз ин рӯ, таҷлили Рӯзи Президент на танҳо ёдоварӣ аз рӯйдодҳои таърихӣ, балки имконияти муҳим барои омӯзиши таърихи давлатдорӣ ва дарки масъулияти ҳар як шаҳрванд дар назди Ватан мебошад.

Заминаҳои таърихии ташаккули давлатдории навини Тоҷикистон

9 сентябри соли 1991 дар таърихи миллати тоҷик ҳамчун санаи бузурги тақдирсоз сабт гардид. Дар ин рӯз Ҷумҳурии Тоҷикистон Истиқлолияти давлатии худро ба даст оварда, ба марҳилаи нави таърихии рушди мустақилона ворид шуд.

Истиқлолият барои мардуми тоҷик имконият фароҳам овард, ки низоми мустақили давлатдориро ташаккул дода, сиёсати дохилию хориҷии худро дар асоси манфиатҳои миллӣ муайян намоянд. Аммо солҳои аввали соҳибистиқлолӣ барои Тоҷикистон давраи ниҳоят мураккаб ба ҳисоб мерафт. Буҳрони сиёсӣ, мушкилоти иқтисодӣ, нооромии иҷтимоӣ ва ҷанги шаҳрвандӣ ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ расонида буданд.

Дар чунин шароити ҳассоси таърихӣ масъалаи ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, барқарор намудани сохти конститутсионӣ, таъмини амнияти миллӣ ва расидан ба сулҳу субот аҳаммияти аввалиндараҷа касб намуд.

Маҳз дар чунин вазъияти мураккаб 16 ноябри соли 1992 дар Қасри Арбоби шаҳри Хуҷанд Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон ба кори худ оғоз намуд. Дар ҷараёни ин иҷлосия масъалаҳои муҳими сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодии кишвар баррасӣ гардида, қарорҳое қабул шуданд, ки дар ташаккули минбаъдаи давлатдории Тоҷикистон нақши муҳим бозиданд.

19 ноябри соли 1992 Эмомалӣ Раҳмон Раиси Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб гардиданд. Ин рӯйдод дар таърихи муосири мамлакат ҳамчун яке аз марҳилаҳои муҳими ташаккули низоми нави идоракунии давлатӣ ба ҳисоб меравад.

Иҷлосияи XVI барои муайян намудани самтҳои минбаъдаи рушди давлат, барқарорсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва фароҳам овардани заминаҳои сулҳу субот аҳаммияти махсус дошт.

Мақоми Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар низоми идҳои давлатӣ

Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамасола 16 ноябр таҷлил мегардад. Ин сана бо ворид намудани тағйиру иловаҳо ба Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи рӯзҳои ид» аз 14 майи соли 2016 расман ба тақвими идҳои давлатӣ ворид карда шудааст.

Интихоби санаи 16 ноябр хусусияти таърихӣ дорад. Зеро маҳз дар ҳамин рӯз, соли 1992, Иҷлосияи XVI Шӯрои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон оғоз гардида буд. Ҳамчунин, 16 ноябри соли 1994 Эмомалӣ Раҳмон дар асоси натиҷаҳои интихоботи президентӣ савганд ёд карда, расман ба иҷрои вазифаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон шурӯъ намуданд.

Аз ин ҷиҳат, Рӯзи Президент бо ду рӯйдоди муҳими таърихи давлатдории навини кишвар пайванди мустақим дорад.

Муқаррар гардидани ин сана дар тақвими идҳои давлатӣ аҳаммияти таърихию ҳуқуқии онро инъикос менамояд. Таҷлили он ҳамчунин барои баланд бардоштани маърифати сиёсӣ ва ҳуқуқии ҷомеа, эҳтиром ба Конститутсия ва арҷгузорӣ ба таърихи давлатдории миллӣ мусоидат мекунад.

Асосҳои конститутсионӣ ва ҳуқуқии мақоми Президент

Дар низоми давлатдории Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ ҷойгоҳи махсус дорад. Он асосҳои сохтори давлатӣ, тартиби ташкили ҳокимияти давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин ваколатҳои мақомоти давлатиро муайян менамояд.

Мувофиқи моддаи 64-и Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Сарвари давлат ва ҳокимияти иҷроия (Ҳукумат) мебошад.

Президент ҳомии Конститутсия ва қонунҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, кафили истиқлолияти миллӣ, ягонагӣ ва тамомияти арзӣ ва пойдориву бардавомии давлат мебошад.

Моддаи 65-и Конститутсия тартиби интихоб ва муҳлати ваколати Президентро муайян мекунад.

Ин меъёрҳои конститутсионӣ нишон медиҳанд, ки фаъолияти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи ваколатҳои муайяннамудаи Конститутсия ва қонунҳо амалӣ гардида, масъулияти ҳифзи истиқлолият, ягонагии давлат ва риояи қонунгузорӣ аҳаммияти муҳим дорад.

Аз ин рӯ, омӯзиши асосҳои ҳуқуқии мақоми Президент барои ҳар як шаҳрванд, махсусан ҷавонону донишҷӯён, муҳим мебошад.

Сулҳу ваҳдати миллӣ – заминаи рушди давлат

Яке аз масъалаҳои муҳимтарини таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол расидан ба сулҳу ризоияти миллӣ мебошад.

Ҷанги шаҳрвандӣ ба иқтисодиёт, инфрасохтор, муносибатҳои ҷамъиятӣ ва зиндагии мардум зарари ҷиддӣ расонида буд. Дар чунин шароит зарурати ба даст овардани созиш, барқарор намудани эътимоди байни гурӯҳҳои гуногуни ҷомеа ва таъмини сулҳу субот ба масъалаи муҳимми сиёсӣ табдил ёфт.

27 июни соли 1997 дар шаҳри Москва Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар Тоҷикистон ба имзо расид. Ин рӯйдод дар таърихи муосири кишвар ҳамчун марҳилаи муҳимми хотима бахшидан ба ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози раванди сулҳу оштии миллӣ арзёбӣ мегардад.

Сулҳ барои ҷомеа на танҳо набудани ҷанг, балки шарти асосии рушди иқтисодӣ, пешрафти иҷтимоӣ, таҳкими муносибатҳои ҷамъиятӣ ва фароҳам овардани имкониятҳои нав мебошад.

Имрӯз ҳифзи сулҳу субот, эҳтироми ҳамдигар, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ вазифаи муҳимми ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон ба шумор меравад.

Рушди иқтисоди миллӣ ва таҳкими иқтидори давлат

Иқтисоди миллӣ яке аз пояҳои асосии истиқлолияти давлатӣ ба ҳисоб меравад. Бе иқтисодиёти устувор таъмин намудани амнияти миллӣ, рушди иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ мушкил мегардад.

Дар давраи соҳибистиқлолӣ дар Ҷумҳурии Тоҷикистон як қатор барномаҳо ва стратегияҳои рушди иқтисодию иҷтимоӣ амалӣ гардида, соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқ марҳила ба марҳила рушд ёфтанд.

Аз ҷумла, самтҳои зерин аҳаммияти махсус доранд:

рушди саноати миллӣ ва таъсиси корхонаҳои истеҳсолӣ;

таҳкими истиқлолияти энергетикӣ;

сохтмон ва таҷдиди роҳҳои автомобилгард;

рушди соҳибкории хурду миёна;

ҷалби сармояи дохилию хориҷӣ;

такмили низоми андоз ва идоракунии молияи давлатӣ;

рушди низоми бонкӣ ва хизматрасониҳои молиявӣ;

густариши муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ;

рақамикунонии иқтисодиёт ва ҷорӣ намудани технологияҳои муосир.

Дар шароити иқтисоди бозорӣ идоракунии самараноки захираҳои молиявӣ, истифодаи оқилонаи маблағҳои буҷетӣ, таъмини суботи молиявӣ ва рушди низоми бонкӣ аз омилҳои муҳимми пешрафти мамлакат мебошанд.

Дар ин раванд сиёсати молиявию қарзӣ, фаъолияти муассисаҳои молиявӣ, низоми андозбандӣ ва сармоягузорӣ нақши муҳим доранд.

Нақши молия ва низоми бонкӣ дар рушди давлат

Молия яке аз воситаҳои асосии танзими равандҳои иқтисодӣ ва иҷтимоии давлат мебошад. Тавассути низоми молиявӣ ташаккул ва тақсимоти захираҳои пулӣ амалӣ гардида, маблағгузории соҳаҳои муҳими иқтисодиёт таъмин карда мешавад.

Буҷети давлатӣ ҳамчун нақшаи асосии молиявии мамлакат барои татбиқи сиёсати иқтисодию иҷтимоӣ, маблағгузории соҳаҳои маориф, тандурустӣ, ҳифзи иҷтимоӣ, энергетика ва инфрасохтор замина фароҳам меорад.

Дар баробари ин, низоми бонкӣ дар ҷалби пасандозҳо, пешниҳоди қарз, анҷом додани ҳисоббаробаркуниҳо, рушди соҳибкорӣ ва дастгирии фаъолияти сармоягузорӣ нақши назаррас дорад.

Бо назардошти ин, баланд бардоштани самаранокии идоракунии молияи давлатӣ, шаффофияти фаъолияти муассисаҳои молиявӣ, истифодаи технологияҳои рақамӣ ва рушди хизматрасониҳои ғайринақдӣ аз масъалаҳои муҳимми иқтисодиёти муосир ба ҳисоб мераванд.

Барои мутахассисони соҳаи молия ва ҳисобдорӣ омӯзиши ин равандҳо аҳаммияти хосса дорад, зеро маҳз донишу малакаи касбӣ ва муносибати масъулиятноки онҳо дар таъмини идоракунии дурусти захираҳои молиявӣ саҳм мегузорад.

Ҷавонон – неруи пешбарандаи ҷомеа ва ояндаи давлат

Ҷавонон ҳамчун қишри фаъол ва созандаи ҷомеа дар пешрафти давлат нақши муҳим доранд. Ояндаи ҳар як кишвар аз сатҳи дониш, маърифат, ҷаҳонбинӣ, касбият ва масъулияти шаҳрвандии насли ҷавон вобастагии зиёд дорад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи дастгирии ҷавонон, фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсил, касбомӯзӣ, рушди соҳибкорӣ ва иштироки онҳо дар ҳаёти ҷамъиятӣ яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоӣ ба ҳисоб меравад.

Дар ин замина, муассисаҳои таҳсилоти олӣ вазифадоранд, ки мутахассисони соҳибмаърифат, дорои тафаккури мустақил, ҷаҳонбинии васеъ ва малакаҳои зарурии касбиро омода намоянд.

Мо, ҷавонон ва донишҷӯён, бояд дарк намоем, ки саҳмгузорӣ дар пешрафти давлат танҳо бо сухан маҳдуд намешавад. Он пеш аз ҳама аз омӯзиши пайваста, меҳнати софдилона, риояи қонун, азхудкунии технологияҳои муосир ва иҷрои масъулиятҳои касбӣ оғоз мегардад.

Ҳар як донишҷӯ бояд кӯшиш намояд, ки дар оянда ҳамчун мутахассиси варзида дар рушди соҳаи интихобкардаи худ саҳми арзанда гузорад.

Истиқлолияти давлатӣ ва ҳифзи арзишҳои миллӣ

Истиқлолияти давлатӣ бузургтарин дастоварди таърихии миллати тоҷик ба ҳисоб меравад. Он барои эҳёи арзишҳои миллӣ, рушди забони давлатӣ, ҳифзи мероси таърихию фарҳангӣ ва муаррифии тамаддуни тоҷикон дар арсаи байналмилалӣ имкониятҳои васеъ фароҳам овард.

Забони давлатӣ, Парчам, Нишони давлатӣ ва Суруди миллӣ аз ҷумлаи рамзҳои муқаддаси давлатдорӣ мебошанд.

Эҳтиром ба ин арзишҳо нишонаи худшиносии миллӣ, ватандӯстӣ ва арҷгузорӣ ба таъриху фарҳанги ниёгон мебошад.

Ҳамзамон, ҳифзи арзишҳои миллӣ бояд бо эҳтиром ба ҳуқуқу озодиҳои инсон, риояи қонун ва таҳкими фарҳанги ҳуқуқии ҷомеа ҳамоҳанг бошад.

Маҳз чунин муносибат метавонад барои ташаккули ҷомеаи босавод, масъулиятшинос ва дорои ҷаҳонбинии муосир заминаи устувор фароҳам оварад.

Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ

Дар шароити ҷаҳонишавӣ муносибатҳои байналмилалӣ барои рушди иқтисодӣ, сиёсӣ ва иҷтимоии давлатҳо аҳаммияти рӯзафзун пайдо мекунанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун узви комилҳуқуқи Созмони Милали Муттаҳид бо кишварҳои гуногуни ҷаҳон муносибатҳои дипломатӣ, иқтисодӣ, фарҳангӣ ва илмиро ба роҳ мондааст.

Иштироки кишвар дар созмонҳои байналмилалӣ, густариши ҳамкориҳои минтақавӣ ва пешниҳоди ташаббусҳои байналмилалӣ дар соҳаҳои обу иқлим, ҳифзи муҳити зист ва амнияти минтақавӣ аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии мамлакат ба ҳисоб мераванд.

Махсусан, масъалаҳои ҳифзи захираҳои обӣ, истифодаи оқилонаи онҳо ва пешгирии тағйирёбии иқлим барои Тоҷикистон ва ҷомеаи ҷаҳонӣ аҳаммияти муҳим доранд.

Густариши муносибатҳои байналмилалӣ метавонад ба ҷалби сармоя, рушди савдо, мубодилаи дониш ва технология, инчунин таҳкими мавқеи иқтисодии мамлакат мусоидат намояд.

Масъулияти шаҳрвандӣ дар таҳкими давлатдорӣ

Давлатдорӣ танҳо фаъолияти мақомоти давлатӣ нест. Он раванди мураккабест, ки иштироки фаъолонаи тамоми шаҳрвандонро тақозо мекунад.

Ҳар як шаҳрванд дар назди ҷомеа ва давлат масъулияти муайян дорад. Риояи қонунҳо, ҳифзи муҳити зист, муносибати эҳтиромона ба дигарон, саҳмгузорӣ дар ободонии маҳалли зист ва фаъолияти софдилона аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимми шаҳрвандӣ мебошанд.

Дар ин раванд баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, сиёсӣ ва иқтисодии аҳолӣ аҳаммияти махсус дорад.

Ҷомеае, ки шаҳрвандони он дорои дониш, фарҳанги баланд ва масъулияти иҷтимоӣ мебошанд, метавонад ба рушди устувор ва пешрафти ҳамаҷониба ноил гардад.

Аз ин рӯ, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон бояд на танҳо ҳамчун санаи ҷашнӣ, балки ҳамчун фурсати андешаронӣ дар бораи таърихи давлатдорӣ, вазифаҳои шаҳрвандӣ ва ояндаи кишвар арзёбӣ гардад.

Хулоса

Дар маҷмӯъ, Рӯзи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон яке аз санаҳои муҳими сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва таърихии кишвари соҳибистиқлоли мо буда, таҷассумгари арҷгузорӣ ба таърихи давлатдории миллӣ мебошад.

Ин сана моро ба омӯзиши таърихи навини Тоҷикистон, эҳтиром ба истиқлолияти давлатӣ, ҳифзи сулҳу ваҳдат ва дарки масъулияти шаҳрвандӣ ҳидоят менамояд.

Таҷрибаи таърихии Тоҷикистон нишон медиҳад, ки суботи сиёсӣ, ҳамдигарфаҳмии ҷомеа, фаъолияти самараноки мақомоти давлатӣ ва рушди иқтисоди миллӣ барои таҳкими давлатдории мустақил аҳаммияти ҳалкунанда доранд.

Имрӯз вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар аз он иборат аст, ки бо истифода аз имкониятҳои мавҷуда дар рушди Ватан саҳми арзандаи худро гузорад. Хусусан, ҷавонон бояд бо донишандӯзӣ, азхудкунии касбу ихтисосҳои муосир, эҳтиром ба арзишҳои миллӣ ва меҳнати созанда барои ояндаи ободу осудаи мамлакат талош намоянд.

Мо бояд дарк намоем, ки истиқлолият неъмати бузург ва ҳамзамон масъулияти таърихист. Ҳифзи он, таҳкими ваҳдати миллӣ ва ободонии Ватан вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад.

Маҳлиё ХОЛНАЗАРОВА,

донишҷӯйи ДДМИТ