Истиқлолияти давлатӣ барои ҳар як миллат бузургтарин имкони таърихӣ барои муайян кардани роҳи мустақили давлатдорӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва бунёди ояндаи шоиста мебошад. Барои мардуми тоҷик низ истиқлолият оғози марҳилаи нави таърихӣ гардид. 9-уми сентябри соли 1991 дар таърихи навини Тоҷикистон ҳамчун рӯйдоди сарнавиштсоз сабт шуд ва кишвари мо роҳи мустақили давлатсозиро пеш гирифт.

Имрӯз дар арафаи 35-солагии Истиқлолияти давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон назар афкандан ба роҳи тайкардаи кишвар аҳаммияти хос дорад. 35 соли истиқлол давраи пур аз рӯйдодҳои муҳим, талошҳои созанда, дастовардҳо ва мушкилоту озмоишҳо буд. Дар ин муддат Тоҷикистон аз марҳилаи душвори ташаккули давлатдории мустақил гузашта, ба давраи созандагӣ ва рушди минбаъда ворид гардид.

Оғози истиқлолият барои Тоҷикистон ба шароити осон рост наомад. Кишвар бо буҳрони сиёсӣ ва иқтисодӣ, мушкилоти иҷтимоӣ ва низои дохилӣ рӯ ба рӯ шуд. Ҷанги шаҳрвандӣ ба ҳаёти ҷомеа зарбаи сахт расонида, ба рушди иқтисодӣ ва иҷтимоии кишвар таъсири манфӣ гузошт. Дар чунин вазъияти мураккаб муҳимтарин масъала ҳифзи давлатдорӣ, барқарор намудани сулҳу оромӣ ва муттаҳид сохтани ҷомеа буд.

Расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ яке аз муҳимтарин рӯйдодҳои таърихи навини Тоҷикистон гардид. Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ дар соли 1997 барои оғози марҳилаи нави ҳаёти кишвар замина гузошт. Ҷомеа тадриҷан ба фазои оромӣ баргашт ва имкониятҳои барқарорсозӣ, созандагӣ ва рушди кишвар васеъ гардиданд.

Таҷрибаи Тоҷикистон собит намуд, ки сулҳу субот асоси пешрафти давлат мебошад. Бе оромӣ ва эътимод ба фардо рушди иқтисод, беҳтар шудани сатҳи зиндагии мардум, пешрафти маорифу фарҳанг ва амалӣ намудани барномаҳои дарозмуддат душвор аст. Аз ин рӯ, сулҳу ваҳдати миллӣ бояд ҳамчун арзиши умумимиллӣ ва дастоварди бузурги таърихӣ ҳифз карда шавад.

Дар солҳои истиқлол барои ташаккули асосҳои ҳуқуқии давлат низ қадамҳои муҳим гузошта шуданд. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон заминаи муҳими ҳуқуқии давлатдории навинро фароҳам овард. Конститутсия асосҳои сохтори давлатӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, вазифаҳои мақомоти давлатӣ ва дигар муносибатҳои муҳими ҷамъиятиро муайян намуд.

Эҳтиром ба қонун ва риояи меъёрҳои ҳуқуқӣ бояд қисми ҷудонашавандаи фарҳанги ҷомеа бошад. Давлати соҳибистиқлол танҳо бо сохторҳои давлатӣ устувор намешавад. Масъулияти шаҳрвандон, маърифати ҳуқуқӣ, эҳтиром ба қонун ва дарки манфиатҳои умумимиллӣ низ дар таҳкими давлатдорӣ нақши муҳим доранд.

Бо барқарор шудани сулҳу субот дар кишвар марҳилаи васеи созандагӣ оғоз гардид. Дар шаҳру ноҳияҳои кишвар корҳои зиёди бунёдкорӣ анҷом дода шуданд. Роҳҳо, нақбҳо, пулҳо, неругоҳҳо, корхонаҳои истеҳсолӣ, муассисаҳои таълимӣ, марказҳои тиббӣ ва дигар иншооти иҷтимоӣ бунёд ва навсозӣ гардиданд. Рушди инфрасохтор на танҳо симои шаҳрҳо ва ноҳияҳоро тағйир дод, балки барои беҳтар гардидани робитаҳои дохилӣ ва рушди фаъолияти иқтисодӣ низ имкониятҳои бештар фароҳам овард.

Иқтисоди миллӣ яке аз пояҳои асосии давлатдории мустақил мебошад. Тоҷикистон дар солҳои аввали истиқлолият бадастоварданаш бо мушкилоти сахти иқтисодӣ рӯ ба рӯ буд. Бо барқарор гардидани суботи сиёсӣ ва фароҳам омадани шароити созандагӣ имкониятҳои рушди иқтисодӣ тадриҷан бештар гардиданд.

Дар ин раванд, рушди саноат, соҳибкорӣ, истеҳсолоти ватанӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ аҳаммияти калон пайдо карданд. Имрӯз зарур аст, ки рушди иқтисодӣ на танҳо ба афзоиши нишондиҳандаҳо, балки ба беҳтар шудани сатҳи зиндагии мардум, зиёд гардидани имкониятҳои шуғл ва баланд шудани рақобатпазирии истеҳсолоти ватанӣ равона гардад.

Дар баробари иқтисод, рушди иҷтимоӣ низ яке аз нишондиҳандаҳои муҳими пешрафти давлат ба шумор меравад. Маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва ҳифзи иҷтимоии аҳолӣ соҳаҳое мебошанд, ки бевосита ба ҳаёти мардум таъсир мерасонанд.

Дар миёни онҳо маориф ҷойгоҳи махсус дорад. Ҷомеаи муосир ба мутахассисоне ниёз дорад, ки на танҳо соҳиби дониш, балки дорои малакаҳои амалӣ, тафаккури мустақил ва саводи рақамӣ бошанд. Ҷаҳони имрӯз босуръат тағйир меёбад ва рақобат дар бозори меҳнат талаб мекунад, ки ҷавонон пайваста дониш ва малакаҳои худро такмил диҳанд.

Сармоягузорӣ ба маориф ва илм дар асл сармоягузорӣ ба ояндаи давлат мебошад. Агар мо мехоҳем Тоҷикистон дар оянда иқтисоди мустаҳкам ва ҷомеаи пешрафта дошта бошад, бояд ба дониш, илм, технология ва тарбияи кадрҳои соҳибмаърифат таваҷҷуҳи бештар зоҳир намоем.

Истиқлолият барои рушди фарҳанг ва таҳкими худшиносии миллӣ имкониятҳои васеъ фароҳам овард. Забони давлатӣ, таърихи миллат, адабиёт, фарҳанг ва суннатҳои миллӣ арзишҳое мебошанд, ки ҳувияти моро муайян мекунанд. Аммо худшиносии миллӣ танҳо ифтихор аз гузашта нест. Худшиносӣ, пеш аз ҳама, дарки масъулият дар назди миллат, давлат ва наслҳои оянда мебошад. Мо бояд аз таърихи гузашта сабақ гирем, дастовардҳои фарҳангии худро ҳифз намоем ва дар баробари ин, ба талаботҳои замони нав ҷавобгӯ бошем.

Дар ин миён нақши ҷавонон махсусан муҳим аст. Ҷавонон неруи созанда ва ояндаи давлат мебошанд. Сатҳи дониш, касбият, ҷаҳонбинӣ ва масъулиятшиносии онҳо ба самти рушди ҷомеа таъсири бевосита мерасонад.

Ҷавонони муосир бояд ҳам худшиносии миллӣ дошта бошад ва ҳам ба донишҳои замонавӣ, технологияҳои рақамӣ ва забонҳои хориҷӣ хуб мусаллаҳ бошад. Ватандӯстӣ низ бояд танҳо бо сухан маҳдуд нашавад. Донишомӯзӣ, меҳнати ҳалол, эҳтироми қонун, масъулиятшиносӣ ва саҳм гузоштан дар ободии кишвар аз муҳимтарин шаклҳои ватандӯстӣ мебошанд.

Дар замони ҷаҳонишавӣ ба ҷавонон, пеш аз ҳама, қобилияти дуруст интихоб кардан ва таҳлил намудани иттилоот зарур аст. Рушди тафаккури мустақил ва интиқодӣ метавонад онҳоро аз таъсири иттилооти нодуруст муҳофизат намуда, барои қабули қарорҳои дуруст омода созад.

Дар даврони истиқлолияти Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр мавқеи худро дар ҷомеаи байналмилалӣ низ таҳким бахшид. Кишвар бо давлатҳои гуногун муносибатҳои дипломатӣ барқарор намуда, дар фаъолияти созмонҳои байналмилалӣ иштирок мекунад.

Масъалаҳои вобаста ба об, тағйирёбии иқлим ва рушди устувор дар сиёсати хориҷии Тоҷикистон ҷойгоҳи муҳим пайдо кардаанд. Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои захираҳои бузурги обӣ метавонад дар ҳалли масъалаҳои марбут ба об ва ҳифзи муҳити зист саҳми бештар гузорад.

Иштироки фаъол дар равандҳои байналмилалӣ ба кишвар имкон медиҳад, ки манфиатҳои миллии худро муаррифӣ намуда, дар баррасӣ ва ҳалли масъалаҳои муҳими минтақавию ҷаҳонӣ саҳм гузорад.

Ҷаҳони муосир ба марҳилаи нави рушди технологӣ ворид шудааст. Рақамикунонӣ ба иқтисод, маориф, хизматрасониҳои давлатӣ ва ҳаёти ҳаррӯзаи мардум таъсири рӯзафзун мерасонад. Истифодаи дурусти технология метавонад хизматрасониҳоро осон, идоракуниро самаранок ва дастрасии мардумро ба иттилоот бештар намояд. Аммо рақамикунонӣ танҳо бо ҷорӣ намудани техника ва барномаҳои нав анҷом намеёбад. Барои истифодаи самараноки онҳо кадрҳои соҳибмаҳорат ва ҷомеаи дорои саводи рақамӣ заруранд. Аз ин рӯ, омода намудани мутахассисони ҷавобгӯ ба талаботи замони нав яке аз вазифаҳои муҳими соҳаи маориф ва сиёсати рушди кишвар мебошад.

Рушди устувор танҳо афзоиши иқтисодӣ нест. Рушди воқеӣ он вақт маъно пайдо мекунад, ки дар баробари пешрафти иқтисод сатҳи зиндагии мардум беҳтар, имкониятҳои таҳсил ва меҳнат васеъ, муҳити зист ҳифз ва барои наслҳои оянда шароити муносиб фароҳам оварда шавад.

Дар ин раванд, саҳми ҳар як шаҳрванд муҳим аст. Пешрафти давлат танҳо ба фаъолияти мақомоти давлатӣ вобаста нест. Омӯзгоре, ки насли навро тарбия мекунад, табибе, ки саломатии мардумро ҳифз менамояд, олиме, ки барои рушди илм талош мекунад, деҳқоне, ки заминро обод месозад, соҳибкоре, ки ҷойи кор таъсис медиҳад ва донишҷӯе, ки барои омӯхтани касбу дониш кӯшиш мекунад, ҳама дар пешрафти кишвар саҳм доранд. Аз ин рӯ, 35-солагии Истиқлолияти давлатӣ бояд барои ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон на танҳо як ҷашни миллӣ, балки фурсати андешаронӣ дар бораи роҳи тайшуда ва масъулияти имрӯзу фардо бошад.

Дар давоми 35 соли истиқлол Тоҷикистон марҳилаҳои гуногуни таърихиро аз сар гузаронд. Аз солҳои пурмашаққати аввали давлатдорӣ то давраи сулҳу субот ва созандагӣ роҳи осон тай нашуд. Ин таҷриба барои насли имрӯза дарси муҳим аст: ҳар дастоварди давлат дар натиҷаи меҳнат, субот, ҳамдигарфаҳмӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ ба даст меояд.

Имрӯз вазифаи мо танҳо ифтихор кардан аз дастовардҳои гузашта нест. Вазифаи муҳимтар ҳифзи сулҳу ваҳдат, таҳкими давлатдорӣ ва фароҳам овардани заминаи муносиб барои оянда мебошад. Истиқлолият танҳо ҳуқуқи мустақилона муайян кардани роҳи давлат нест, он масъулияти бузург дар назди наслҳои имрӯз ва фардо низ ҳаст.

35 соли Истиқлолияти давлатӣ нишон дод, ки мардуми Тоҷикистон қодир аст дар шароити душвор роҳи худро пайдо кунад ва бо иродаи созанда барои пешрафти кишвар талош намояд. Сулҳу ваҳдати миллӣ заминаи асосии ин пешрафт гардид ва корҳои созандагӣ симои кишварро тадриҷан тағйир доданд.

Истиқлолият неъмати бузург, вале дар баробари ин масъулияти бузург низ ҳаст. Онро танҳо бо сухан ҳифз кардан имконнопазир аст. Истиқлолият бо меҳнати созанда, дониш, эҳтироми қонун, ваҳдат, ватандӯстӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ таҳким меёбад.

35-солагии Истиқлолияти давлатӣ фурсати муносибест, ки ба гузашта бо эҳтиром, ба имрӯз бо масъулият ва ба оянда бо умед назар кунем. Ояндаи Тоҷикистон аз фаъолияти имрӯзии мо вобаста аст. Агар ҳар як шаҳрванд дар ҷойи худ софдилона меҳнат кунад, дониш омӯзад, қонунро эҳтиром намояд ва барои ободии кишвар саҳм гузорад, ин худ беҳтарин посух ба масъулияти истиқлолият хоҳад буд.

Тоҷикистони соҳибистиқлол хонаи умумии ҳамаи мост. Ободӣ ва пешрафти он танҳо вазифаи як гурӯҳ ё як сохтор нест. Ин масъулияти умумии миллат ва ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад.

Бигзор, 35 соли Истиқлолияти давлатӣ барои мо на танҳо ҷашни роҳи тайшуда, балки оғози марҳилаи нави созандагӣ, донишандӯзӣ ва масъулияти бештар дар назди Тоҷикистони соҳибистиқлол бошад.

 

Наврӯз УМАРЗОДА,

декани факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодии ДДМИТ