Истиқлолияти давлатӣ барои Ҷумҳурии Тоҷикистон марҳилаи сифатан нави рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангиро оғоз бахшид. Дар шароити соҳибистиқлолӣ таъмини рушди устувори кишвар, баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ, ташаккули иқтисоди миллӣ ва фароҳам овардани шароити мусоиди зиндагӣ дар тамоми минтақаҳои мамлакат ба самти муҳими сиёсати давлатӣ табдил ёфт. Дар ин раванд, рушди деҳот мавқеи махсус дорад, зеро қисми зиёди аҳолии кишвар дар маҳалҳои деҳот зиндагӣ намуда, сатҳи зиндагии онҳо ба вазъи инфрасохтори маҳаллӣ вобастагии мустақим дорад.

Деҳот яке аз пояҳои муҳими иқтисоди миллӣ, бахусус соҳаи кишоварзӣ, истеҳсоли маҳсулоти озуқаворӣ, коркарди ашёи хоми маҳаллӣ, рушди соҳибкорӣ ва ҳифзи анъанаҳои миллӣ мебошад. Аз ин рӯ, рушди деҳот бе ташаккул ва такмили инфрасохтори он тасаввурнопазир аст.

Дар солҳои аввали истиқлолият вазъи инфрасохтори бисёр деҳоти кишвар ба талаботи замон ҷавобгӯ набуд. Оқибатҳои ҷанги шаҳрвандӣ, мушкилоти иқтисодии давраи гузариш, коҳиши истеҳсолот ва маҳдуд будани имкониятҳои молиявӣ ба ҳолати роҳҳо, шабакаҳои обрасонӣ, муассисаҳои маорифу тандурустӣ, таъминоти барқ ва дигар соҳаҳои инфрасохтор таъсири манфӣ расонданд. Бо вуҷуди ин, дар солҳои минбаъда барои барқарорсозӣ ва навсозии инфрасохтори маҳалҳо заминаи мусоид фароҳам оварда шуд.

Имрӯз рушди инфрасохтори деҳот яке аз масъалаҳои муҳими сиёсати иҷтимоию иқтисодии кишвар ба ҳисоб меравад. Сохтмони роҳу пулҳо, муассисаҳои таълимӣ ва тиббӣ, хатҳои интиқоли неруи барқ, шабакаҳои оби нӯшокӣ, иншооти варзишиву фарҳангӣ, инчунин, рушди алоқа ва технологияҳои рақамӣ ба беҳтар гардидани шароити зиндагӣ ва тағйирёбии симои деҳоти кишвар мусоидат менамояд.

Мафҳуми инфрасохтор доираи васеи соҳаҳоро дар бар мегирад. Дар шароити деҳот роҳу нақлиёт, энергетика, обтаъминкунӣ, маориф, тандурустӣ, алоқа, савдо ва хизматрасонӣ, инчунин инфрасохтори иҷтимоӣ ва истеҳсолӣ аз унсурҳои асосӣ ба шумор мераванд.

Роҳи хуб на танҳо воситаи ҳаракат, балки василаи муҳими робитаи иқтисодии деҳот бо шаҳр ва дигар минтақаҳо мебошад. Бо беҳтар гардидани роҳҳо дастрасии деҳқонон ба бозор осон шуда, интиқоли маҳсулот ва имкониятҳои соҳибкорӣ бештар мегарданд. Неруи барқ бошад, барои фаъолияти муассисаҳои иҷтимоӣ, корхонаҳои хурду миёна ва зиндагии ҳаррӯзаи аҳолӣ аҳамияти калидӣ дорад. Об низ барои саломатии аҳолӣ, кишоварзӣ ва рушди истеҳсолот захираи ҳаётан муҳим мебошад.

Аз ин рӯ, инфрасохторро бояд ҳамчун низоми ба ҳам алоқаманд арзёбӣ кард. Роҳ бо бозор, неруи барқ бо истеҳсолот, об бо тандурустӣ ва кишоварзӣ, мактаб бо рушди сармояи инсонӣ ва интернет бо иқтисоди рақамӣ робитаи мустақим доранд.

Яке аз самтҳои муҳимми рушди инфрасохтори деҳот дар даврони истиқлолият беҳтар намудани роҳҳои маҳаллӣ ва байнидеҳотӣ мебошад. Барои Тоҷикистон, ки дорои релефи мураккаби кӯҳӣ аст, сохтмон ва нигоҳдории роҳҳо аҳамияти махсус дорад.

Дар минтақаҳои кӯҳӣ роҳҳо на танҳо аҳамияти иқтисодӣ, балки иҷтимоӣ низ доранд. Роҳи хуб ба мардум имкон медиҳад, ки ба муассисаҳои тиббӣ, мактаб, бозор ва дигар марказҳои хизматрасонӣ осонтар дастрасӣ пайдо кунанд. Дар солҳои истиқлолият дар минтақаҳои гуногуни кишвар роҳҳои нав бунёд гардида, роҳҳои мавҷуда таъмиру таҷдид шуданд.

Бо вуҷуди ин, масъалаи роҳҳои деҳот ба таваҷҷуҳи доимӣ ниёз дорад. Дар минтақаҳои кӯҳӣ боришоти зиёд, ярч ва сел метавонанд ба роҳҳо зарар расонанд. Аз ин рӯ, дар баробари сохтмони роҳҳои нав, нигоҳдорӣ ва таъмири босифати онҳо низ бояд ба таври мунтазам ба роҳ монда шавад. Ҳамзамон, рушди нақлиёти ҷамъиятӣ барои таъмини дастрасии аҳолӣ ба хизматрасониҳои зарурӣ аҳамияти калон дорад.

Энергетика яке аз омилҳои асосии рушди иқтисодӣ мебошад. Бе таъминоти устувори неруи барқ фаъолияти корхонаҳо, муассисаҳои таълимӣ ва тиббӣ, марказҳои хизматрасонӣ ва хоҷагиҳои деҳқонӣ душвор аст.

Дар даврони истиқлолият бунёди иншооти энергетикӣ, таҷдиди шабакаҳои барқрасонӣ ва беҳтар намудани дастрасии маҳалҳо ба неруи барқ барои рушди деҳот заминаи мусоид фароҳам овард. Барои деҳот энергетика танҳо масъалаи маишӣ нест. Неруи барқи боэътимод метавонад ба рушди коргоҳҳои хурд, сардхонаҳо, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, корхонаҳои дӯзандагӣ ва дигар намудҳои соҳибкорӣ мусоидат кунад.

Аз ин рӯ, вазифаи оянда на танҳо бо неруи барқ таъмин намудани деҳот, балки истифодаи самараноки он барои рушди иқтисоди маҳаллӣ мебошад.

Об яке аз сарватҳои муҳими Тоҷикистон мебошад. Аммо дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ дар ҳамаи маҳалҳои деҳот ба таври яксон таъмин нашудааст. Дар баъзе деҳот аҳолӣ ҳанӯз аз манбаъҳое истифода мебарад, ки ба талаботи муосири санитарӣ пурра ҷавобгӯ нестанд.

Рушди шабакаҳои обтаъминкунӣ бояд яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иҷтимоӣ бошад. Таъмини аҳолӣ бо оби тоза ба пешгирии бемориҳо, беҳтар шудани вазъи санитарӣ ва баланд гардидани сатҳи зиндагии мардум мусоидат мекунад.

Дар баробари ин, об барои кишоварзӣ низ аҳамияти бузург дорад. Аз ин рӯ, таъмиру навсозии каналҳои обёрӣ, истифодаи усулҳои сарфакоронаи обёрӣ ва нигоҳдории инфрасохтори обӣ метавонанд ба баланд шудани ҳосилнокии замин мусоидат намоянд. Дар шароити тағйирёбии иқлим истифодаи оқилонаи захираҳои об боз ҳам муҳимтар мегардад.

Яке аз нишондиҳандаҳои муҳими рушди деҳот вазъи муассисаҳои таълимӣ мебошад. Агар дар деҳот мактаби замонавӣ, омӯзгорони соҳибтахассус, китобхона, озмоишгоҳ ва дастрасӣ ба технологияҳои иттилоотӣ вуҷуд дошта бошад, имконияти рушди сармояи инсонӣ бештар мегардад.

Дар солҳои истиқлолият дар минтақаҳои гуногуни кишвар муассисаҳои таълимии нав сохта шуда, як қатор мактабҳои мавҷуда таъмиру навсозӣ гардиданд.

Дар ҷаҳони муосир рақобатпазирии ҷавонон ба сатҳи дониш, малакаи истифодаи технология ва қобилияти мутобиқшавӣ ба бозори меҳнат вобастагии зиёд дорад.

Дастрасии аҳолии деҳот ба хизматрасониҳои тиббӣ яке аз самтҳои муҳими рушди инфрасохтор мебошад. Барои сокинони деҳот мавҷуд будани бунгоҳи тиббӣ, маркази саломатӣ, дорухона ва имконияти гирифтани ёрии таъҷилии тиббӣ аҳамияти ҳаётӣ дорад.

Дар бисёр минтақаҳо сохтмон ва таъмири муассисаҳои тандурустӣ шароити хизматрасонии тиббиро беҳтар намудааст. Бо вуҷуди ин, дар баъзе маҳалҳои дурдаст масъалаи норасоии кадрҳои тиббӣ ҳанӯз боқӣ мемонад. Аз ин рӯ, дар баробари сохтмони муассисаҳо бояд масъалаи ҷалби мутахассисони тиббӣ ба деҳот низ ҳал карда шавад. Фароҳам овардани шароити муносиб барои кору зиндагии онҳо ва истифодаи имкониятҳои телетиб метавонад самаранок бошад.

Агар дар гузашта роҳ ва барқ асоси инфрасохтор ба ҳисоб мерафтанд, имрӯз интернет низ ба яке аз унсурҳои муҳими инфрасохтори иҷтимоию иқтисодӣ табдил ёфтааст.

Пайвастшавӣ ба интернет ба сокинони деҳот имкон медиҳад, ки аз хизматрасониҳои электронӣ истифода баранд, донишҳои нав омӯзанд, маҳсулоти худро муаррифӣ кунанд ва бо бозорҳои дигар минтақаҳо робита барқарор намоянд. Ҷавонон метавонанд аз курсҳои омӯзишӣ, китобхонаҳои электронӣ ва захираҳои илмӣ истифода баранд. Барои соҳибкорон бошад, технологияҳои рақамӣ имкониятҳои нави таблиғ ва фурӯши маҳсулотро фароҳам меоранд. Аз ин рӯ, рушди интернет ва рақамикунонии хизматрасониҳои давлатӣ бояд яке аз самтҳои муҳими сиёсати инфрасохторӣ бошад.

Деҳоти муосир ба муҳите ниёз дорад, ки дар он барои зиндагии шоиста шароити зарурӣ фароҳам бошад. Дар баробари мактаб ва маркази саломатӣ, китобхона, майдончаҳои варзишӣ, марказҳои фарҳангӣ, бозорҳо ва дигар нуқтаҳои хизматрасонӣ низ бояд рушд кунанд.

Яке аз роҳҳои муҳими рушди иқтисодии деҳот дастгирии соҳибкории хурду миёна мебошад. Соҳибкори маҳаллӣ метавонад ҷойҳои нави корӣ таъсис диҳад, маҳсулот истеҳсол намуда, ба рушди иқтисоди маҳаллӣ мусоидат кунад. Барои рушди соҳибкорӣ бошад, роҳ, барқ, интернет, об, дастрасӣ ба бозор ва хизматрасониҳои молиявӣ заруранд.

Дар деҳот имкониятҳои зиёд барои рушди корхонаҳои хурди коркарди маҳсулоти кишоварзӣ, дӯзандагӣ, ҳунарҳои мардумӣ, хизматрасонӣ ва сайёҳии деҳотӣ мавҷуданд. Таваҷҷуҳ ба занон ва ҷавонон низ метавонад барои ташкили ҷойҳои нави корӣ ва рушди иқтисоди маҳаллӣ замина фароҳам оварад.

Тоҷикистон дорои табиати зебо, кӯҳҳои баланд, чашмаҳо, дарёҳо, деҳаҳои дорои фарҳанги анъанавӣ ва мероси бойи таърихӣ мебошад. Ин имкониятҳо барои рушди сайёҳии деҳот заминаи мусоид фароҳам меоранд.

Барои ҷалби сайёҳон бошад, инфрасохтори мувофиқ, аз ҷумла роҳ, ҷойи иқомат, хизматрасонии босифат, алоқа, интернет ва шароити санитарӣ зарур аст. Рушди сайёҳии деҳот метавонад барои аҳолии маҳаллӣ манбаи нави даромад гардад ва ба рушди меҳмонхонаҳои хурди хонагӣ, хизматрасонии роҳбаладӣ, тарабхонаҳои миллӣ ва фурӯши маҳсулоти ҳунарҳои мардумӣ мусоидат намояд.

Дар рушди инфрасохтор иштироки ҷомеаи маҳаллӣ низ муҳим мебошад. Сокинони деҳот бояд дар муайян намудани масъалаҳои аввалиндараҷа, назорати сифати корҳои сохтмонӣ, нигоҳдории иншоот ва истифодаи дурусти онҳо саҳм гузоранд. Ҳифзи мактаб, майдончаи варзишӣ, қубурҳои об, чароғҳои кӯча ва дигар иншооти ҷамъиятӣ на танҳо вазифаи давлат, балки масъулияти шаҳрвандӣ низ мебошад.

Ҳамзамон, дар раванди рушди деҳот масъалаҳои экологӣ набояд сарфи назар карда шаванд. Муҳофизати замин, пешгирии эрозия, идоракунии партовҳо, истифодаи оқилонаи об ва рушди манбаъҳои барқароршавандаи энергия аз ҷумлаи масъалаҳои муҳими инфрасохтори устувор мебошанд. Дар баъзе маҳалҳо истифодаи энергияи офтобӣ ва технологияҳои каммасраф метавонад имкониятҳои иловагӣ фароҳам оварад.

Дар оянда рушди инфрасохтори деҳот бояд ба беҳтар намудани сифати роҳҳои маҳаллӣ, васеъ намудани дастрасӣ ба оби тозаи нӯшокӣ, рушди муассисаҳои иҷтимоӣ, густариши интернет ва технологияҳои рақамӣ, дастгирии соҳибкорӣ, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва рушди сайёҳии деҳотӣ равона карда шавад. Ҳамзамон, дар татбиқи лоиҳаҳои инфрасохторӣ бояд талаботи ҳифзи муҳити зист ва таъсири тағйирёбии иқлим ба назар гирифта шавад. 35 соли истиқлолияти давлатии Тоҷикистон барои рушди ҳамаи соҳаҳои ҳаёти ҷомеа марҳилаи муҳими таърихӣ гардид. Дар ин давра, деҳоти кишвар низ тадриҷан тағйир ёфта, инфрасохтори иҷтимоӣ ва иқтисодии он рушд намуд.

Рушди роҳҳо, неруи барқ, обтаъминкунӣ, маориф, тандурустӣ, алоқа, хизматрасонӣ ва инфрасохтори истеҳсолӣ барои баланд гардидани сатҳи зиндагии аҳолии деҳот заминаи муҳим фароҳам меорад. Бо вуҷуди ин, рушди деҳот раванди пайваста буда, сармоягузории мунтазам, банақшагирии дуруст, истифодаи технологияҳои нав ва иштироки фаъоли ҷомеаро талаб мекунад.

Имрӯз деҳоти Тоҷикистон бояд аз маҳалли танҳо истеҳсоли маҳсулоти кишоварзӣ ба муҳити гуногунҷабҳаи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ табдил ёбад. Дар деҳот бояд барои зиндагӣ, таҳсил, кор, соҳибкорӣ, истироҳат ва рушди шахсӣ шароити муносиб фароҳам бошад.

Истиқлолият танҳо мафҳуми сиёсӣ нест, балки имконияти сохтани ояндаи беҳтар, рушди иқтисоди миллӣ ва фароҳам овардани шароити зиндагии арзанда барои ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад. Дар ин раванд, рушди инфрасохтори деҳот нақши калидӣ дорад. Ҳар як деҳаи обод, роҳи соз, мактаби муосир, муассисаи тиббии дастрас, неруи барқи устувор, интернети босуръат ва ҷойи нави корӣ қадаме ба сӯи рушди устувори Тоҷикистон мебошад.

Пас, идомаи рушди инфрасохтори деҳот дар масири истиқлолият на танҳо вазифаи иқтисодӣ, балки ҳадафи муҳими иҷтимоӣ ва миллӣ мебошад. Зеро деҳоти обод ва дорои инфрасохтори муосир яке аз заминаҳои асосии таъмини зиндагии шоиста ва рушди устувори кишвар ба ҳисоб меравад.

 

Акобирзода Абутолиби Мирзоҳимат,

ассистенти кафедраи иқтисоди корхонаҳо ва соҳибкорӣ