Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва таҳаввулоти босуръати сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ масъалаи ҳифзи ҳувияти миллӣ ва таҳкими худшиносии таърихӣ барои ҳар як миллат аҳамияти сарнавиштсоз пайдо мекунад. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ ҳамчун давлати соҳибистиқлол ба масъалаи эҳёи арзишҳои фарҳангӣ ва муаррифии мероси гаронбаҳои ниёгон таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамояд. Яке аз иқдоми муҳими давлатӣ дар ин самт ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба нашр ва тақсими оммавии «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ ба ҳар як хонавода мебошад, ки 6 декабри соли 2023 ба имзо расидааст. Ин иқдом на танҳо як амали рамзӣ, балки як барномаи дорои аҳамияти стратегӣ дар самти сиёсати фарҳангии давлат ба ҳисоб меравад.

«Шоҳнома» асари безаволи Абулқосим Фирдавсӣ буда, яке аз бузургтарин ёдгориҳои адабии тамаддуни башарӣ маҳсуб мешавад. Ин асар, ки беш аз сӣ сол эҷод гардидааст, таърихи бостонии халқҳои эронитаборро аз давраҳои асотирӣ то давраи Сосониён фаро мегирад. Аммо арзиши «Шоҳнома» танҳо дар баёни рӯйдодҳои таърихӣ маҳдуд намешавад. Он оинаи ахлоқ, ҷаҳонбинӣ, низоми арзишҳо, меъёрҳои давлатдорӣ ва фарҳанги сиёсиву иҷтимоии ниёгон мебошад. Дар он мафҳумҳое чун адолат, ҷавонмардӣ, вафодорӣ, ватандӯстӣ, хирадсолорӣ ва масъулияти ҳоким дар назди мардум бо забони баланди бадеӣ таҷассум ёфтаанд.

Тақсими оммавии ин асар ба ҳар як хонавода дорои чанд паҳлуи муҳим мебошад. Аввалан, ин иқдом ба густариши фарҳанги китобхонӣ мусоидат мекунад. Дар шароите, ки воситаҳои рақамӣ ва шабакаҳои иҷтимоӣ фазои маънавии ҷомеаро фаро гирифтаанд, баргардонидани таваҷҷуҳ ба китоб ҳамчун сарчашмаи дониш ва маърифат аҳамияти махсус дорад. Ҳузури «Шоҳнома» дар ҳар хона метавонад муҳити мутолиаро эҳё намояд ва аъзои оиларо ба хондан ва муҳокимаи осори классикӣ ҷалб созад.

Дуюм, ин ташаббус ба таҳкими худшиносии миллӣ мусоидат менамояд. Худшиносии миллӣ ҳамчун омили асосии пойдории давлатдорӣ дар заминаи донистани таърих, фарҳанг ва арзишҳои миллӣ ташаккул меёбад. «Шоҳнома» ба насли ҷавон нишон медиҳад, ки миллат дорои таърихи куҳан, қаҳрамонони шуҷоъ ва фарҳанги ғанӣ мебошад. Қаҳрамонҳое чун Рустам, Сиёвуш, Фаридун ва дигарон на танҳо образҳои адабӣ, балки намунаҳои ахлоқӣ ва рамзҳои устувории иродаи миллӣ мебошанд. Шиносоӣ бо ин образҳо ҳисси ифтихор ва масъулиятро дар назди Ватан тақвият мебахшад.

Сеюм, ин иқдом ба ҳифз ва рушди забони тоҷикӣ замина мегузорад. «Шоҳнома» яке аз сутунҳои асосии забони порсӣ-тоҷикӣ ба шумор меравад. Забони асар бо вуҷуди қадим буданаш дорои сохтори устувор, захираи бойи луғавӣ ва имконоти васеи ифода мебошад. Омӯзиш ва мутолиаи он ба ғанигардонии захираи луғавии хонандагон ва баланд гардидани сатҳи саводи забонӣ мусоидат мекунад. Дар шароити таъсири фарҳангҳои бегона ва воридшавии вожаҳои хориҷӣ, такя ба осори классикӣ метавонад ба покизагии забон ва устувории он мусоидат намояд.

Чорум, ташаббуси мазкур дорои аҳамияти иҷтимоӣ мебошад. Китобе, ки ба ҳар хона ворид мегардад, метавонад воситаи пайванди наслҳо гардад. Падарону модарон метавонанд ба фарзандон достонҳои қаҳрамонӣ ва ҳикматҳои «Шоҳнома»-ро шарҳ диҳанд. Ин раванд ба таҳкими робитаи маънавии оила ва интиқоли таҷрибаи фарҳангӣ аз насл ба насл мусоидат мекунад. Ҳамин тавр, китоб ба як унсури муҳими тарбияи ахлоқӣ ва шаҳрвандӣ табдил меёбад.

Аз нуқтаи назари илмии фарҳангшиносӣ, чунин иқдом намунаи сиёсати ҳувиятсоз мебошад. Давлатҳо барои таҳкими ваҳдати миллӣ ва суботи иҷтимоӣ ба рамзҳои муштарак такя мекунанд. «Шоҳнома» ҳамчун рамзи фарҳангӣ метавонад унсури муттаҳидкунандаи ҷомеа бошад. Он таърихи муштарак ва арзишҳои умумиро дар зеҳни шаҳрвандон устувор мегардонад. Ин раванд дар шароити гуногунандешӣ ва гуногунфарҳангии ҷомеа аҳамияти хос дорад.

Ҳамзамон, тақсими «Шоҳнома» ба рушди тафаккури интиқодӣ низ мусоидат карда метавонад. Асар масъалаҳои муборизаи неку бад, адолату зулм, масъулияти шахсият ва сарнавишти давлатро ба миён мегузорад. Муҳокимаи ин мавзуъҳо метавонад сатҳи андешаронӣ ва қобилияти таҳлили хонандагонро боло барад. Аз ин ҷиҳат, китоб танҳо манбаи иттилоот нест, балки василаи ташаккули ҷаҳонбинӣ мебошад.

Бояд таъкид намуд, ки чунин иқдомҳо дар таърихи миллатҳо нақши муҳим бозидаанд. Миллатҳое, ки ба мероси адабӣ ва фарҳангии худ арҷ мегузоранд, дар раванди ҷаҳонишавӣ устувортар мемонанд. «Шоҳнома» на танҳо мероси адабии тоҷикон, балки қисми тамаддуни ҷаҳонӣ мебошад. Аз ин рӯ, тарғиби он ҳамзамон, ба муаррифии фарҳанги тоҷик дар арсаи байналмилалӣ низ мусоидат мекунад.

Дар маҷмуъ, ташаббуси тақсими «Шоҳнома» ба ҳар як хонавода, ки 6 декабри соли 2023 ба имзо расидааст, иқдоми дорои аҳамияти бузурги фарҳангӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ мебошад. Он ба густариши фарҳанги китобхонӣ, таҳкими худшиносии миллӣ, ҳифзи забон, пайванди наслҳо ва ташаккули ҷаҳонбинии солим мусоидат менамояд. Ин иқдом нишон медиҳад, ки сиёсати фарҳангии давлат ба рушди маънавии ҷомеа ва эҳёи арзишҳои таърихӣ равона шудааст. Бо такя ба чунин мероси гаронбаҳо, ҷомеа метавонад заминаи устувори маънавӣ барои рушди минбаъда ва таҳкими давлатдориро фароҳам оварад.

 

Солиҳзода Муборакшоҳи Мираҳмад,

донишҷӯи курси 1-и ихтисоси 1-4001020201 факултети иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои инноватсионӣ