Дар шароити асри XXI инсоният ба марҳилаи сифатан нави рушди тамаддун ворид гардидааст, ки онро дар адабиёти муосири илмӣ ҳамчун давраи ҳукмронии технологияҳои рақамӣ ва зеҳни сунъӣ тавсиф менамоянд. Ин раванди трансформатсионӣ на танҳо сохторҳои иқтисодӣ ва иҷтимоиро фаро гирифтааст, балки ба низоми маориф ҳамчун яке аз сохторҳои асосии ташаккули сармояи инсонӣ таъсири низомманд ва амиқ расонидааст. Аз ин рӯ, масъалаи такмили низоми таълим ва баланд бардоштани самаранокии арзёбии фаъолияти таълимӣ дар шароити рақамисозӣ аҳаммияти стратегии илмӣ касб менамояд.

Дар низоми анъанавии педагогӣ омӯзгор ҳамчун манбаи асосии интиқоли дониш ва маркази раванди таълим баррасӣ мегардид. Аммо бо густариши интернет, платформаҳои рақамии омӯзишӣ ва системаҳои зеҳнии таълимӣ, ин модели яктарафа тадриҷан ҷойи худро ба модели интерактивӣ ва технологияи иттилоотӣ медиҳад. Дар чунин модел донишҷӯ на танҳо қабулкунандаи иттилоот, балки субъекти фаъол ва иштирокчии мустақими раванди омӯзиш мебошад.

Ин тағйироти парадигмавӣ бо зарурати баланд бардоштани самаранокии арзёбии натиҷаҳои таълимӣ ҳамбастагии мустақим дорад. Мисли он ки дар модели арзёбии фаъолияти амалии корҳои ҳатмӣ истифодаи коэффисиентҳои тафриқавии соатҳо (1,5; 1,0; 0,5) имкони ифодаи дақиқтари сифати иҷроишро фароҳам меорад, дар низоми таълим низ татбиқи технологияҳои зеҳни сунъӣ имкон медиҳад, ки сатҳи азхудкунии дониш фардисозӣ ва объективона арзёбӣ гардад. Ҳамин тавр, ҳам дар низоми меҳнатӣ ва ҳам дар низоми таълимӣ тамоюли умумӣ ба сӯи ченкунии тафриқавӣ ва самаранокӣ мушоҳида мегардад.

Истифодаи зеҳни сунъӣ дар соҳаи маориф шароит фароҳам меорад, ки раванди таълим мутобиқ ба сатҳи инфиродии донишҷӯён ташкил карда шавад. Системаҳои зеҳнӣ метавонанд сатҳи дониш, суръати азхудкунӣ ва камбудиҳои таълимии ҳар як омӯзишгирандаро таҳлил намуда, барои онҳо барномаҳои фардии таълимӣ пешниҳод намоянд. Ин равиш ба баланд шудани сифати азхудкунии дониш ва самаранокии умумии низоми таълим мусоидат мекунад.

Дар ин шароит нақши омӯзгор низ ба таври куллӣ дигаргун мегардад. Ӯ дигар танҳо манбаи интиқоли дониш нест, балки ҳамчун ташвиқкунанда, мушовир ва роҳнамо дар раванди таълим баромад мекунад. Вазифаи асосии омӯзгор аз ташаккули малакаҳои тафаккури интиқодӣ, таҳлили мустақилона, истифодаи дурусти иттилоот ва қобилияти арзёбии он иборат мегардад. Ин раванд ба баланд гардидани сифати сармояи инсонӣ дар сатҳи миллӣ мусоидат менамояд.

Хулоса, таҳлили равандҳои муосир нишон медиҳад, ки рушди зеҳни сунъӣ ва рақамисозии таълим зарурати бознигарии куллии низоми маорифро ба миён овардааст. Дар ин замина, ҳамгироии технологияҳои зеҳнӣ бо моделҳои нави арзёбӣ ва таълим метавонад ҳамчун омили асосии баланд бардоштани самаранокии низоми таълим баромад намояд. Танҳо дар сурати татбиқи чунин равишҳо метавон мутобиқати низоми маорифро ба талаботи ҷаҳони муосир таъмин намуд.

 

И. НАЗАРОВ,

омӯзгори Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон