Идоракунии самараноки захираҳои обӣ дар шароити тағйирёбии иқлим яке аз масъалаҳои муҳим ва мубрами замони муосир ба ҳисоб меравад. Бо афзоиши ҳарорати ҳаво, тағйир ёфтани низоми боришот ва обшавии босуръати пиряхҳо, захираҳои обӣ дар бисёр минтақаҳои ҷаҳон таҳти фишори ҷиддӣ қарор гирифтаанд.

Дар чунин шароит, истифодаи оқилона ва банақшагирии дурусти захираҳои обӣ аҳамияти махсус касб мекунад. Барои кишварҳое, ки иқтисоди онҳо ба кишоварзӣ ва энергетикаи обӣ вобастагии зиёд дорад, масъалаи идоракунии самараноки об на танҳо масъалаи экологӣ, балки масъалаи амнияти иқтисодӣ ва иҷтимоӣ низ мебошад.

Аз ин рӯ, таҳқиқ ва татбиқи усулҳои муосири идоракунии захираҳои обӣ дар шароити тағйирёбии иқлим зарурати ҷиддӣ дошта, метавонад ба ҳифзи муҳити зист, таъмини рушди устувор ва беҳбудии сатҳи зиндагии аҳолӣ мусоидат намояд.

Идоракунии самараноки захираҳои обӣ дар шароити тағйирёбии иқлим аҳамияти махсус пайдо кардааст, зеро тағйирёбии иқлим ба давра ва ҳаҷми захираҳои обӣ таъсири ҷиддӣ мерасонад. Камшавии боришот дар баъзе минтақаҳо ва зиёд шудани он дар дигар минтақаҳо, инчунин обшавии босуръати пиряхҳо боиси ноустувории таъминоти об мегарданд. Ин ҳолат махсусан барои кишварҳое, ки иқтисоди онҳо ба кишоварзӣ ва энергетика вобаста аст, мушкилоти ҷиддӣ ба миён меорад.

Дар чунин шароит истифодаи сарфакорона ва оқилонаи об ба яке аз самтҳои муҳим табдил меёбад. Дар амалия дида мешавад, ки қисми зиёди об, махсусан дар соҳаи кишоварзӣ, беҳуда талаф меёбад. Ҷорӣ намудани технологияҳои муосири обёрӣ, аз қабили обёрии қатрагӣ метавонад ин талафотро кам намуда, самаранокии истеҳсолотро баланд бардорад. Ҳамин гуна тадбирҳо на танҳо ба сарфаи об мусоидат мекунанд, балки ҳосилнокии зироатҳоро низ зиёд менамоянд.

Ҳамзамон, беҳтар намудани инфрасохтори обтаъминкунӣ аҳамияти калон дорад. Шабакаҳои кӯҳна ва фарсуда боиси талафоти зиёди об мегарданд. Азнавсозӣ ва навсозии ин шабакаҳо имкон медиҳад, ки захираҳои обӣ самараноктар истифода шаванд. Илова бар ин, сохтмон ва истифодаи дурусти обанборҳо метавонад дар танзими мавсимии об ва пешгирии камобӣ нақши муҳим бозад.

Идоракунии ҳамгироёнаи захираҳои обӣ низ яке аз роҳҳои асосии ҳалли мушкилот ба ҳисоб меравад. Ин равиш истифодаи ҳамоҳангшудаи обро дар соҳаҳои гуногун  кишоварзӣ, саноат ва энергетика таъмин мекунад. Бо чунин муносибат метавон тавозуни манфиатҳоро нигоҳ дошта, истифодаи одилонаи обро таъмин намуд.

Дар баробари ин, ба назар гирифтани таъсири тағйирёбии иқлим ва мутобиқшавӣ ба он зарур мебошад. Пешгӯии хушксолӣ, обхезӣ ва дигар ҳолатҳои фавқулода имкон медиҳад, ки чораҳои саривақтӣ андешида шаванд. Истифодаи технологияҳои муосири мониторинг ва таҳлил дар ин самт нақши муҳим мебозад.

Ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ дар идоракунии захираҳои обӣ низ метавонад самаранокиро баланд бардорад. Назорати дақиқи истеъмоли об, ҷамъоварии маълумот ва таҳлили он ба қабули қарорҳои дуруст мусоидат мекунад. Ин раванд имкон медиҳад, ки истифодаи об шаффоф ва идорашаванда гардад. Ҳамчунин, ҳифзи муҳити зист бояд як қисми ҷудонашавандаи идоракунии захираҳои обӣ бошад. Пешгирии ифлосшавии манбаъҳои об, истифодаи дубораи об ва кам кардани таъсири манфӣ ба табиат барои нигоҳ доштани ин сарчашмаи ҳаётан муҳим аҳамияти калон дорад.

Тағйирёбии иқлим бо таъсири амиқи худ ба захираҳои обӣ инсониятро водор месозад, ки муносибати худро нисбат ба истифодаи об куллан тағйир диҳад ва ба идоракунии оқилона ва дарозмуддат гузарад. Дар шароите, ки ҳар қатра об арзиши ҳаётӣ пайдо мекунад, истифодаи сарфакорона ва ҷорӣ намудани технологияҳои муосир метавонад на танҳо мушкилотро коҳиш диҳад, балки имкониятҳои нави иқтисодиро низ фароҳам оварад.

Агар идоракунии захираҳои обӣ ба таври илмӣ ва ҳамгиро ба роҳ монда шавад, он метавонад заминаи устувори рушди кишоварзӣ, саноат ва энергетикаро таъмин намояд. Бе ҳифзи муҳити зист ва пешгирии ифлосшавии манбаъҳои об, ягон сиёсати иқтисодӣ наметавонад самаранок ва дарозмуддат бошад. Аз ин рӯ, ояндаи устувори ҳар як кишвар аз он вобаста аст, ки то чӣ андоза он метавонад захираҳои обии худро оқилона, одилона ва масъулона идора намояд.

Дар маҷмуъ, идоракунии самараноки захираҳои обӣ дар шароити тағйирёбии иқлим муносибати ҳамаҷониба ва ҳамоҳангшударо талаб мекунад. Танҳо бо истифодаи дурусти технология, рушди инфрасохтор ва баланд бардоштани масъулияти ҷомеа метавон ба ҳифзи захираҳои обӣ ва рушди устувори иқтисодӣ ноил гардид.

 

Б. АЗИЗҚУЛОВ,

омӯзгори кафедраи молияи ДДМИТ