Тарбияи ҷисмонӣ ва варзиш яке аз воситаҳои муассири мубориза бар зидди ифротгароӣ, махсусан дар байни ҷавонон ба ҳисоб меравад. Варзиш дар худ арзишҳои муҳими иҷтимоӣ, аз қабили тарбияи интизом, эҳтиром ба қоидаҳо, таҳаммулпазирӣ ва ҳамкории дастаҷамъонаро таҷассум намуда, ба кам гардидани рафторҳои таҷовузкорона мусоидат мекунад. Машғулиятҳои мунтазами варзишӣ имкон медиҳанд, ки неру ва майлҳои эҳтимолан харобиовар ба самти фаъолияти созанда равона карда шаванд.

Варзиш ба наврасон ва ҷавонон имкон медиҳад, ки мавқеи худро дар ҷомеа пайдо намоянд. Дар ҷараёни машқ ва мусобиқаҳо онҳо меъёрҳои рафтор, эҳтиром ба қоидаҳо, мураббиён ва рақибонро аз худ мекунанд.

Фаъолияти ҷисмонӣ ба раҳо гардидани неру ва эҳсосоти манфӣ мусоидат намуда, эҳтимоли зуҳури онҳо дар шаклҳои ифротӣ ва хашмгинро коҳиш медиҳад.

Варзиш дар ҷавонон иродаи қавӣ, истодагарӣ, матонат ва масъулиятшиносиро ташаккул медиҳад. Ҳамзамон, рӯҳияи дастаҷамъона ва ватандӯстиро тақвият мебахшад, ки ин арзишҳо ба идеологияи ифротгароӣ мухолиф мебошанд.

Ташкили маҳфилҳо ва чорабиниҳои варзишӣ ҷавононро ба фаъолияти муфид ҷалб намуда, онҳоро аз таъсири гурӯҳҳои ҷиноӣ ва ифротӣ дур месозад.

Тарбияи ҷисмонӣ танҳо ба рушди ҷисмонӣ маҳдуд намешавад, балки як падидаи муҳими иҷтимоӣ мебошад, ки ба тарбияи ахлоқӣ ва маънавии шахс таъсири назаррас мерасонад. Ин усули самараноки пешгирикунанда буда, шахсро на танҳо аз ҷиҳати ҷисмонӣ солим, балки аз лиҳози равонӣ устувор ва ба стрессу изтироб тобовар мегардонад.

Бо вуҷуди ин, бояд таъкид намуд, ки варзиш танҳо яке аз унсурҳои системаи маҷмӯии мубориза бо ифротгароӣ мебошад. Ин система инчунин тадбирҳои маърифатӣ, дастгирии иҷтимоӣ ва танзими ҳуқуқиро дар бар мегирад.

Имрӯзҳо истифодаи варзиш ҳамчун воситаи пешгирии ифротгароӣ дар сатҳи байналмилалӣ эътироф гардидааст. Варзиш на танҳо фаъолияти ҷисмонӣ, балки воситаи муҳими ҷомеасозӣ ва тарбияи таҳаммулпазирӣ ба ҳисоб меравад.

Варзишҳои дастаҷамъӣ малакаҳои муошират, ҳамкорӣ ва эҳтиром ба дигаронро инкишоф медиҳанд.

Машқҳои мунтазам ба ҷавонон барои рафъи стресс, таҷовуз ва эҳсосоти манфӣ кумак мекунанд.

Истифодаи самараноки вақти холӣ. Иштирок дар сексияҳои варзишӣ вақти холиро бо фаъолияти муфид пур намуда, имкони ҷалб шудан ба гурӯҳҳои шубҳанокро коҳиш медиҳад.

Ташаккули иродаи қавӣ. Варзиш интизом, худдорӣ ва масъулиятшиносиро инкишоф дода, муқовимати шахсро ба таъсири идеологияҳои ифротӣ тақвият мебахшад.

Бо вуҷуди имкониятҳои васеи тарбиявӣ, дар баъзе ҳолатҳо муҳити варзишӣ метавонад ба манбаи эҳсосоти ифротӣ низ табдил ёбад, агар ба корҳои тарбиявӣ таваҷҷуҳи кофӣ дода нашавад.

Дар баъзе мавридҳо гурӯҳҳои мухлисони радикалӣ метавонанд муҳити варзиширо ба майдони нооромиҳои иҷтимоӣ табдил диҳанд.

Баъзе гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд аз маҳфилҳои варзишӣ барои ҷалб ва тарбияи ҷонибдорони худ истифода намоянд.

Дар сатҳи ҷаҳонӣ як қатор барномаҳо барои истифодаи варзиш ҳамчун воситаи пешгирии ифротгароӣ амалӣ карда мешаванд. Аз ҷумла:

барномаҳои Созмони Милали Муттаҳид ва ЮНЕСКО оид ба истифодаи варзиш барои пешгирии ифротгароии хушунатомез (PVE);

ташаббусҳои давлатӣ барои ворид намудани унсурҳои тарбияи зидди ифротгароӣ ба барномаҳои таълимии мактабҳо ва донишгоҳҳо.

Варзиш метавонад воситаи муассири пешгирии ифротгароӣ бошад. Аммо самаранокии он аз сатҳи корҳои тарбиявӣ, муҳити солими варзишӣ ва дастгирии иҷтимоӣ вобаста мебошад. Барои ба даст овардани натиҷаҳои мусбат зарур аст, ки барномаҳои варзишӣ бо корҳои тарбиявӣ, равонӣ ва маърифатӣ ҳамоҳанг карда шаванд.

Тавсияҳо:

Барои пешгирии ифротгароӣ тавассути варзиш чунин тадбирҳо муҳим мебошанд:

-фаъол гардонидани клубҳо ва маҳфилҳои варзишӣ дар муассисаҳои таълимӣ;

-ҷалби ҷавонон ба мусобиқаҳо ва чорабиниҳои оммавии варзишӣ;

ҳамгироии барномаҳои тарбияи ахлоқӣ ва ватандӯстӣ бо машғулиятҳои варзишӣ;

-таъмини дастгирии психологӣ ва иҷтимоии ҷавонон.

Истифодаи варзиш ҳамчун воситаи тарбияи таҳаммулпазирӣ, ҳамбастагӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ метавонад дар таҳкими суботи иҷтимоӣ ва пешгирии ифротгароӣ нақши муҳим бозад.

 

Қ. САФАРОВ -

дотсенти кафедраи тарбияи ҷисмонӣ

ва мудофиаи граждании ДДМИТ,

С. ШОКИРОВ -

мудири кафедраи тарбияи ҷисмонӣ

ва мудофиаи граждании ДДМИТ