Дар асри XXI рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ва рақамӣ тамоми соҳаҳои фаъолияти инсон, аз ҷумла маорифро фаро гирифтааст. Яке аз дастовардҳои муҳими илми муосир зеҳни сунъӣ мебошад, ки имрӯз ба яке аз воситаҳои асосии такмили сифати таълим табдил ёфта истодааст. Зеҳни сунъӣ имкон медиҳад, ки равандҳои омӯзишӣ самаранок, фардӣ ва мутобиқ ба талаботи замон гарданд. Математика ҳамчун фанни асосии илмҳои дақиқ, техника, иқтисод ва технологияҳои рақамӣ нақши асосӣ мебозад. Аз сатҳи омӯзиши математика рушди тафаккури мантиқӣ, қобилияти таҳлил ва ҳалли масъалаҳо вобаста аст. Бо вуҷуди аҳамияти баланди он, бисёр хонандагон ва донишҷӯён дар азхудкунии мавзуъҳои математикӣ мушкилӣ мекашанд. Дар чунин шароит истифодаи зеҳни сунъӣ метавонад ҳамчун воситаи муассири такмили дониши математикӣ хизмат намояд.

Зеҳни сунъӣ маҷмуи усулҳо, моделҳо ва алгоритмҳои барномавӣ мебошад, ки ба компютерҳо имкон медиҳад фаъолияти зеҳнии инсонро тақлид намоянд. Ба ин фаъолиятҳо омӯзиш, таҳлил, хулосабарорӣ, шинохти намунаҳо ва қабули қарор дохил мешаванд. Зеҳни сунъӣ дар асоси коркарди маълумоти калон (Big Data), омӯзиши мошинӣ (Machine Learning) ва шабакаҳои нейронӣ фаъолият мекунад. Дар соҳаи маориф зеҳни сунъӣ барои таҳлили фаъолияти омӯзандагон, баҳодиҳии сатҳи дониш, муайян кардани камбудиҳо ва пешниҳод намудани роҳҳои беҳтарсозии омӯзиш истифода мешавад. Ин технология имкон медиҳад, ки равандҳои таълим аз шакли анъанавӣ ба шакли интеллектуалӣ ва интерактивӣ гузаранд.

Истифодаи зеҳни сунъӣ дар омӯзиши математика имкониятҳои нав фароҳам меорад. Пеш аз ҳама, он ба фардисозии раванди таълим мусоидат мекунад. Ҳар як хонанда сатҳи гуногуни дониш, суръати омӯзиш ва услуби дарк дорад. Системаҳои зеҳни сунъӣ метавонанд ин хусусиятҳоро ба назар гирифта, барои ҳар як омӯзанда барномаи инфиродии омӯзиш пешниҳод намоянд. Масалан, агар донишҷӯ дар ҳалли масъалаҳои алгебравӣ мушкилӣ дошта бошад, система машқҳои иловагӣ пешниҳод намуда, қадам ба қадам роҳи ҳалро шарҳ медиҳад. Дар ҳолати дигар, агар донишҷӯ сатҳи баланд дошта бошад, масъалаҳои мураккабтар пешниҳод мегарданд, ки тафаккури эҷодӣ ва мантиқии ӯро рушд медиҳанд.

Яке аз бартариҳои муҳими зеҳни сунъӣ қобилияти фаҳмондани мавзуъҳои мураккаб бо забони сода ва равшан мебошад. Мавзуъҳое ба монанди функсияҳо, ҳосила, интеграл, матритсаҳо ва эҳтимолият аксар вақт душвор фаҳмида мешаванд. Барномаҳои дорои зеҳни сунъӣ метавонанд ин мавзуъҳоро бо мисолҳои визуалӣ, графикҳо, аниматсия ва моделсозӣ шарҳ диҳанд.

Ин усул на танҳо фаҳмишро осон мекунад, балки шавқу ҳаваси хонандаро низ зиёд менамояд. Омӯзиш аз шакли хушку назариявӣ ба шакли амалӣ ва интерактивӣ мегузарад, ки барои азхудкунии беҳтари дониш мусоидат мекунад.

Зеҳни сунъӣ имкон медиҳад, ки хатоҳои донишҷӯён дақиқ таҳлил карда шаванд. Бар хилофи усули анъанавӣ, ки омӯзгор танҳо натиҷаи ниҳоиро мебинад, системаҳои зеҳни сунъӣ тамоми раванди ҳалли масъаларо таҳлил мекунанд. Дар натиҷа, сабаби хато муайян шуда, тавсияҳои мушаххас пешниҳод мегарданд. Ин равиш кумак мекунад, ки одамон на танҳо ҷавоби дурустро ёд гиранд, балки мантиқи ҳалли масъаларо фаҳманд. Ҳамзамон, омӯзгор низ метавонад аз натиҷаҳои таҳлил барои беҳтар намудани усулҳои таълим истифода барад.

Бо вуҷуди имкониятҳои васеи зеҳни сунъӣ, нақши омӯзгор дар раванди таълим боқӣ мемонад. Зеҳни сунъӣ танҳо воситаи ёрирасон аст, на ивазкунандаи омӯзгор. Омӯзгор ҳамчун роҳнамо, ташкилкунанда ва арзёбандаи фаъолияти таълимӣ баромад мекунад. Маҳз омӯзгор метавонад ҷанбаҳои ахлоқӣ, равонӣ ва иҷтимоии таълимро ба назар гирад, ки барои рушди ҳамаҷонибаи шахсияти хонандаю донишҷӯ муҳиманд. Ҳамкории омӯзгор ва технология метавонад натиҷаҳои баланд ба бор орад.

Истифодаи зеҳни сунъӣ барои такмили дониши математикӣ яке аз самтҳои афзалиятноки рушди маорифи муосир ба ҳисоб меравад. Он имкон медиҳад, ки омӯзиш фардӣ, самаранок ва мутобиқ ба талаботи ҷомеаи рақамӣ гардонида шавад. Бо истифодаи дуруст, зеҳни сунъӣ метавонад сатҳи дониши математикӣ, тафаккури мантиқӣ ва қобилияти таҳлилии хонандагонро ба таври назаррас баланд бардорад.

Дар шароити Ҷумҳурии Тоҷикистон низ татбиқи тадриҷии ин технология метавонад ба баланд бардоштани сифати таълим ва омода намудани мутахассисони рақобатпазир мусоидат намояд. Муҳим он аст, ки зеҳни сунъӣ ҳамчун воситаи ёрирасон дар ҳамкорӣ бо омӯзгор истифода шавад ва арзишҳои асосии педагогӣ ҳифз гарданд.

 

Кароматуллои МАҲМАДУЛЛО,

эдвайзер оид ба таълими факултети иқтисод ва идоракунии давлатӣ