Истиқлолияти давлатӣ яке аз муҳимтарин дастовардҳои таърихии миллати тоҷик ба шумор рафта, барои ташаккули давлатдории миллӣ, муайян намудани самтҳои мустақили сиёсати дохилию хориҷӣ ва таҳкими мавқеи Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ заминаи воқеӣ фароҳам овард. 9 сентябри соли 1991 дар таърихи давлатдории тоҷикон ҳамчун санаи тақдирсоз сабт гардида, оғози марҳалаи нави рушди сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии кишварро муайян намуд.

Истиқлолият ифодагари ҳуқуқи миллат ба муайян намудани сарнавишти худ, интихоби роҳи рушди иқтисодӣ, ташаккули низоми ҳуқуқӣ ва ҳифзи манфиатҳои миллӣ мебошад. Аз ин рӯ, ҳифзи истиқлолият ва таҳкими пояҳои давлатдорӣ масъулияти бузурги таърихию сиёсиро тақозо менамояд.

Дар солҳои аввали соҳибистиқлолӣ Тоҷикистон бо мушкилоти мураккаби сиёсиву иқтисодӣ рӯ ба рӯ гардид. Ноустувории сиёсӣ, ҷанги шаҳрвандӣ, буҳрони иқтисодӣ ва заиф гардидани сохторҳои давлатӣ раванди давлатсозиро душвор намуданд. Дар чунин шароит масъалаҳои нигоҳ доштани ягонагии давлат, барқарор намудани сулҳу субот ва ташкили низоми устувори идоракунии давлатӣ аҳаммияти аввалиндараҷа пайдо карданд.

Дар ин марҳалаи таърихӣ нақши роҳбарияти сиёсии кишвар, бахусус фаъолияти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар равандҳои давлатсозӣ ва таҳкими сохторҳои давлатӣ мавриди таваҷҷуҳи таҳқиқоти таърихию сиёсӣ қарор дорад. Эмомалӣ Раҳмон 19 ноябри соли 1992 дар Иҷлосияи XVI Шурои Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон Раиси Шӯрои Олӣ интихоб гардида, соли 1994 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон интихоб шуданд.

Яке аз рӯйдодҳои муҳимтарини таърихи навини кишвар расидан ба сулҳу ваҳдати миллӣ мебошад. Имзои Созишномаи умумии истиқрори сулҳ ва ризоияти миллӣ 27 июни соли 1997 барои қатъи ҷанги шаҳрвандӣ ва оғози марҳалаи нави барқарорсозии давлат замина гузошт. Ин таҷриба аз нигоҳи илми сиёсӣ намунаи муҳими ҳалли низоъҳои дохилӣ тавассути музокирот, муколама ва ҳамкории сиёсӣ ба ҳисоб меравад.

Таҳкими асосҳои конститутсионӣ яке аз самтҳои муҳимтарини давлатсозӣ гардид. Қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 барои ташаккули низоми ҳуқуқӣ, муайян намудани сохтори ҳокимияти давлатӣ ва эътирофи ҳуқуқу озодиҳои инсон заминаи конститутсионӣ фароҳам овард. Дар асоси он Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона эътироф гардид. Ташкили Артиши миллӣ, мақомоти ҳифзи ҳуқуқ, низоми молиявӣ ва ҷорӣ намудани пули миллӣ низ аз равандҳои муҳими таҳкими соҳибихтиёрии кишвар ба шумор мераванд.

Дар даврони истиқлолият иқтисодиёти миллӣ марҳалаҳои гуногуни дигаргунсозиро паси сар намуд. Сиёсати иқтисодии давлат ба рушди саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ ва инфрасохтори иҷтимоӣ равона гардид. Бунёду таҷдиди роҳҳои автомобилгард, нақбҳо, пулҳо, неругоҳҳои барқӣ ва корхонаҳои истеҳсолӣ дар тағйирёбии сохтори иқтисодиёт нақши муайян гузоштанд. Неругоҳи барқи обии “Роғун” ҳамчун яке аз лоиҳаҳои стратегии энергетикии кишвар дар таъмини истиқлолияти энергетикӣ мавқеи махсус дорад.

Дар баробари ин, рушди соҳаи саноат ва таъсиси корхонаҳои истеҳсолӣ барои фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ, зиёд намудани ҳаҷми истеҳсолоти ватанӣ ва таҳкими имкониятҳои иқтисодии кишвар аҳаммияти калон доранд. Бо вуҷуди ин, масъалаҳои баланд бардоштани ҳосилнокии меҳнат, рушди соҳибкории истеҳсолӣ, ҷалби сармоя ва коҳиш додани вобастагии иқтисодӣ ҳанӯз ҳам аз вазифаҳои муҳими сиёсати иқтисодии давлат боқӣ мемонанд.

Яке аз самтҳои муҳими сиёсати хориҷии Тоҷикистон иштироки фаъол дар ҳалли масъалаҳои глобалӣ мебошад. Дар ин раванд ташаббусҳои Тоҷикистон вобаста ба масъалаҳои об, тағйирёбии иқлим ва ҳифзи пиряхҳо аҳаммияти байналмилалӣ пайдо намудаанд. Бо пешниҳоди Тоҷикистон ва дастгирии ҷомеаи ҷаҳонӣ як қатор ташаббусҳои Созмони Милали Муттаҳид дар соҳаи об амалӣ гардиданд. Аз ҷумла, Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои ҳаёт» барои солҳои 2005-2015 ва Даҳсолаи байналмилалии амал «Об барои рушди устувор» барои солҳои 2018-2028 эълон шуданд. Ҳамчунин, соли 2025 ҳамчун Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эътироф гардид.

Аҳаммияти ин ташаббусҳо дар он ифода меёбад, ки Тоҷикистон тавонист масъалаҳои вобаста ба захираҳои обиро ба рӯзномаи муҳими муносибатҳои байналмилалӣ ворид намояд. Аз нигоҳи сиёсати ҷаҳонӣ, дипломатияи об на танҳо воситаи ҳамкории байнидавлатӣ, балки механизми таҳкими амнияти экологӣ ва мусоидат ба рушди устувор мебошад.

Дар даврони истиқлолият ба соҳаҳои маориф, тандурустӣ, фарҳанг ва варзиш низ таваҷҷуҳ зоҳир гардид. Бунёду таҷдиди муассисаҳои таълимӣ, беморхонаҳо, марказҳои фарҳангӣ ва иншооти варзишӣ ба беҳтар намудани шароити иҷтимоии аҳолӣ равона шудаанд. Ҳамзамон, эҳёи арзишҳои миллӣ, рушди забони давлатӣ, ҳифзи мероси таърихию фарҳангӣ ва арҷгузорӣ ба шахсиятҳои барҷастаи илму адаб дар ташаккули худшиносии миллӣ нақши муҳим доранд.

Дар баробари дастовардҳо, таҳлили воқеии вазъи ҷомеа нишон медиҳад, ки Тоҷикистон ҳанӯз бо як қатор масъалаҳои муҳими иқтисодию иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мебошад. Таъмини ҷойҳои нави корӣ, баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ, беҳтар намудани сифати таҳсилот, мубориза бо коррупсия, таҳкими волоияти қонун ва таъмини адолати иҷтимоӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муҳимтарини давраи муосир ба ҳисоб мераванд.

Аз нуқтаи назари илми сиёсӣ, иқтидори давлат танҳо бо шумораи иншооти бунёдшуда ё нишондиҳандаҳои иқтисодӣ муайян карда намешавад. Устувории давлат инчунин ба сатҳи эътимоди шаҳрвандон ба мақомоти давлатӣ, шаффофияти идоракунӣ, риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон, иштироки ҷомеа дар равандҳои ҷамъиятӣ ва самаранокии сиёсати давлатӣ вобаста мебошад. Маҳз омӯзиши чунин нишондиҳандаҳо имкон медиҳад, ки раванди рушди давлат ба таври ҳамаҷониба арзёбӣ карда шавад.

Истиқлолият барои насли ҷавони Тоҷикистон низ имкониятҳои васеъ ва масъулияти нав ба вуҷуд овардааст. Ҷавонон ҳамчун неруи зеҳнӣ ва созандаи ҷомеа бояд бо дониш, ҷаҳонбинии илмӣ, ҳисси баланди масъулият ва эҳтиром ба қонун дар рушди давлат саҳм гузоранд. Зеро ояндаи давлат на танҳо аз қарорҳои сиёсӣ, балки аз сатҳи маърифат, касбият ва фарҳанги ҳуқуқии шаҳрвандони он низ вобаста мебошад.

Истиқлолияти давлатӣ бузургтарин дастоварди таърихии миллати тоҷик буда, барои ташаккули давлатдории миллӣ ва муайян намудани роҳи мустақили рушди кишвар заминаҳои сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва иқтисодиро фароҳам овард. Фаъолияти Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар даврони истиқлолият, бахусус дар масъалаҳои раванди сулҳи миллӣ, таҳкими сохторҳои давлатӣ, рушди инфрасохтор ва пешбурди ташаббусҳои байналмилалӣ, яке аз мавзӯъҳои муҳими омӯзиши таърихи навини Тоҷикистон мебошад.

Арзёбии воқеии даврони истиқлолият бояд ҳам дастовардҳои бадастомада ва ҳам масъалаҳои ҳалталаби ҷомеаро фаро гирад. Зеро давлатдорӣ раванди доимии такмилёбанда буда, рушди он аз адолат, қонунмеҳварӣ, масъулияти сиёсӣ, дониш ва иштироки фаъоли шаҳрвандон вобастагии зич дорад.

Истиқлолият танҳо мероси наслҳои гузашта нест, балки амонати таърихӣ ва масъулияти наслҳои имрӯзу оянда мебошад. Ҳифзи он, таҳкими пояҳои давлатдорӣ, рушди иқтисоди миллӣ ва фароҳам овардани шароити зиндагии шоиста барои ҳар як шаҳрванд бояд аз ҳадафҳои муҳимтарини сиёсати давлатӣ ва фаъолияти созандаи ҷомеа бошад.

 

Мирбобо МИРБОБОЕВ,

донишҷӯи курси 1-уми факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодии ДДМИТ