Ба муносибати 100-солагии таъсисёбии Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон

“Иттифоқҳои касаба ҳамеша ҳимоятгари ҳуқуқҳои меҳнаткашон, тарғибгари адолат ва ташкилкунандаи ҳаёти обод мебошад”.

Эмомалӣ Раҳмон

Ҳар ҷомеае, ки ба инсон, меҳнат ва адолати иҷтимоӣ арҷ мегузорад, ба ниҳодҳое ниёз дорад, ки ҳуқуқу манфиатҳои шаҳрвандонро ҳифз намуда, миёни кормандону корфармоён муносибатҳои солими меҳнатиро таъмин кунанд. Иттифоқҳои касаба аз ҷумлаи чунин ниҳодҳои муҳими ҷамъиятӣ мебошанд, ки дар тӯли таърихи фаъолияти худ ҳамчун ҳомии ҳуқуқи меҳнаткашон, пуштибони манфиатҳои иҷтимоию иқтисодии онҳо ва омили таҳкими ҳамбастагии касбӣ эътироф шудаанд.

Ҷашни 100-солагии таъсисёбии Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон фурсати муносиб барои бознигарии роҳи тайшуда, арзёбии дастовардҳо ва муайян намудани вазифаҳои минбаъдаи ин ниҳоди ҷамъиятӣ мебошад. Зеро дар шароити тағйирёбии муносибатҳои меҳнатӣ, рушди иқтисодиёт ва афзоиши талабот ба ҳифзи иҷтимоии шаҳрвандон нақши иттифоқҳои касаба аҳаммияти хосса касб мекунад.

Иттифоқи касаба ташкилоти ҷамъиятии ихтиёриест, ки шаҳрвандонро дар асоси умумияти манфиатҳои касбӣ барои ҳимояи ҳуқуқ ва манфиатҳои меҳнатӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодиашон муттаҳид менамояд. Моҳияти фаъолияти он дар он ифода меёбад, ки корманд дар муносибатҳои меҳнатӣ танҳо намонда, имкони ҳимояи манфиатҳои қонунии худро тавассути намояндагии дастаҷамъона пайдо мекунад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон фаъолияти иттифоқҳои касаба ба Конститутсия, Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон “Дар бораи иттифоқҳои касаба, ҳуқуқ ва кафолатҳои фаъолияти онҳо” ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ асос меёбад. Ин заминаи ҳуқуқӣ барои фаъолияти мустақилонаи иттифоқҳои касаба, ҳимояи ҳуқуқи аъзои онҳо ва иштироки ин ниҳодҳо дар танзими муносибатҳои меҳнатӣ шароит фароҳам меорад.

Яке аз самтҳои калидии фаъолияти иттифоқи касаба назорати ҷамъиятии риояи қонунгузории меҳнат мебошад. Ин вазифа, пеш аз ҳама, ба риояи ҳуқуқи кормандон ҳангоми ба кор қабул кардан, тағйир додан ва қатъ намудани шартномаи меҳнатӣ, пардохти саривақтии музди меҳнат, пешниҳоди рухсатии меҳнатӣ ва таъмини шароити бехатари кор алоқаманд аст.

Иттифоқи касаба, инчунин дар ҳалли баҳсҳои меҳнатӣ, пешгирии поймолшавии ҳуқуқи кормандон ва барқарор намудани адолат дар муносибатҳои меҳнатӣ нақши муҳим мебозад. Гуфтушунидҳои иҷтимоӣ, бастани шартномаҳои коллективӣ ва назорати иҷрои муқаррароти онҳо аз ҷумлаи воситаҳои муассири ҳимояи манфиатҳои кормандон ба шумор мераванд. Албатта, самаранокии чунин фаъолият танҳо бо мавҷудияти санадҳои ҳуқуқӣ маҳдуд намешавад. Он, пеш аз ҳама, аз мавқеи фаъоли иттифоқи касаба, огоҳии ҳуқуқии аъзои он ва ҳамкории созандаи кормандону роҳбарияти муассиса вобаста мебошад.

Дар низоми маориф ва таҳсилоти олии касбӣ фаъолияти иттифоқҳои касаба аҳаммияти махсус дорад. Зеро омӯзгорон, кормандони илмӣ ва дигар кормандони муассисаҳои таълимӣ дар ташаккули ҷаҳонбинӣ, дониш, маърифат ва малакаҳои касбии насли ҷавон саҳми бузург мегузоранд.

Таъмини шароити муносиби меҳнат, ҳифзи ҳуқуқҳои касбӣ, дастгирии иҷтимоӣ ва фароҳам овардани муҳити солими корӣ барои самаранокии фаъолияти онҳо заминаи муҳим мебошад. Дар чунин шароит иттифоқи касаба ҳамчун намояндаи манфиатҳои кормандон метавонад дар таҳкими муносибатҳои одилонаи меҳнатӣ ва ҳалли масъалаҳои иҷтимоӣ саҳми назаррас гузорад.

Дар муассисаҳои таҳсилоти олии касбӣ ҳимояи ҳуқуқи кормандон бояд бо таваҷҷуҳ ба хусусияти фаъолияти омӯзгорӣ, сарбории таълимӣ, фаъолияти илмӣ-таҳқиқотӣ, такмили ихтисос ва фароҳам овардани имкониятҳои рушди касбӣ амалӣ гардад. Ҳамзамон, иттифоқи касаба бояд ба масъалаҳои ҳифзи меҳнат, пешгирии ҳодисаҳои нохуш, риояи қоидаҳои бехатарӣ ва баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии кормандон таваҷҷуҳи доимӣ зоҳир намояд. Баргузории семинару машваратҳо, вохӯриҳои фаҳмондадиҳӣ ва муҳокимаи масъалаҳои мубрами меҳнатӣ дар ин самт аҳаммияти амалӣ дорад.

Фаъолияти иттифоқи касаба танҳо бо ҳимояи ҳуқуқҳои меҳнатӣ маҳдуд намешавад. Таваҷҷуҳ ба вазъи иҷтимоии кормандон, дастгирии шахсони эҳтиёҷманд, ғамхорӣ нисбат ба собиқадорон ва мусоидат ба ташкили истироҳату солимгардонии аъзои иттифоқ низ аз самтҳои муҳими кори он ба ҳисоб меравад.

Дар шароите, ки масъалаҳои иҷтимоӣ ба сифати зиндагӣ ва фаъолияти касбии кормандон таъсири бевосита мерасонанд, дастгирии саривақтӣ ва таваҷҷуҳи инсонӣ метавонанд барои шахс аҳаммияти бузург дошта бошанд. Расонидани ёрии моддӣ дар доираи имкониятҳо ва тартиби муқарраршуда, аёдати кормандони бемор, дастгирии оилаҳои ниёзманд ва қадршиносии собиқадорони меҳнат аз ҷумлаи иқдомҳое мебошанд, ки рӯҳияи ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагиро тақвият мебахшанд. Ташкили чорабиниҳои фарҳангӣ, варзишӣ ва фароғатӣ низ барои таҳкими муносибатҳои дӯстона миёни кормандон мусоидат мекунад. Чунин тадбирҳо на танҳо ба фароғат ва солимгардонӣ, балки ба ташаккули муҳити мусоиди иҷтимоӣ дар муассиса низ таъсири мусбат мерасонанд.

Дар баробари ин, дастгирии кормандони ҷавон, қадршиносии омӯзгорони соҳибтаҷриба ва арҷгузорӣ ба заҳмати онҳое, ки солҳои зиёд барои пешрафти муассиса саҳм гузоштаанд, бояд ҳамчун ҷузъи муҳими фаъолияти иттифоқи касаба идома ёбад.

Яке аз омилҳои муҳими самаранокии фаъолияти иттифоқи касаба робитаи устувор бо аъзои он мебошад. Иттифоқи касаба дар сурате метавонад рисолати худро пурра иҷро намояд, ки ниёз, пешниҳод ва мушкилоти кормандонро сари вақт омӯхта, барои ҳалли онҳо дар доираи ваколатҳои қонунӣ тадбирҳои мушаххас андешад.

Баррасии мунтазами муроҷиатҳо, шарҳу тавзеҳи санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ, ҷалби кормандон ба муҳокимаи масъалаҳои марбут ба шароити меҳнат ва назорати иҷрои ӯҳдадориҳои тарафҳо барои таҳкими эътимод ба ин ниҳод мусоидат менамояд.

Ҳамкории созандаи иттифоқи касаба бо роҳбарияти муассиса низ аҳаммияти калон дорад. Ҳадафи чунин ҳамкорӣ муқобилгузории тарафҳо набуда, балки пайдо кардани роҳҳои қонуниву одилонаи ҳалли масъалаҳо, пешгирии ихтилофҳо ва таъмини манфиатҳои қонунии кормандону муассиса мебошад. Дар ин раванд, шаффофият, ҳисоботдиҳӣ, истифодаи мақсадноки маблағҳо ва ҷалби фаъолонаи аъзои иттифоқ ба қабули қарорҳо метавонанд самаранокии фаъолияти ташкилотро боз ҳам баланд бардоранд.

Садсолагии таъсисёбии Иттифоқҳои касабаи Тоҷикистон барои гиромидошти саҳми наслҳои гуногуни меҳнаткашон ва фаъолони иттифоқҳои касаба, арзёбии дастовардҳо ва муайян намудани самтҳои минбаъдаи фаъолият имкони муносиб фароҳам меорад.

Дар замони муосир аз иттифоқҳои касаба тақозо мешавад, ки дар баробари ҳифзи анъанаҳои неки фаъолияти худ ба талаботи нави муносибатҳои меҳнатӣ мутобиқ гарданд. Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аъзои иттифоқ, истифодаи имкониятҳои рақамӣ барои қабулу баррасии муроҷиатҳо, густариши ҳамкории иҷтимоӣ ва тақвияти назорати ҷамъиятӣ аз ҷумлаи самтҳое мебошанд, ки метавонанд ба беҳтар гардидани фаъолияти ин ниҳод мусоидат намоянд.

Барои Иттифоқи касабаи муттаҳидаи Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон низ ин санаи фархунда имкони муносибест, ки фаъолияти анҷомдодаро мавриди таҳлил қарор дода, дар ҳамкорӣ бо роҳбарияти донишгоҳ ва аъзои иттифоқ ҷиҳати ҳифзи ҳуқуқҳои меҳнатӣ, тақвияти дастгирии иҷтимоӣ ва беҳтар намудани шароити фаъолияти кормандон тадбирҳои навро амалӣ созад.

Дар ниҳоят, эътибори иттифоқи касаба на танҳо аз таърихи таъсис ва шумораи аъзои он, балки аз эътимоди кормандон, самаранокии фаъолияти амалӣ ва қобилияти ҳалли масъалаҳои воқеии онҳо вобаста аст. Ҳар қадаме, ки барои ҳифзи ҳуқуқи корманд, таъмини адолати иҷтимоӣ ва қадршиносии меҳнати ҳалол гузошта мешавад, ба таҳкими мавқеи ин ниҳоди ҷамъиятӣ мусоидат мекунад. Иттифоқи касаба замоне такягоҳи воқеии меҳнаткашон мегардад, ки ҳуқуқро ҳимоя кунад, адолатро пуштибонӣ намояд ва дар канори ҳар корманд бошад.

 

Марҳабо ҶӮРАБОЕВА,

сармуҳосиби Иттифоқи касабаи муттаҳидаи Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон