Конститутсия яке аз муқаддастарин ва арзишмандтарин дастовардҳои ҳар як давлату миллат ба шумор меравад. Он ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ асосҳои давлатдорӣ, пойдории ҷомеа, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва таъмини зиндагии осоиштаи мардумро муайян менамояд. Конститутсия на танҳо маҷмӯи меъёрҳои ҳуқуқӣ, балки таҷассумгари орзуву умед, иродаи сиёсӣ, андешаи миллӣ ва самти рушди давлат мебошад. Ҳар як миллате, ки соҳиби Конститутсияи устувор ва низоми мукаммали ҳуқуқӣ мебошад, метавонад бо эътимод ба сӯи ояндаи дурахшон қадам гузорад.

Барои миллати тоҷик Конститутсия аҳаммияти махсус дорад, зеро он дар яке аз марҳилаҳои ҳассосу тақдирсози таърихи давлатдории навини тоҷикон қабул гардидааст. Пас аз ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ Тоҷикистон ба зарурати таҳияи санади асосие рӯ ба рӯ шуд, ки бояд самтҳои минбаъдаи давлатдорӣ, сохтори ҳокимияти давлатӣ, ҳуқуқу уҳдадориҳои шаҳрвандон ва самтҳои асосии рушди ҷомеаро муайян мекард. Дар чунин шароити мураккаби сиёсиву иҷтимоӣ қабули Конститутсия қадами муҳим дар роҳи таҳкими истиқлолият ва бунёди давлати соҳибихтиёр ба ҳисоб мерафт.

6 ноябри соли 1994 дар таърихи Тоҷикистони соҳибистиқлол ҳамчун санаи тақдирсоз сабт гардид. Дар ин рӯз Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул карда шуд. Ин рӯйдоди муҳим ифодагари иродаи халқ ва оғози марҳилаи нави давлатсозӣ буд. Маҳз бо қабули ин санади тақдирсоз заминаҳои ҳуқуқии ташаккули давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона гузошта шуданд. Аз он замон инҷониб Конститутсия ҳамчун роҳнамои асосии давлату ҷомеа хизмат намуда, дар таҳкими пояҳои давлатдории миллӣ нақши муҳим мебозад.

Арзиши бузурги Конститутсия, пеш аз ҳама, дар он зоҳир мегардад, ки инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯро арзиши олӣ эътироф менамояд. Ин маънои онро дорад, ки давлат ва тамоми мақомоти он вазифадоранд ҳуқуқу озодиҳои ҳар як инсонро эътироф, риоя ва ҳифз намоянд. Ҳуқуқ ба ҳаёт, таҳсил, меҳнат, истироҳат, озодии сухан, виҷдон ва эътиқод аз ҷумлаи арзишҳои муҳимми ҳаёти инсон ба шумор мераванд. Маҳз Конститутсия барои амалӣ гардидани чунин ҳуқуқҳо заминаи боэътимоди ҳуқуқӣ фароҳам меорад. Вақте инсон ҳуқуқу уҳдадориҳои худро медонад ва ҳуқуқи дигаронро эҳтиром мекунад, дар ҷомеа ҳисси масъулиятшиносӣ, адолат ва ҳамдигарфаҳмӣ тақвият меёбад.

Конститутсияро метавон ойинаи орзуву ормонҳои миллат номид. Дар он арзишҳои миллӣ, мақсаду мароми давлат ва ҷомеа, инчунин самтҳои асосии рушди кишвар инъикос ёфтаанд. Миллати тоҷик, ки дорои таърихи чандинҳазорсола, фарҳанги ғанӣ ва тамаддуни бузург мебошад, ҳамеша барои ҳифзи озодӣ, адолат ва зиндагии шоиста талош намудааст. Имрӯз низ Конститутсия идомадиҳандаи ҳамин роҳи пурифтихор буда, барои ҳифзи истиқлолият, ваҳдати миллӣ ва рушди устувори кишвар заминаи мусоид фароҳам меорад.

Яке аз муҳимтарин арзишҳое, ки Конститутсия дар ҷомеаи мо таҳким мебахшад, ваҳдати миллӣ мебошад. Таҷрибаи таърихӣ собит намудааст, ки сулҳу субот ва ҳамдигарфаҳмӣ асоси пешрафти ҳар як давлат мебошанд. Маҳз дар фазои сулҳу оромӣ инсон метавонад озодона таҳсил кунад, меҳнат намояд, зиндагии шоиста дошта бошад ва барои ояндаи худу фарзандонаш нақшаҳои нек тарҳрезӣ намояд. Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ барои нигоҳ доштани тартиботи ҷамъиятӣ, таъмини адолат ва таҳкими муносибатҳои солими байни шаҳрвандон нақши муҳим мебозад. Аз ин рӯ, эҳтиром ба Конститутсия, пеш аз ҳама, эҳтиром ба сулҳу оромӣ, истиқлолият ва ояндаи миллат мебошад.

Дар баробари ҳуқуқу озодиҳо, Конститутсия уҳдадориҳои шаҳрвандонро низ муайян менамояд. Ҳар як шаҳрванд бояд Ватани худро дӯст дорад, истиқлолияти давлатиро ҳифз намояд, қонунҳоро риоя кунад, ҳуқуқу озодиҳои дигаронро эҳтиром намояд ва дар ободии ҷомеа саҳм гузорад. Зеро давлат танҳо бо мавҷудияти қонунҳо пешрафт намекунад, балки иҷрои онҳо аз ҷониби шаҳрвандони масъулиятшиносу ватандӯст низ аҳаммияти бузург дорад. Қонун вақте неруи воқеӣ пайдо мекунад, ки ҳар як инсон онро на танҳо ҳамчун талаботи ҳатмӣ, балки ҳамчун меъёри зиндагии шоиста қабул намояд.

Дар ҷомеаи муосир нақши Конститутсия дар тарбияи насли наврасу ҷавон низ хеле муҳим аст. Ҷавонон неруи созанда, умеди фардо ва такягоҳи асосии давлату миллат мебошанд. Онҳо бояд аз овони наврасӣ бо мазмуну моҳияти Конститутсия шинос шуда, ҳуқуқу уҳдадориҳои худро омӯзанд ва дар рӯҳияи эҳтиром ба қонун, ватандӯстӣ ва худшиносии миллӣ тарбия ёбанд. Ҷавоне, ки ҳуқуқи худро медонад ва вазифаҳои шаҳрвандии худро дарк мекунад, нисбат ба сарнавишти Ватан бетараф намемонад. Ӯ кӯшиш мекунад, ки бо дониш, меҳнат ва рафтори намунавии худ дар пешрафти давлат саҳми арзанда гузорад.

Махсусан, дар замони ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати илму технология аҳаммияти омӯзиши Конститутсия боз ҳам меафзояд. Имрӯз дар ҷаҳон равандҳои гуногуни сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ ба вуҷуд меоянд, ки метавонанд ба ҳаёти давлатҳо таъсири ҷиддӣ расонанд. Дар чунин шароит ҳифзи истиқлолияти миллӣ, арзишҳои фарҳангӣ ва манфиатҳои давлатӣ аз ҳар як шаҳрванд масъулияти баландро тақозо менамояд. Мо бояд дар баробари азхуд намудани илму донишҳои муосир, забонҳои хориҷӣ ва технологияҳои нав, таъриху фарҳанг ва қонунҳои асосии давлати худро низ хуб омӯзем. Зеро миллате, ки таърих ва арзишҳои худро мешиносад, метавонад ояндаи худро бо эътимод бунёд намояд.

Конститутсия инчунин барои рушди соҳаҳои муҳими ҳаёти ҷомеа заминаи ҳуқуқӣ фароҳам овардааст. Пешрафти маориф, илм, фарҳанг, тандурустӣ, иқтисодиёт ва дигар бахшҳои иҷтимоӣ бе низоми устувори ҳуқуқӣ имконнопазир аст. Дар ин миён соҳаи маориф мавқеи хос дорад, зеро ояндаи ҳар як давлат аз сатҳи дониш, ҷаҳонбинӣ ва маърифати шаҳрвандони он вобаста мебошад. Мактаб, омӯзгор ва китоб дар ташаккули шахсияти комил нақши бузург доранд. Маҳз тавассути илму маърифат инсон арзиши қонун, озодӣ ва адолатро амиқтар дарк мекунад.

Ба андешаи ман, эҳтиром ба Конститутсия бояд на танҳо дар сухан, балки дар рафтору кирдори ҳаррӯзаи мо зоҳир гардад. Вақте шаҳрванд қонунро риоя мекунад, ҳуқуқи дигаронро эҳтиром менамояд, нисбат ба ҷомеа масъулият ҳис мекунад ва барои ободии маҳалли зисти худ саҳм мегузорад, дар асл ба таҳкими пояҳои давлатдорӣ мусоидат менамояд. Ҳар як амали нек, ҳар як қадами устувор дар роҳи донишомӯзӣ ва ҳар як иқдоми ватандӯстона метавонад дар бунёди ҷомеаи пешрафта нақши арзанда гузорад.

Мо бояд ҳамеша дар хотир дошта бошем, ки истиқлолият неъмати бебаҳо ва дастоварди бузурги таърихист. Ҳифзу таҳкими он вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон мебошад. Конститутсия бошад, ҳамчун санади олии ҳуқуқии давлат ин арзиши бузургро таҳким бахшида, барои рушди минбаъдаи кишвар заминаи мусоид фароҳам меорад. Аз ин рӯ, ҳар як фарди ҷомеа бояд ба ин санади тақдирсоз эҳтиром гузорад, мазмуну моҳияти онро омӯзад ва дар ҳаёти ҳаррӯза талаботи онро риоя намояд.

Ҳамин тариқ, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санади олии ҳуқуқӣ, балки рамзи истиқлолият, ваҳдати миллӣ, адолат ва давлатдории навини тоҷикон мебошад. Он самтҳои асосии рушди ҷомеаро муайян намуда, барои бунёди давлати ободу пешрафта заминаи устувор фароҳам меорад. Конститутсия ба мо меомӯзад, ки озодӣ бо масъулият, ҳуқуқ бо уҳдадорӣ ва пешрафт бо эҳтироми қонун пайванди ногусастанӣ доранд.

Бигзор эҳтиром ба Конститутсия дар қалби ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон ҷойгоҳи хос дошта бошад. Бигзор насли ҷавон бо дониш, маърифат, ватандӯстӣ ва ҳисси баланди масъулият барои ояндаи дурахшони Тоҷикистони азиз саҳми арзандаи худро гузорад. Зеро Ватан танҳо сарзамине нест, ки дар он зиндагӣ мекунем, балки хонаи умеду орзуҳои мост. Ҳифзи он, ободии он ва садоқат ба арзишҳои миллӣ қарзи виҷдонии ҳар яки мост. Конститутсия бошад, чароғи роҳнамоест, ки моро ба сӯи адолат, ваҳдат, сулҳу субот ва фардои нек раҳнамун месозад.

 

Аброрзода Сомон Саидқодир,

донишҷӯйи курси дуюми факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодӣ