Конститутсия ҳамчун Қонуни асосии давлат заминаҳои ҳуқуқию сиёсии ҷомеа, сохтори давлатдорӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд, инчунин самтҳои асосии рушди кишварро муайян менамояд. Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон қабули Конститутсия яке аз рӯйдодҳои муҳимтарини таърихи навини кишвар ба шумор рафта, дар ташаккул ва таҳкими давлатдории миллӣ нақши бузург дорад.

Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон 6 ноябри соли 1994 бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин санади муҳими таърихӣ дар марҳалаи ташаккули давлати соҳибистиқлоли Тоҷикистон ба тасвиб расида, барои таҳкими асосҳои давлатдорӣ, таъмини волоияти қонун ва ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон заминаи устувори ҳуқуқӣ фароҳам овард.

Мувофиқи Конститутсия, Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Муқаррароти он асосҳои фаъолияти мақомоти давлатӣ, муносибатҳои байни давлат ва шаҳрванд, инчунин принсипҳои муҳими ҳаёти сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии кишварро муайян менамоянд. Яке аз арзишҳои бунёдии Конститутсия эътироф гардидани инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ ҳамчун арзиши олӣ мебошад. Ҳуқуқ ба ҳаёт, озодӣ, дахлнопазирии шахсият, озодии сухан ва виҷдон, таҳсил, меҳнат, ҳифзи саломатӣ ва дигар ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд дар сатҳи конститутсионӣ эътироф ва кафолат дода шудаанд.

Конститутсия дар ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва шаҳрванд мавқеи меҳварӣ дорад. Ҳар як шахс дар назди қонун баробар буда, ҳуқуқ дорад манфиатҳои қонунии худро бо роҳҳои пешбининамудаи қонунгузорӣ ҳимоя намояд. Ҳамзамон, Конститутсия на танҳо ҳуқуқу озодиҳо, балки уҳдадориҳои шаҳрвандонро низ муайян мекунад. Риояи Конститутсия ва қонунҳо, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои дигарон, ҳифзи Ватан ва иҷрои софдилонаи уҳдадориҳои шаҳрвандӣ аз ҷумлаи вазифаҳои муҳими ҳар як шаҳрванди кишвар мебошанд.

Барои Ҷумҳурии Тоҷикистон Конститутсия дар таҳкими сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва ҳамдигарфаҳмии ҷомеа низ аҳаммияти хос дорад. Он принсипҳои асосии ҳамзистии осоишта, эҳтироми ҳуқуқи инсон ва фаъолияти қонунии ниҳодҳои давлатӣ ва ҷамъиятиро муайян менамояд. Дар шароити муосир эҳтиром ба Конститутсия маънои эҳтиром ба қонун, ҳуқуқу озодиҳои дигарон ва арзишҳои давлатдории миллиро дорад. Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон яке аз омилҳои муҳими ташаккули ҷомеаи солим, адолатпарвар ва устувор ба ҳисоб меравад.

Насли ҷавон ҳамчун неруи созанда ва ояндасози ҷомеа бояд моҳияти Конститутсия, ҳуқуқу озодиҳои худ ва масъулиятҳои шаҳрвандиро хуб дарк намояд. Донистани меъёрҳои Қонуни асосӣ ба ҷавонон имкон медиҳад, ки дар ҳаёти ҷамъиятӣ фаъолона иштирок намуда, ҳуқуқҳои худро дуруст истифода баранд ва уҳдадориҳои шаҳрвандии худро бо масъулияти баланд иҷро намоянд. Маърифати ҳуқуқӣ аз оила ва муассисаҳои таълимӣ оғоз ёфта, дар раванди таҳсил, фаъолияти ҷамъиятӣ ва тамоми давраи зиндагӣ ташаккул меёбад. Аз ин рӯ, омӯзиши Конститутсия бояд ҷузъи муҳимми тарбияи ҳуқуқӣ, шаҳрвандӣ ва ватандӯстии насли наврасу ҷавон бошад.

Дар тӯли солҳои соҳибистиқлолӣ Конститутсия барои ташаккул ва рушди низоми муосири ҳуқуқии Тоҷикистон заминаи муҳим фароҳам овард. Қонунҳо ва дигар санадҳои меъёрии ҳуқуқии кишвар дар асоси принсипҳо ва меъёрҳои он таҳия ва қабул мешаванд. Рушди устувори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат бе таъмини волоияти қонун, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои шаҳрвандон ва фаъолияти самараноки ниҳодҳои давлатӣ ғайриимкон аст. Аз ин лиҳоз, Конститутсия на танҳо санади олии ҳуқуқӣ, балки ҳуҷҷати дорои аҳаммияти бузурги сиёсӣ, иҷтимоӣ ва таърихӣ низ мебошад.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳои худ ба муносибати Рӯзи Конститутсия аҳаммияти таърихӣ ва давлатсозии ин санади бунёдиро таъкид намудаанд. Конститутсия воқеан шиносномаи давлат ва таҷассумгари иродаи халқ буда, Тоҷикистонро ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд ва дунявӣ муаррифӣ менамояд. Қабули он барои муайян намудани самтҳои асосии рушди давлат, таҳкими сохти конститутсионӣ ва ташаккули муносибатҳои нави ҷамъиятӣ заминаи муҳим гузошт.

Дар маҷмуъ, Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон на танҳо санади ҳуқуқӣ, балки таҷассумгари ормонҳои миллӣ, иродаи халқ ва арзишҳои бунёдии давлатдории миллӣ мебошад. Он дар марҳалаи ҳассоси таърихӣ қабул гардида, барои муайян намудани роҳи минбаъдаи рушди мамлакат нақши муҳим бозид. Таҷрибаи солҳои соҳибистиқлолӣ аҳаммияти Конститутсияро дар таҳкими сулҳу субот, ваҳдати миллӣ, соҳибихтиёрии давлатӣ ва ташаккули низоми ҳуқуқии кишвар собит менамояд.

Эҳтиром ва риояи Конститутсия вазифаи ҳар як шаҳрванди кишвар буда, донистани меъёрҳои он нишонаи маърифати баланди ҳуқуқӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ мебошад. 6 ноябр барои мардуми Тоҷикистон на танҳо рӯзи қабули Қонуни асосӣ, балки рӯзи гиромидошти арзишҳои давлатдорӣ, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва масъулияти шаҳрвандӣ низ ба шумор меравад. Аз ин рӯ, ҳифзи арзишҳои конститутсионӣ, риояи қонунҳо ва таҳкими фарҳанги ҳуқуқӣ вазифаи муҳимми ҳар як шаҳрванди кишвар ва омили асосии рушди устувори ҷомеа мебошад.

 

Давлатҷон ҲУКМАТОВ,

номзади илмҳои иқтисодӣ, иҷрокунандаи вазифаи дотсенти кафедраи баҳисобгирии муҳосибии ДДМИТ