6 ноябр дар таърихи давлатдории навини Тоҷикистон ҳамчун рӯзи қабули Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон мақоми хосса дорад. Ин сана моро ба андеша дар бораи арзишҳои истиқлолу озодӣ, сулҳу субот, адолат ва масъулияти шаҳрвандӣ водор месозад. Конститутсия ҳамчун Қонуни асосии кишвар заминаҳои ҳуқуқии давлатдориро муайян намуда, эҳтиром ба ҳуқуқу озодиҳои инсон ва риояи қонунро вазифаи ҳар як шаҳрванд қарор медиҳад.

6 ноябри соли 1994 Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон бо роҳи раъйпурсии умумихалқӣ қабул гардид. Ин рӯйдоди муҳим дар марҳилаи ҳассоси таърихи кишвар сурат гирифта, барои ташаккули низоми давлатдорӣ, муайян намудани сохтори мақомоти давлатӣ ва таҳкими асосҳои ҳуқуқии ҷомеа заминаи устувор гузошт. Имрӯз Конститутсия ҳамчун санади олии ҳуқуқӣ самтҳои асосии рушди давлат ва ҷомеаро муайян менамояд.

Тибқи Конститутсия, Ҷумҳурии Тоҷикистон давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона мебошад. Дар ин санади муҳим инсон, ҳуқуқ ва озодиҳои ӯ арзиши олӣ эътироф гардидаанд. Ин меъёр моро вазифадор месозад, ки дар муносибат бо ҳамдигар эҳтиром, адолат ва инсондӯстиро риоя намоем.

Конститутсия на танҳо ҳуқуқҳои шаҳрвандон, балки вазифаҳои онҳоро низ муайян мекунад. Риояи қонун, эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои дигарон, ҳифзи Ватан ва муносибати масъулона ба моликияти ҷамъиятӣ аз ҷумлаи уҳдадориҳои муҳими шаҳрвандӣ мебошанд. Зеро озодии ҳар инсон бо масъулияти ӯ дар назди ҷомеа робитаи ногусастанӣ дорад.

Дар ин замина, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ аҳаммияти махсус дорад. Ҳар шаҳрванд бояд ҳуқуқу уҳдадориҳои худро донад, аз роҳҳои қонунии ҳимояи манфиатҳояш огоҳ бошад ва дар ҳалли масъалаҳои зиндагӣ меъёрҳои қонунро риоя намояд. Маърифати ҳуқуқӣ на танҳо донистани қонунҳо, балки қобилияти дуруст истифода бурдани онҳо дар ҳаёти рӯзмарра мебошад.

Тарбияи шаҳрвандони масъулиятшинос пеш аз ҳама аз оила оғоз меёбад. Падару модарон бо рафтори намунавии худ бояд дар фарзандон ҳисси ростқавлӣ, адолат, эҳтиром ба дигарон ва масъулиятшиносиро ташаккул диҳанд. Муассисаҳои таълимӣ низ дар ин самт нақши муҳим доранд. Омӯзиши Конститутсия, баргузории суҳбату вохӯриҳои маърифатӣ ва шарҳи масъалаҳои ҳуқуқӣ ба ташаккули ҷаҳонбинии ҳуқуқии насли наврас мусоидат менамоянд.

Ҷавонон ҳамчун неруи созанда ва ояндаи давлат дар ободиву пешрафти Тоҷикистон масъулияти хос доранд. Донишомӯзӣ, интихоби бошууронаи касб, меҳнати содиқона ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷамъиятӣ аз муҳимтарин роҳҳои саҳмгузорӣ дар рушди кишвар мебошанд. Ватандӯстӣ танҳо бо сухан ифода намеёбад, балки дар фаъолияти ҳаррӯза, муносибати масъулона ба кор ва ғамхорӣ нисбат ба ҷомеа таҷассум меёбад.

Дар замони рушди технологияҳои иттилоотӣ эҳтироми ҳуқуқи дигарон дар фазои маҷозӣ низ муҳим мебошад. Ҳар як шаҳрванд бояд пеш аз паҳн кардани маълумот дурустии онро санҷида, аз таҳқир, тӯҳмат ва паҳн намудани маълумоти бардурӯғ худдорӣ намояд. Риояи фарҳанги муошират дар шабакаҳои иҷтимоӣ низ яке аз нишонаҳои маърифати ҳуқуқӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ ба ҳисоб меравад.

Масъулияти ҳар як шаҳрванд дар ҳифзи муҳити зист ва моликияти ҷамъиятӣ низ зоҳир мегардад. Тоза нигоҳ доштани кӯчаю маҳаллаҳо, сарфакорона истифода бурдани обу неруи барқ, нигоҳубини дарахту гулҳо ва эҳтиёт намудани иншооти ҷамъиятӣ вазифаи ҳамарӯзаи ҳар яки мост. Зеро ободии Ватан аз муносибати ғамхоронаи шаҳрвандон ба муҳити зист ва сарватҳои миллӣ оғоз меёбад.

Таҷлили Рӯзи Конститутсия бояд на танҳо як чорабинии идона, балки имконияте барои баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва таҳкими ҳисси масъулияти шаҳрвандӣ бошад. Баргузории вохӯриҳо бо ҳуқуқшиносон, суҳбатҳои маърифатӣ ва чорабиниҳои омӯзишӣ метавонад дар баланд бардоштани сатҳи огоҳии аҳолӣ, бахусус ҷавонон, нақши муассир гузорад.

Хулоса, Конститутсия на танҳо асоси ҳуқуқии давлатдорӣ, балки роҳнамои зиндагии осоишта ва ҷомеаи адолатпарвар мебошад. Эҳтиром ба он маънои риояи қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва иҷрои софдилонаи вазифаҳои шаҳрвандиро дорад. Ободии Тоҷикистони маҳбуб аз масъулиятшиносӣ, дониш, меҳнати ҳалол ва саҳми созандаи ҳар яки мо вобаста аст. Пас, биёед бо эҳтиром ба Конститутсия ва масъулияти баланди шаҳрвандӣ дар таҳкими сулҳу субот, ваҳдати миллӣ ва пешрафти Ватани азизамон саҳмгузор бошем.

 

Д. ФОЗИЛОВА,

номзади илмҳои физикаю математика, дотсенти кафедраи иқтисоди рақамӣ ва логистика

Д. ҚАЮМӢ,

доктори PhD, ассистенти кафедраи иқтисоди рақамӣ ва логистика