Дар ҷаҳони муосир омилҳои зиёде мавҷуданд, ки метавонанд ба суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ ва пешрафти иҷтимоии давлатҳо таъсири манфӣ расонида, раванди ташаккули ҷомеаи пешрафтаро халалдор созанд. Яке аз чунин омилҳои хатарнок коррупсия мебошад, ки ба фаъолияти мақомоти давлатӣ ва тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад. Коррупсияро бесабаб «вабои аср» наменоманд, зеро он тадриҷан пояҳои адолати иҷтимоӣ, волоияти қонун ва эътимоди шаҳрвандонро ба сохторҳои давлатӣ заиф мегардонад.

Коррупсия яке аз монеаҳои ҷиддии таҳкими давлатдорӣ, рушди устувори иқтисодӣ ва таъмини ҳуқуқу озодиҳои инсон ба ҳисоб меравад. Ин амали номатлуб имкониятҳои рушди ҷомеаро маҳдуд намуда, ба ташаккули муҳити солими иҷтимоӣ, рақобати одилона ва истифодаи самараноки захираҳои давлатӣ халал мерасонад. Аз ин рӯ, пешгирӣ ва мубориза бо коррупсия яке аз масъалаҳои муҳимми ҷомеаи муосир ба шумор рафта, таваҷҷуҳи доимии давлат, ниҳодҳои ҷамъиятӣ ва ҳар як шаҳрванди масъулро тақозо менамояд.

Коррупсия суиистифода аз ваколат ва мақоми хизматӣ бо мақсади ба даст овардани манфиати шахсӣ ё гурӯҳӣ мебошад. Ин зуҳурот метавонад дар шаклҳои гуногун, аз ҷумла ришваситонӣ, ришвадиҳӣ, истифодаи ғайриқонунии захираҳои давлатӣ, хешутаборбозӣ ва бархӯрди манфиатҳо зоҳир гардад.

Ҳар гуна истифодаи нодурусти ваколатҳои хизматӣ ба хотири манфиати шахсӣ, ки ба поймол гардидани ҳуқуқи дигарон ва вайрон шудани принсипҳои адолат оварда мерасонад, метавонад заминаи зуҳуроти коррупсиониро фароҳам созад.

Паҳншавии коррупсия ба як қатор омилҳои иҷтимоӣ, иқтисодӣ, ҳуқуқӣ ва ахлоқӣ вобаста мебошад. Аз ҷумла, сатҳи нокифояи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон, шаффоф набудани баъзе равандҳои маъмурӣ, суст будани назорати ҷамъиятӣ ва муносибати таҳаммулпазирона нисбат ба ришваситонию ришвадиҳӣ метавонанд барои густариши ин падида замина фароҳам оваранд.

Дар баъзе мавридҳо мураккабии расмиёти маъмурӣ, дастрасии маҳдуд ба иттилооти зарурӣ ва нокифоя будани механизмҳои ҳисоботдиҳӣ низ имкон медиҳанд, ки шахсони алоҳида аз мақоми хизматии худ суиистифода намоянд. Ҳамзамон, вақте ки дар ҷомеа ришвадиҳӣ ҳамчун роҳи осони ҳалли масъалаҳо қабул мегардад, эҳтимоли густариши чунин рафтори номатлуб меафзояд. Аз ин рӯ, мубориза бо коррупсия, пеш аз ҳама, аз дарки дурусти моҳияти он, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва ташаккули мавқеи устувори шаҳрвандӣ оғоз меёбад.

Коррупсия ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷамъиятӣ таъсири манфӣ расонида, метавонад раванди рушди давлатро суст намояд. Оқибатҳои он махсусан дар соҳаҳои иқтисодиёт, маориф, тандурустӣ, идоракунии давлатӣ ва таъмини адолати иҷтимоӣ равшан эҳсос мешаванд.

Аввалан, коррупсия ба рушди иқтисодӣ монеа эҷод мекунад. Он муҳити соҳибкориро ноустувор намуда, рақобати солимро халалдор месозад ва эътимоди сармоягузоронро коҳиш медиҳад. Дар чунин шароит имкониятҳои иқтисодӣ на ҳамеша дар асоси қобилият, ташаббус ва самаранокӣ тақсим мешаванд, балки метавонанд таҳти таъсири манфиатҳои шахсӣ ва робитаҳои ғайрирасмӣ қарор гиранд.

Дуюм, коррупсия боиси афзоиши беадолатии иҷтимоӣ мегардад. Вақте ки дастрасӣ ба имкониятҳо, хизматрасониҳо ва имтиёзҳо на бар асоси қонун, дониш ва қобилият, балки тавассути маблағ ё робитаҳои шахсӣ муайян карда мешавад, принсипи баробарии шаҳрвандон халалдор мегардад. Дар натиҷа, шахсони босалоҳият метавонанд аз ҳуқуқ ва имкониятҳои қонунии худ маҳрум монанд.

Сеюм, коррупсия сифати хизматрасониҳои ҷамъиятиро паст мекунад. Дар соҳаҳои маориф ва тандурустӣ ин падида метавонад ба коҳиш ёфтани сифати таълиму табобат, истифодаи ғайрисамараноки маблағҳо ва маҳдуд гардидани имкониятҳои баробар барои шаҳрвандон оварда расонад. Масалан, агар ба ҷойи дониш ва салоҳият робитаҳои шахсӣ ё манфиатҳои молиявӣ меъёри асосии арзёбии шахс гарданд, рушди захираҳои инсонӣ ва баланд бардоштани сифати хизматрасонӣ душвор мегардад.

Чорум, коррупсия эътимоди мардумро ба давлат ва қонун коҳиш медиҳад. Вақте шаҳрвандон эҳсос мекунанд, ки қонун нисбат ба ҳама баробар татбиқ намешавад, боварии онҳо ба адолати иҷтимоӣ заиф мегардад. Ин ҳолат метавонад боиси афзоиши норозигии иҷтимоӣ ва паст шудани масъулияти шаҳрвандӣ гардад.

Ҳамин тавр, коррупсия таҳдиди ҷиддӣ ба рушди устувор, адолати иҷтимоӣ ва ояндаи ҷомеа мебошад.

Ҳар як шаҳрванд бояд дарк намояд, ки мубориза бо коррупсия аз худи ӯ оғоз меёбад. Ростқавлӣ, адолат, масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба қонун на танҳо арзишҳои ахлоқӣ, балки омилҳои муҳими пешрафти давлат ва ҷомеа мебошанд.

 

М. ШОДМОНОВ,

мудири кафедраи математикаи олии ДДМИТ,

номзади илмҳои физикаю математика, дотсент