Дар ҷомеаи мутамаддин маориф яке аз асосҳои муҳимми рушди устувор ба ҳисоб меравад. Сифати таълиму тарбия, пеш аз ҳама, ба шахсияти омӯзгор ва сатҳи омодагии касбии ӯ вобастагӣ дорад. Омӯзгор ҳамчун иштирокчии бевоситаи раванди таълим дар ташаккули дониш, ахлоқ, ҷаҳонбинӣ ва фарҳанги насли ҷавон нақши калидӣ иҷро менамояд. Аз ин рӯ, мақоми ӯ дар ҷомеа танҳо бо доираи фаъолияти касбӣ маҳдуд нашуда, ба ояндаи давлат ва ҷомеа иртиботи мустақим дорад.

Касби омӯзгорӣ аз замонҳои қадим дар рушди маънавии инсон мақоми баланд доштааст. Донишмандон ва омӯзгорони гузашта бо таълиму тарбия ба ҷомеа шахсиятҳои барҷаста ҳадя намудаанд. Маҳз тавассути омӯзиш ва интиқоли таҷриба дониш аз як насл ба насли дигар гузашта, барои пешрафти илму фарҳанг замина фароҳам овардааст. Аз ин лиҳоз, омӯзгорро метавон пайвандгари маърифати гузашта бо ниёзҳои имрӯза ва талаботи оянда номид.

Вазифаи асосии омӯзгор дар шароити муосир танҳо омӯзонидани маводи таълимӣ нест. Аз ӯ талаб карда мешавад, ки дар шогирдон шавқи донишомӯзӣ, қобилияти мустақилона андешидан, эҳсоси масъулият ва муносибати дуруст ба ҷомеаро ташаккул диҳад. Омӯзгори хуб ба хонанда роҳ нишон медиҳад, ӯро барои гузоштани ҳадафҳои дуруст ҳидоят мекунад ва дар раванди ба камол расидани шахсияташ нақши муҳим мебозад.

Яке аз хусусиятҳои муҳими фаъолияти омӯзгорӣ таъсири шахсии ӯ ба шогирдон мебошад. Муносибат, одоби муошират, тарзи суханронӣ, масъулиятшиносӣ ва рафтори омӯзгор барои хонандагон намунаи ибрат шуда метавонад. Аз ин рӯ, омӯзгор бояд ҳамеша эҳсос кунад, ки фаъолияти ӯ на танҳо дар синф, балки дар ташаккули муносибату ҷаҳонбинии насли нав таъсир мегузорад.

Ҷомеаи муосир ба омӯзгор талаботи нав пеш мегузорад. Рушди босуръати илм ва технология, пайдо шудани манбаъҳои нави иттилоотӣ ва тағйир ёфтани усулҳои таълим водор месозанд, ки омӯзгор донишу маҳорати худро пайваста такмил диҳад. Мутахассиси соҳаи маориф бояд бо усулҳои замонавии таълим шинос бошад, технологияҳои рақамиро истифода бурда тавонад ва ба талаботи насли имрӯз мутобиқ гардад.

Дар айни замон, технология наметавонад нақши шахсии омӯзгорро пурра иваз намояд. Барномаҳои электронӣ ва воситаҳои рақамӣ метавонанд донишро дастрас гардонанд, аммо тарбия, фаҳмиши мушкилоти хонанда, муносибати инсонӣ ва таъсири маънавӣ маҳз аз ҷониби омӯзгор амалӣ мешавад. Аз ин рӯ, омезиши технологияҳои нав бо таҷриба ва маҳорати педагогӣ метавонад самаранокии таълимро бештар намояд.

Яке аз вазифаҳои муҳими омӯзгор тарбияи ҳисси ватандӯстӣ ва худшиносии миллӣ мебошад. Насли ҷавон бояд таърихи давлат, фарҳанг, забони миллӣ ва арзишҳои маънавии ҷомеаро хуб омӯзад. Дар ин раванд, омӯзгор метавонад ба ташаккули шахсияти соҳибмаърифат ва масъулиятшинос мусоидат намуда, дар қалби шогирдон эҳсоси эҳтиром ба Ватан ва масъулияти шаҳрвандиро тақвият бахшад.

Нақши омӯзгор дар муҳити иҷтимоӣ низ назаррас аст. Ҷавонони имрӯз дар баробари донишҳои таълимӣ бо маълумоти гуногуни аз интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ гирифташуда рӯ ба рӯ мешаванд. Дар чунин шароит ба онҳо, пеш аз ҳама, қобилияти таҳлил ва интихоби дурусти иттилоот зарур аст. Омӯзгор метавонад ҷавононро ба истифодаи оқилонаи иттилоот, эҳтиром ба қонун ва муносибати масъулона ба ҷомеа роҳнамоӣ кунад.

Таъсири омӯзгор ба пешгирии баъзе зуҳуроти номатлуби иҷтимоӣ низ муҳим мебошад. Муҳити солими таълимӣ, тарбияи дурусти ахлоқӣ ва таваҷҷуҳ ба мушкилоти ҷавонон метавонанд барои пешгирии рафторҳои носолим мусоидат кунанд. Омӯзгори ғамхор метавонад дар лаҳзаҳои душвор ба шогирд маслиҳат диҳад, мушкилоти ӯро сари вақт дарк намояд ва бо волидон ва дигар масъулон ҳамкорӣ кунад.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон рушди соҳаи маориф яке аз самтҳои муҳими сиёсати давлатӣ ба шумор меравад. Барои баланд бардоштани сифати таълим, омода намудани кадрҳои соҳибихтисос ва беҳтар намудани шароити фаъолияти омӯзгорон тадбирҳои гуногун амалӣ карда мешаванд. Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи маориф», Стратегияи миллии рушди маорифи Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021-2030 ва дигар санадҳои соҳавӣ барои такмили низоми маориф заминаи ҳуқуқӣ фароҳам меоранд.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар суханрониҳои худ ба масъалаи маориф ва мақоми омӯзгор таваҷҷуҳи махсус зоҳир менамоянд. Чунин муносибат нишон медиҳад, ки фаъолияти омӯзгор дар сиёсати иҷтимоии давлат ҷойгоҳи муҳим дошта, рушди маориф ҳамчун омили асосии пешрафти ҷомеа арзёбӣ мегардад.

Барои баланд бардоштани самаранокии таълим танҳо аз омӯзгор талаб кардан кофӣ нест. Муҳайё намудани шароити муносиби меҳнат, такмили ихтисос, дастрасӣ ба захираҳои таълимӣ ва дастгирии иҷтимоӣ низ аҳаммияти зиёд доранд. Омӯзгоре, ки барои фаъолияти касбӣ шароити муносиб дорад, метавонад бештар ба сифати таълим ва рушди шогирдон таваҷҷуҳ намояд.

Муҳим аст, ки худи омӯзгор низ ба таҳсил ва рушди шахсии худ ҳамчун як раванди доимӣ муносибат кунад. Хондани адабиёти нав, иштирок дар семинарҳо ва курсҳои такмили ихтисос, мубодилаи таҷриба бо ҳамкасбон ва истифодаи усулҳои инноватсионии таълим ба баланд шудани маҳорати педагогӣ мусоидат мекунанд. Омӯзгоре, ки худ пайваста меомӯзад, метавонад дар шогирдон низ шавқи омӯзишро бештар ба вуҷуд оварад.

Муносибати дурусти омӯзгор бо донишҷӯ ё хонанда бояд бар асоси эҳтиром, адолат ва масъулият бунёд ёбад. Ҳар як шогирд қобилият ва хусусияти хоси худро дорад. Аз ин рӯ, муносибати инфиродӣ ва дарки имкониятҳои ҳар як хонанда метавонад барои ошкор гардидани истеъдод ва рушди қобилиятҳои ӯ мусоидат намояд.

Дар муассисаҳои таҳсилоти олӣ масъулияти омӯзгор боз ҳам бештар аст, зеро маҳз дар ҳамин марҳила мутахассисони оянда омода мешаванд. Омӯзгори донишгоҳ бояд дар баробари дониши тахассусӣ, ба донишҷӯён малакаи таҳлил, ҷустуҷӯи мустақилонаи маълумот ва истифодаи дониш дар фаъолияти амалӣ низ омӯзонад. Робитаи илм ва таълим дар тайёр намудани кадрҳои рақобатпазир аҳаммияти махсус дорад.

Нақши омӯзгор танҳо дар доираи муассисаи таълимӣ маҳдуд нест. Вай метавонад ҳамчун шахси фаъоли ҷомеа дар баланд бардоштани маърифати мардум, тарғиби илму дониш ва ташаккули фарҳанги шаҳрвандӣ саҳм гузорад. Аз ин рӯ, эҳтироми омӯзгор бояд як ҷузъи фарҳанги ҷамъиятӣ бошад.

Ҷомеаи пешрафта ҳамеша ба дониш ва маърифат такя мекунад. Дар маркази чунин ҷомеа инсон қарор дорад ва барои ташаккули инсони донишманду масъулиятшинос нақши омӯзгор бебаҳост. Ҳар як дастоварди хонанда ё донишҷӯ дар бисёр маврид натиҷаи меҳнати пайвастаи омӯзгор низ мебошад.

Бо назардошти ин, метавон гуфт, ки омӯзгор танҳо намояндаи як касб нест. Ӯ тарбиятгари инсон, интиқолдиҳандаи дониш ва яке аз созандагони муҳити маънавии ҷомеа мебошад. Сифати фаъолияти ӯ метавонад ба сатҳи маърифати наслҳои оянда таъсири дарозмуддат расонад.

Дар шароити рушди босуръати ҷомеа зарур аст, ки ба мақоми омӯзгор эҳтиром ва дастгирии бештар зоҳир карда шавад. Тақвияти мавқеи иҷтимоии омӯзгор, баланд бардоштани маҳорати касбӣ ва фароҳам овардани шароити муносиб барои фаъолияти ӯ метавонанд ба рушди низоми маориф ва тайёр намудани кадрҳои босифат мусоидат намоянд.

Дар ниҳоят, ояндаи ҳар давлат аз сатҳи дониш, ахлоқ ва ҷаҳонбинии насли ҷавон вобаста аст. Тарбияи чунин насл бе иштироки омӯзгорони соҳибмаърифат, масъулиятшинос ва касбиашонро дӯстдоранда ғайриимкон аст. Аз ин рӯ, эҳтиром ба омӯзгор эҳтиром ба дониш, маърифат ва ояндаи ҷомеа мебошад.

 

Ш. ИБРАГИМОВА,

муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷии ДДМИТ