Об яке аз муҳимтарин захираҳои табиӣ ва унсури ҷудонашавандаи муҳити зист ба ҳисоб рафта, дар таъмини фаъолияти биологӣ, рушди иҷтимоию иқтисодӣ ва нигоҳдории мувозинати экологӣ нақши калидӣ мебозад. Мавҷудияти ҳаёт дар кураи Замин бевосита ба захираҳои обӣ вобаста буда, об ҳамчун ҷузъи асосии равандҳои физиологӣ ва биохимиявии организмҳои зинда хизмат менамояд. Дар баробари ин, об ҳамчун омили муҳими истеҳсолот ва рушди соҳаҳои гуногуни иқтисоди миллӣ, аз ҷумла кишоварзӣ, энергетика, саноат ва хизматрасонӣ аҳамияти стратегӣ дорад.

Дар организми инсон об муҳити асосии амалишавии равандҳои мубодилаи моддаҳо маҳсуб ёфта, фаъолияти ҳаётан муҳими ҳуҷайраҳо, гардиши хун, танзими ҳарорати бадан ва интиқоли моддаҳои ғизоиро таъмин менамояд. Аз нуқтаи назари илмӣ, коҳиш ёфтани захираҳои обӣ метавонад ба бадшавии вазъи санитариву эпидемиологӣ, паст гардидани истеҳсоли маҳсулоти озуқаворӣ ва маҳдудшавии рушди энергетикӣ оварда расонад. Бинобар ин, идоракунии самараноки захираҳои обӣ ва таъмини истифодаи оқилонаи онҳо яке аз самтҳои муҳими сиёсати экологӣ ва иқтисодии давлатҳо ба ҳисоб меравад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати демографӣ масъалаи норасоии оби тозаи ошомиданӣ ба яке аз мушкилоти глобалии инсоният табдил ёфтааст. Тағйирёбии иқлим, зиёдшавии партовҳои саноатӣ, истифодаи ғайриоқилонаи захираҳои табиӣ ва афзоиши истеъмоли об боиси коҳиш ёфтани сифати захираҳои обӣ гардида, ба экосистемаҳои табиӣ таъсири манфӣ мерасонанд. Ифлосшавии манбаъҳои обӣ на танҳо ба саломатии аҳолӣ, балки ба гуногунии биологӣ ва устувории муҳити зист низ хатари ҷиддӣ эҷод менамояд.

Мувофиқи консепсияи рушди устувор, истифодаи захираҳои табиӣ бояд дар асоси принсипҳои мувозинати экологӣ ва адолати байнинаслӣ амалӣ карда шавад. Аз ин рӯ, татбиқи технологияҳои муосири сарфаи об, такмили низоми коркарду тозакунии об ва коҳиш додани таъсири антропогенӣ ба муҳити обӣ аз ҷумлаи омилҳои асосии таъмини амнияти экологӣ ба шумор мераванд. Ҳамзамон, об ҳамчун манбаи барқароршавандаи энергия, махсусан дар соҳаи гидроэнергетика, барои рушди иқтисоди “сабз” ва паст намудани таъсири манфии тағйирёбии иқлим аҳамияти муҳим дорад.

Тибқи маълумоти илмӣ, тақрибан 71 фоизи сатҳи кураи Заминро об ташкил медиҳад, аммо танҳо қисми ночизи он барои истифодаи инсон мувофиқ мебошад. Зиёда аз 97 фоизи захираҳои обӣ дар уқёнусҳо ва баҳрҳо ҷойгир буда, дорои шӯрии баланд мебошанд. Танҳо 2,5 фоизи захираҳои умумии обро обҳои ширин ташкил медиҳанд, ки қисми зиёди онҳо дар шакли пиряхҳо ва захираҳои зеризаминӣ нигоҳ дошта мешаванд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон аз лиҳози гидрологӣ яке аз кишварҳои дорои захираҳои ғании обӣ дар минтақаи Осиёи Марказӣ ба ҳисоб меравад. Манбаъҳои асосии ташаккули захираҳои обии кишвар пиряхҳо, барфҳои доимӣ, дарёҳо ва кӯлҳо мебошанд. Тоҷикистон дорои ҳазорҳо пирях буда, онҳо ҳамчун манбаи асосии таъмини оби дарёҳои минтақа хизмат менамоянд. Дарёҳои кишвар дар рушди гидроэнергетика, таъмини обёрии заминҳои кишоварзӣ ва рушди иқтисоди миллӣ нақши муҳим доранд.

Дар маҷмуъ, об ҳамчун сарвати стратегии табиат ва омили муҳими рушди устувор дар таъмини суботи иқтисодӣ, экологӣ ва иҷтимоии ҷомеа нақши ҳалкунанда дорад. Аз ин рӯ, баланд бардоштани маърифати экологии аҳолӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои инноватсионӣ ва тақвияти ҳамкориҳои байналмилалӣ дар соҳаи ҳифзи захираҳои обӣ барои нигоҳдории муҳити зист ва таъмини зиндагии шоистаи наслҳои оянда аҳамияти аввалиндараҷа доранд.

Бо мақсади таъмини истифодаи самаранок ва ҳифзи захираҳои обӣ татбиқи чораҳои зерин муҳим арзёбӣ мегардад:

- такмили сиёсати давлатӣ дар самти идоракунии устувори захираҳои обӣ;

- ҷорӣ намудани технологияҳои инноватсионии каммасраф дар соҳаҳои кишоварзӣ ва саноат;

- тақвияти мониторинги экологӣ ҷиҳати пешгирии ифлосшавии манбаъҳои обӣ;

- рушди корҳои илмӣ-тадқиқотӣ дар соҳаи гидрология ва экология;

- баланд бардоштани сатҳи маърифати экологӣ ва фарҳанги истифодаи оқилонаи об дар байни аҳолӣ.

 

Адиба СОБИРОВА,

омӯзгори кафедраи забонҳои хориҷӣ