Дар низоми арзишҳои иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеаи муосир таҳсилоти олӣ ҳамчун яке аз заминаҳои асосии рушди устувори давлат ва ташаккули сармояи инсонӣ эътироф мегардад. Донишгоҳ муҳити илмӣ, фарҳангӣ ва иҷтимоиест, ки дар он ҷаҳонбинӣ, тафаккури илмӣ, салоҳиятҳои касбӣ ва мавқеи иҷтимоии насли ҷавон ташаккул меёбанд. Дар меҳвари ин раванд омӯзгор қарор дорад.

Рӯзи омӯзгор барои аҳли маориф имконият фароҳам меорад, ки ба моҳияти рисолати омӯзгорӣ, мақоми устод дар ҷомеа ва масъулияти ӯ дар назди насли ҷавон аз дидгоҳи илмӣ ва иҷтимоӣ назар андозем. Агар дар зинаҳои аввали таҳсил омӯзгор асосан ба ташаккули донишҳои ибтидоӣ ва ҷаҳонбинии хонанда мусоидат намояд, дар муассисаи таҳсилоти олӣ рисолати ӯ мураккабтар мегардад. Ӯ бояд дар донишҷӯ қобилияти таҳлил, таҳқиқ, мустақилона андешидан ва тавлиди донишро низ ташаккул диҳад.

Дар ин замина, мафҳуми салоҳиятнокӣ дар таҳсилоти олӣ аҳамияти махсус пайдо мекунад. Мақсади таҳсилоти донишгоҳӣ танҳо аз худ намудани маълумоти назариявӣ нест. Хатмкунанда бояд тавонад донишҳои бадастовардаашро дар вазъиятҳои воқеии касбӣ истифода барад, масъалаҳои мураккабро таҳлил намояд, бо дигарон ҳамкорӣ кунад ва дар шароити тағйирёбандаи бозори меҳнат мутобиқ шавад.

Бинобар ин, омӯзгор бояд раванди таълимро ба рушди маҷмуи дониш, малака, муносибат ва қобилиятҳое равона созад, ки барои фаъолияти касбии донишҷӯ заруранд. Дар ин раванд истифодаи усулҳои фаъоли таълим, муҳокимаҳои илмӣ, таҳлили ҳолатҳои воқеӣ, корҳои лоиҳавӣ, таҳқиқоти мустақилона ва дигар шаклҳои интерактивӣ метавонанд барои баланд бардоштани фаъолияти маърифатии донишҷӯ мусоидат намоянд.

Ҷанбаи дигари муҳим ташаккули тафаккури илмӣ мебошад. Донишгоҳ бояд муҳите бошад, ки дар он донишҷӯ тарзи ҷустуҷӯ ва асоснок намудани ҷавобҳоро низ омӯзад. Омӯзгор бояд фарҳанги саволгузорӣ, далелнокӣ, таҳлили манбаъҳо ва муносибати интиқодӣ ба иттилоотро ташаккул диҳад. Ин масъала махсусан дар замони рушди босуръати технологияҳои рақамӣ ва афзоиши ҳаҷми иттилоот аҳамияти бештар пайдо мекунад.

Технологияҳои рақамӣ муносибати моро ба таълим тағйир додаанд. Имрӯз донишҷӯ метавонад ба китобхонаҳои электронӣ, пойгоҳҳои илмӣ, курсҳои онлайн ва захираҳои гуногуни таълимӣ дастрасӣ дошта бошад. Аммо дастрасӣ ба иттилоот маънои доштани дониш ва салоҳияти илмиро надорад. Дар чунин шароит вазифаи омӯзгор аз пешниҳоди маълумот ба роҳнамоии донишҷӯ дар ҷустуҷӯ, интихоб, таҳлил ва истифодаи масъулиятноки иттилоот бештар мегардад.

Дар баробари ин, рушди технологияҳои нав, аз ҷумла зеҳни сунъӣ, барои низоми таҳсилоти олӣ имкониятҳои нав ва ҳамзамон масъалаҳои нав ба миён меорад. Аз ин рӯ, омӯзгори муосир бояд донишҷӯёнро ба истифодаи масъулиятнок, ахлоқӣ ва академии онҳо низ роҳнамоӣ намояд. Мафҳумҳое чун ростқавлии академӣ, ҳифзи ҳуқуқи муаллиф, истинод ба манбаъҳо ва мустақилияти зеҳнӣ бояд ҷузъи муҳими фарҳанги донишгоҳӣ бошанд.

Мақоми омӯзгор дар донишгоҳ, ҳамзамон, бо фаъолияти илмӣ алоқаманд аст. Муҳити воқеии академӣ дар он сурат ташаккул меёбад, ки омӯзгор худ дар ҷустуҷӯи илмӣ қарор дошта бошад, масъалаҳои соҳавиро таҳлил намояд, натиҷаҳои таҳқиқоти худро дар раванди таълим истифода барад ва донишҷӯёнро ба фаъолияти илмӣ ҷалб созад. Дар чунин муҳит донишҷӯ илмро на танҳо ҳамчун фанни таълимӣ, балки ҳамчун раванди доимии ҷустуҷӯ ва тавлиди дониш қабул мекунад.

Омӯзгори донишгоҳӣ дар ташаккули фарҳанги академӣ нақши муҳим дорад. Муносибати эҳтиромона ба дониш, озодии андеша, баҳси илмӣ, масъулияти зеҳнӣ ва риояи меъёрҳои ахлоқи академӣ аз унсурҳои муҳими чунин фарҳанг мебошанд. Дар ин замина шахсияти омӯзгор барои донишҷӯ ҳамчун намунаи муносибат ба илм, касб ва ҷомеа аҳамияти калон дорад.

Ҳамзамон, фаъолияти омӯзгор танҳо бо аудитория маҳдуд намешавад. Муоширати илмӣ ва педагогии ӯ бо донишҷӯён, роҳнамоии корҳои курсӣ ва хатм, машваратҳои илмӣ, иштироки донишҷӯён дар конференсияҳо, олимпиадаҳо ва лоиҳаҳои таҳқиқотӣ низ ҷузъи муҳими фаъолияти донишгоҳӣ мебошанд. Чунин муносибат метавонад барои ташаккули муҳити созандаи илмӣ ва баланд гардидани фаъолнокии донишҷӯён замина фароҳам оварад.

Дар шароити таҳсилоти олии муосир масъалаи рушди касбии омӯзгор низ аҳамияти стратегӣ дорад. Омӯзгор бояд пайваста донишҳои соҳавӣ ва методии худро такмил диҳад, аз дастовардҳои нави илмӣ огоҳ бошад ва усулҳои муосири таълимро аз худ намояд. Зеро ҷомеа ва бозори меҳнат пайваста тағйир меёбанд ва донишгоҳ низ бояд ба ин тағйирот мутобиқ гардад.

Дар баробари ин, сифати таҳсилоти олӣ натиҷаи фаъолияти танҳо як омӯзгор нест. Он аз маҷмуи омилҳо - муҳити академӣ, барномаҳои таълимӣ, инфрасохтори илмӣ, захираҳои иттилоотӣ, сатҳи омодагии донишҷӯён, фаъолияти илмӣ ва низоми идоракунии муассисаи таҳсилоти олӣ вобаста мебошад. Аммо дар маркази ин низом ҳамоно шахсияти омӯзгор қарор дорад, зеро маҳз ӯ ин захираҳо ва имкониятҳоро дар раванди воқеии таълим ба дониш ва салоҳияти донишҷӯ табдил медиҳад.

Аз ин нуқтаи назар, баланд бардоштани мақоми иҷтимоӣ ва касбии омӯзгори донишгоҳӣ масъалаи муҳими рушди таҳсилоти олӣ мебошад. Дастгирии фаъолияти илмӣ, фароҳам овардани имкониятҳои рушди касбӣ, такмили муҳити академӣ ва эътирофи меҳнати зеҳнии омӯзгор метавонанд ба рушди муассисаҳои таҳсилоти олӣ мусоидат намоянд.

Омӯзгор дар донишгоҳ на танҳо мутахассис тайёр мекунад, балки дар ташаккули шахсияти донишҷӯ ҳамчун шаҳрванди дорои мавқеи мустақил ва масъулияти иҷтимоӣ низ саҳм мегузорад. Мутахассиси воқеан рақобатпазир бояд на танҳо соҳиби донишҳои касбӣ, балки дорои фарҳанги баланди муошират, тафаккури таҳлилӣ, масъулияти шаҳрвандӣ, қобилияти омӯзиши пайваста ва омодагӣ ба ҳалли масъалаҳои нав бошад. Дар ташаккули чунин шахсият нақши омӯзгор бениҳоят муҳим аст.

Аз ин рӯ, дар Рӯзи омӯзгор мо бояд ба рисолати бузурги онҳо дар рушди илм, маориф ва ҷомеа низ назар андозем. Ҳар як лексия, ҳар як машварати илмӣ, ҳар як таҳқиқоти муштарак ва ҳар як гуфтугӯи созанда бо донишҷӯ метавонад ба ташаккули мутахассиси оянда ва дар маҷмӯъ ба рушди ҷомеа таъсир расонад.

Омӯзгори донишгоҳӣ пайванди миёни дониш ва амал, илм ва таълим, таҷрибаи гузашта ва ниёзҳои оянда мебошад. Ӯ барои тавлиди андеша, рушди тафаккури илмӣ ва ташаккули насли нави мутахассисон замина фароҳам меорад.

Дар ин рӯзи фархунда ба ҳамаи профессорону омӯзгорон, муҳаққиқон ва кормандони соҳаи таҳсилоти олӣ саломатӣ, неруи эҷодӣ, комёбиҳои илмӣ, шогирдони арзанда ва фаъолияти пурмаҳсул орзу менамоем. Бигзор, меҳнати ҳар як устод дар ташаккули насли соҳибмаърифат, рушди илм ва таҳкими пояҳои ҷомеаи донишбунёд саҳми арзанда гузорад.

 

Нозанин БОБОШЕРЗОДА,

устоди ДДМИТ