Амнияти миллӣ, ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, пойдории Ваҳдати миллӣ ва таъмини зиндагии осоиштаи шаҳрвандон аз ҷумлаи ҳадафҳои муҳимтарини ҳар як давлати соҳибистиқлол мебошанд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйирёбии босуръати вазъи сиёсиву иҷтимоии ҷаҳон, мубориза бар зидди терроризм ва экстремизм аҳаммияти махсус пайдо мекунад.

Терроризм ва экстремизм ба амнияти давлатҳо, ҳуқуқу озодиҳои инсон ва муносибатҳои дӯстонаи байни халқҳо таҳдид намуда, барои рушди устувори ҷомеа монеа эҷод мекунанд. Пешгирии чунин зуҳурот муносибати фарогир, заминаи мустаҳками ҳуқуқӣ, ҳамоҳангии фаъолияти мақомоти давлатӣ ва иштироки фаъоли шаҳрвандонро талаб менамояд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар доираи сиёсати таъмини амнияти миллӣ ва ҳамкориҳои байналмилалӣ ба ин масъала таваҷҷуҳи ҷиддӣ зоҳир мекунад. Қабули стратегияҳои давлатӣ дар самти муқовимат ба экстремизм ва терроризм яке аз роҳҳои муайян намудани ҳадафҳо, вазифаҳо ва самтҳои асосии фаъолият дар ин соҳа мебошад.

Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021-2025 бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 июни соли 2021, таҳти №187 тасдиқ гардида буд. Ҳуҷҷати мазкур барои муайян намудани самтҳои асосии сиёсати давлатӣ ва муттаҳид сохтани фаъолияти мақомоти давлатӣ, мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот, ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва созмонҳои байналмилалӣ пешбинӣ шуда буд.

Стратегияи мазкур дар асоси Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон, қонунгузории миллӣ, санадҳои байналмилалии эътирофнамудаи кишвар ва бо дарназардошти таҷрибаи амалисозии Стратегияи миллии Ҷумҳурии Тоҷикистон оид ба муқовимат ба экстремизм ва терроризм барои солҳои 2016-2020 таҳия гардида буд.

Яке аз хусусиятҳои муҳими чунин ҳуҷҷатҳои стратегӣ дар он аст, ки онҳо ба муайян намудани вазифаҳои мушаххас, тақсимоти масъулият байни сохторҳои дахлдор ва таҳкими ҳамкориҳои байниидоравӣ мусоидат мекунанд. Дар ин раванд фаъолияти мақомоти ҳифзи ҳуқуқ бо тадбирҳои пешгирикунанда, корҳои маърифатӣ ва ташаббусҳои иҷтимоӣ пурра карда мешавад.

Муқовимати самаранок бояд дар доираи қонунгузорӣ амалӣ гардида, ҳамзамон ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва принсипҳои адолатро таъмин намояд. Маҳз риояи қонун ва муносибати масъулона ба ҳуқуқи шаҳрвандон барои таҳкими эътимоди ҷомеа ба сохторҳои давлатӣ замина фароҳам меорад.

Мубориза бо терроризм ва экстремизм танҳо ошкор намудани ҷиноятҳо ва ба ҷавобгарӣ кашидани гунаҳкорон нест. Самти дигари муҳим пешгирии омилҳое мебошад, ки метавонанд барои паҳншавии ғояҳои ифротӣ замина фароҳам созанд.

Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ яке аз воситаҳои муҳимтарини пешгирӣ мебошад. Шаҳрвандон бояд ҳуқуқу уҳдадориҳои худро донанд, аз оқибатҳои ҳуқуқии иштирок дар фаъолияти ғайриқонунӣ огоҳ бошанд ва тавонанд иттилооти боэътимодро аз таблиғоти ифротӣ фарқ кунанд.

Самти дигар таҳкими ҳамкории мақомоти давлатӣ бо ҷомеаи шаҳрвандӣ мебошад. Оила, муассисаҳои таълимӣ, ташкилотҳои ҷамъиятӣ, воситаҳои ахбори омма ва иттиҳодияҳои ҷавонон метавонанд дар ошкор намудани мушкилоти иҷтимоӣ, ташкили корҳои фаҳмондадиҳӣ ва дастгирии гурӯҳҳои осебпазир саҳми назаррас гузоранд.

Истифодаи технологияҳои муосир низ дар пешгирии таҳдидҳои нав аҳаммияти калон дорад. Гурӯҳҳои ифротӣ метавонанд аз интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои паҳн кардани иттилооти бардурӯғ ва ҷалби пайравон истифода баранд. Аз ин рӯ, рушди саводи рақамӣ, баланд бардоштани қобилияти таҳлили иттилоот ва ҳамкории сохторҳои дахлдор бо платформаҳои интернетӣ дар доираи қонун зарур мебошад.

Ҳамзамон, ҳамкориҳои байналмилалӣ дар муқовимат ба терроризм нақши муҳим доранд. Азбаски ин зуҳурот метавонад хусусияти фаромиллӣ дошта бошад, мубодилаи таҷриба, ҳамоҳангсозии тадбирҳои пешгирикунанда ва ҳамкорӣ бо созмонҳои байналмилалӣ барои коҳиш додани хатарҳо мусоидат мекунанд.

Ҷомеаи шаҳрвандӣ яке аз иштирокчиёни муҳими пешгирии экстремизм ва терроризм ба ҳисоб меравад. Ташкилотҳои ҷамъиятӣ, шӯроҳои маҳаллӣ, муассисаҳои таълимӣ ва оила метавонанд барои ташаккули муҳити солими иҷтимоӣ ва баланд бардоштани сатҳи огоҳии аҳолӣ мусоидат намоянд.

Оила дар тарбияи насли ҷавон мавқеи асосӣ дорад. Эҳтиром ба инсон, масъулиятшиносӣ, таҳаммулпазирӣ ва риояи қонун арзишҳое мебошанд, ки бояд аз синни хурдсолӣ ташаккул ёбанд. Муносибати самимӣ ва таваҷҷуҳ ба мушкилоти ҷавонон метавонад эҳтимоли таъсири манфии таблиғоти ифротиро коҳиш диҳад.

Муассисаҳои таълимӣ низ бояд дар баробари додани донишҳои илмӣ ба тарбияи шаҳрвандии хонандагону донишҷӯён аҳаммият диҳанд. Омӯзиши ҳуқуқ, таърихи кишвар, арзишҳои миллӣ ва фарҳанги муколама барои ташаккули ҷаҳонбинии солим мусоидат мекунад.

Мақсади корҳои пешгирикунанда танҳо огоҳ кардани шаҳрвандон аз хатарҳо набуда, балки фароҳам овардани шароите мебошад, ки дар он ҳар як шахс худро узви арзишманди ҷомеа эҳсос намояд. Имкониятҳои таҳсил, шуғл, рушди касбӣ ва иштироки ҷавонон дар ҳаёти ҷамъиятӣ метавонанд устувории ҷомеаро тақвият бахшанд.

Бо дарназардошти идомаи таҳдидҳои марбут ба экстремизм ва терроризм, масъалаи таҳкими сиёсати давлатӣ дар ин самт аҳаммияти худро нигоҳ медорад. Дар маълумоти пешниҳодшуда Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2026-2030 ҳамчун марҳилаи минбаъдаи сиёсати давлатӣ зикр шудааст.

Самтҳои муҳими чунин сиёсати стратегӣ метавонанд такмили низоми пешгирӣ, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, густариши ҳамкории байниидоравӣ, истифодаи технологияҳои муосир, таҳкими устувории ҷомеа нисбат ба идеологияҳои ифротӣ ва рушди ҳамкориҳои байналмилалиро дар бар гиранд.

Барои истифодаи ин маълумот дар маводи расмии сомона бояд номи пурраи санад, санаи қабул ва рақами ҳуҷҷати тасдиқкунандаи он аз манбаи расмӣ санҷида шавад. Ин талабот барои таъмини саҳеҳии ҳуқуқӣ ва пешгирии иштибоҳ ҳангоми нашр муҳим аст.

Дар баробари ин, таҷрибаи амалисозии стратегияҳои қаблӣ метавонад барои муайян намудани натиҷаҳо, ошкор сохтани мушкилоти мавҷуда ва такмили тадбирҳои минбаъда истифода шавад. Арзёбии мунтазами фаъолияти пешгирикунанда имкон медиҳад, ки захираҳо ба самтҳои воқеан муҳим равона карда шаванд.

Таъмини амнияти миллӣ танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Ҳар як шаҳрванд бо риояи қонун, эҳтиром ба ҳуқуқи дигарон, истифодаи масъулонаи интернет ва дастгирии арзишҳои сулҳу субот метавонад дар ин раванд саҳм гузорад.

Шаҳрвандон бояд нисбат ба иттилооти барангезандаи нафрат ва даъватҳои зӯроварӣ муносибати интиқодӣ дошта бошанд. Паҳн накардани хабарҳои тасдиқнашуда, огоҳ намудани сохторҳои дахлдор аз ҳолатҳои воқеан хатарнок ва иштирок дар чорабиниҳои маърифатӣ аз ҷумлаи амалҳои муфид мебошанд.

Ҳамзамон, дар мубориза бо экстремизм набояд ба табъиз, бадбинӣ нисбат ба гурӯҳҳои иҷтимоӣ ё маҳдуд кардани ҳуқуқи шахсони бегуноҳ роҳ дода шавад. Муборизаи қонунӣ ва самаранок бояд ба далелҳо, меъёрҳои ҳуқуқӣ ва эҳтироми шаъну шарафи инсон такя кунад.

Муқовимат ба экстремизм ва терроризм раванди мураккаб ва бисёрсамта мебошад. Самаранокии он аз заминаи мустаҳками ҳуқуқӣ, фаъолияти ҳамоҳангшудаи мақомоти давлатӣ, сатҳи маърифати ҷомеа ва иштироки фаъоли шаҳрвандон вобаста аст.

Стратегияҳои давлатӣ дар ин соҳа барои муайян намудани ҳадафҳо ва ҳамоҳанг сохтани фаъолияти сохторҳои дахлдор аҳаммияти муҳим доранд. Аммо натиҷаи устувор танҳо дар сурате ба даст меояд, ки тадбирҳои ҳуқуқӣ бо корҳои маърифатӣ, дастгирии иҷтимоӣ ва ҳамкории ҷомеа пайваст карда шаванд.

Ҳифзи истиқлолияти давлатӣ, таҳкими Ваҳдати миллӣ ва нигоҳ доштани сулҳу субот вазифаи муштараки тамоми шаҳрвандони Тоҷикистон мебошад. Бо эҳтиром ба қонун, тарбияи насли соҳибмаърифат ва густариши ҳамкории созанда метавон барои ояндаи амну босуботи кишвар заминаи устувор фароҳам овард.

 

Хуршед НАСРИДДИНОВ,

мудири кафедраи фанҳои гуманитарии ДДМИТ