Терроризм яке аз хатарҳои ҷиддии ҷаҳони муосир ба шумор рафта, ба ҳаёт ва саломатии инсон, амнияти ҷамъиятӣ ва рушди осоиштаи давлатҳо таҳдид мекунад. Ин амал сарҳадҳои давлатиро эътироф намекунад ва оқибатҳои он метавонад ба одамони бегуноҳ, аз ҷумла кӯдакон, занон ва пиронсолон, таъсири фоҷиабор расонад. Аз ин рӯ, пешгирии терроризм ва мубориза бо он аз масъалаҳои муҳими ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳисоб меравад.

Терроризм дар маънои умумӣ истифодаи зӯроварӣ ё таҳдиди он бо ҳадафҳои муайян, аз ҷумла тарсонидани аҳолӣ ва таъсир расонидан ба қарорҳои мақомоти давлатӣ ё ҷомеаро ифода мекунад. Вобаста ба шакл ва хусусияти худ, амалҳои террористӣ метавонанд ҳамлаҳои мусаллаҳона, гаравгонгирӣ ва дигар амалҳои хатарноки зӯроваронаро дар бар гиранд. Чунин амалҳо ба тамоми ҷомеа таъсири манфӣ мерасонанд.

Оқибатҳои терроризм бисёр вазнин ва гуногунҷанба мебошанд. Пеш аз ҳама, ин зуҳурот боиси талафоти ҷонӣ ва расонидани зарар ба саломатии одамон мегардад. Илова бар ин, амалҳои террористӣ метавонанд тарсу ҳаросро дар ҷомеа афзоиш дода, фаъолияти муассисаҳо ва ташкилотҳоро халалдор созанд, ба иқтисодиёт зарар расонанд ва зиндагии муқаррарии аҳолиро вайрон кунанд.

Оилаҳое, ки наздикони худро дар натиҷаи амалҳои террористӣ аз даст медиҳанд, бо ғаму андӯҳи бузург ва мушкилоти равонию иҷтимоӣ рӯ ба рӯ мешаванд. Ҳамчунин, чунин ҳодисаҳо метавонанд боиси коҳиш ёфтани ҳисси амният, афзоиши нобоварӣ дар ҷомеа ва ба вуҷуд омадани мушкилоти дарозмуддати иҷтимоӣ гарданд.

Яке аз омилҳое, ки метавонад ба густариши терроризм мусоидат намояд, ҷалби одамон ба гурӯҳҳои зӯровар ва ифротгаро мебошад. Чунин гурӯҳҳо баъзан аз мушкилоти иҷтимоӣ, норозигии шахсӣ, маълумоти бардурӯғ ва таблиғоти ғаразнок истифода бурда, кӯшиш мекунанд, ки одамонро ба ақидаҳои ифротӣ ҷалб намоянд.

Дар ин раванд, шабакаҳои иҷтимоӣ ва воситаҳои рақамӣ низ метавонанд барои паҳн намудани таблиғоти зӯроварӣ истифода шаванд. Аз ин рӯ, баланд бардоштани саводи расонаӣ, қобилияти таҳлили иттилоот ва маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон аҳаммияти калон дорад.

Бо вуҷуди ин, терроризмро ба ягон миллат, дин ё гурӯҳи иҷтимоӣ нисбат додан дуруст нест. Масъулияти ҳуқуқӣ бояд дар асоси амалҳои мушаххас, далелҳои боэътимод ва меъёрҳои қонунгузорӣ муайян карда шавад. Эҳтиром ба гуногунандешӣ, таҳаммулпазирӣ ва ҳуқуқи инсон барои пешгирии бадбинӣ ва ихтилофоти иҷтимоӣ аҳаммияти муҳим дорад.

Мубориза бо терроризм ҳамкории пайвастаи давлатҳо ва иштироки фаъоли ҷомеаро тақозо мекунад. Дар ин самт мубодилаи иттилоот дар доираи қонун, пешгирии маблағгузории фаъолияти террористӣ, ҳифзи иншооти муҳими ҷамъиятӣ ва ҳамоҳангсозии чораҳои амниятӣ нақши муҳим доранд.

Ҳамзамон, риояи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва волоияти қонун бояд дар тамоми чораҳои зиддитеррористӣ таъмин карда шавад. Танҳо бо истифодаи чораҳои қонунӣ, пешгирикунанда ва фарогир метавон барои коҳиш додани хатари терроризм заминаи устувор фароҳам овард.

Шаҳрвандон низ метавонанд дар таъмини амнияти ҷомеа саҳми арзанда гузоранд. Онҳо бояд ба паёмҳои шубҳанок, даъватҳои зӯроварӣ ва маълумоти тасдиқнашуда бо эҳтиёт муносибат кунанд. Ҳангоми ошкор намудани таҳдиди воқеӣ ё маълумоти боэътимод дар бораи омодагӣ ба амали хатарнок зарур аст, ки ба мақомоти дахлдор хабар дода шавад. Паҳн накардани овозаҳо ва иттилооти санҷиданашуда низ барои пешгирии тарсу ҳароси ҷамъиятӣ мусоидат менамояд.

Одамрабоӣ, экстремизм ва терроризм се амали ҷиддие мебошанд, ки хусусият ва оқибатҳои ҳуқуқии худро доранд.

Одамрабоӣ пеш аз ҳама озодӣ ва дахлнопазирии шахсро поймол мекунад. Экстремизм, вобаста ба шакл ва мазмуни худ, метавонад ба паҳншавии ақидаҳои ифротӣ, таҳаммулнопазирӣ ва барангехтани душманӣ мусоидат намояд. Терроризм бошад, бо истифодаи зӯроварӣ ё таҳдиди он барои расидан ба ҳадафҳои муайян амнияти инсон ва ҷомеаро зери хатар мегузорад.

Гарчанде ин падидаҳо аз ҳам фарқ мекунанд, дар баъзе ҳолатҳо метавонанд бо ҳам алоқаманд бошанд. Аз ин рӯ, пешгирии онҳо муносибати ҳамаҷониба, маърифати ҳуқуқӣ ва ҳамкории сохторҳои дахлдорро талаб менамояд.

Дар пешгирии терроризм ва ифротгароӣ оила, муассисаҳои таълимӣ ва ҷомеа нақши муҳим доранд. Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, эҳтиром ба қонун, таҳаммулпазирӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ барои ташаккули ҷаҳонбинии солим мусоидат мекунад.

Муассисаҳои таълимӣ бояд ба баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, рушди тафаккури интиқодӣ ва ташаккули малакаи дуруст арзёбӣ намудани иттилоот таваҷҷуҳ зоҳир намоянд. Оила низ бояд барои фарзандон муҳити солими маънавӣ фароҳам оварда, онҳоро ба эҳтироми дигарон, масъулиятшиносӣ ва ҳалли осоиштаи ихтилофҳо ҳидоят кунад.

Ҳамкории оила, муассисаҳои таълимӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва мақомоти ҳифзи ҳуқуқ метавонад барои пешгирии ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротгаро ва баланд бардоштани сатҳи амнияти ҷамъиятӣ заминаи мусоид фароҳам оварад.

Терроризм ба ҳаёт, озодӣ ва амнияти инсон таҳдид намуда, метавонад суботи сиёсӣ ва рушди осоиштаи ҷомеаро халалдор созад. Пешгирии ин падида масъулияти муштараки давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванд мебошад.

Баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, таҳкими сулҳу ваҳдат, рушди тафаккури интиқодӣ, эҳтиром ба ҳуқуқи инсон ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ аз омилҳои муҳими мубориза бо терроризм ба шумор мераванд.

Ҳар як шахс бояд қонунро эҳтиром намояд, дониш ва ҷаҳонбинии худро такмил диҳад, ба таблиғоти хатарнок дода нашавад ва нисбат ба тақдири ҷомеа бетараф набошад. Сулҳ, ваҳдат, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳифзи амнияти ҷомеа заминаи асосии зиндагии осоишта мебошанд. Ҳифз ва таҳкими ин арзишҳо вазифаи муқаддаси ҳар як шаҳрванди масъулиятшинос аст.

 

А. АСОЕВ,

мудири кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ, номзади илмҳои сиёсӣ, дотсент

М. АБДУРАҲМОНОВА,

ассистенти кафедраи фалсафа ва сиёсатшиносии ДДМИТ