Дар замони муосир, ки ҷараёни иттилоот босуръат тағйир меёбад, масъалаи ҳифзи Ватан ва ҳимояи манфиатҳои миллӣ аҳаммияти махсус касб намудааст. Ватан на танҳо як ҳудуди ҷуғрофӣ, балки фазои ташаккули фарҳанг, забон, арзишҳои маънавӣ ва худшиносии миллӣ мебошад. Аз ин рӯ, ҳифзи он на танҳо вазифаи давлат, балки масъулияти муқаддаси ҳар як шаҳрванд ба шумор меравад, ки ин меъёр дар сатҳи Конститутсияи Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дарҷ гардидааст.

Ҳифзи Ватан мафҳуми фарох дошта, як қатор самтҳоро фаро мегирад: ҳифзи Истиқлоли давлатӣ, таъмини амнияти миллӣ, нигоҳдории арзишҳои фарҳангӣ ва ҳимояи манфиатҳои иқтисодӣ. Ин раванд танҳо бо фаъолияти сохторҳои давлатӣ маҳдуд намешавад, балки иштироки фаъоли ҷомеа ва ҳар як фарди алоҳидаро талаб мекунад. Зеро давлат бидуни ҷомеаи солим ва масъулиятшинос наметавонад манфиатҳои худро дар арсаи байналмилалӣ пурра ҳимоя намояд.

Яке аз омилҳои асосии ҳифзи Ватан ташаккули шуури баланди шаҳрвандӣ мебошад. Шахсе, ки арзиш ва аҳаммияти Ватанро дарк мекунад, ҳамеша омода аст барои ҳифзи он саҳми худро гузорад. Ин саҳм метавонад дар шаклҳои гуногун зоҳир гардад: аз хизмати ҳарбӣ ва фаъолияти касбӣ то риояи қонун ва иштироки фаъолона дар ҳаёти ҷамъиятӣ. Ҳар як амали масъулиятнок, ҳатто хурдтарин метавонад ба таҳкими амнияти миллӣ мусоидат намояд.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ҳифзи манфиатҳои миллӣ хусусияти нав касб кардааст. Имрӯз таҳдидҳо танҳо хусусияти низомӣ надоранд, балки метавонанд иқтисодӣ, иттилоотӣ ва фарҳангӣ бошанд. Аз ҷумла, паҳншавии иттилооти бардурӯғ дар шабакаҳои иҷтимоӣ ва таъсири фарҳангҳои бегона метавонанд ба арзишҳои миллӣ ва истиқлоли кишвар таъсири манфӣ расонанд. Аз ин рӯ, муқовимат ба чунин таҳдидҳо дониши баланд, тафаккури интиқодӣ ва ҳисси баланди масъулиятро талаб менамояд.

Нақши маориф ва ҷавонон дар ин раванд ниҳоят муҳим аст. Маҳз тавассути низоми таълим ва тарбияи мунтазам метавон дар зеҳни насли нав эҳсоси ватандӯстӣ, худшиносӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллиро ташаккул дод. Омӯзгорон ҳамчун роҳнамоёни маънавӣ метавонанд дар ин самт таъсири амиқ расонанд. Онҳо на танҳо дониш медиҳанд, балки ҷаҳонбинӣ ва муносибати донишҷӯёнро ба ҷомеа ва давлат шакл медиҳанд.

Дар баробари ин, оила ҳамчун муҳити аввалини тарбия дар ташаккули эҳсоси масъулият ва садоқат нақши асосӣ мебозад. Агар дар оила муҳаббат ба Ватан, эҳтиром ба қонун ва арзишҳои миллӣ ташвиқ карда шавад, ин эҳсос дар шуури кӯдак устувор мегардад ва дар оянда ба рафтори ӯ таъсири мусбат мерасонад. Ҳамин тавр, ҳамоҳангии тарбия дар оила ва мактаб заминаи ташаккули шахсиятҳои ватандӯст ва масъулиятшиносро фароҳам меорад.

Ҳимояи манфиатҳои миллӣ, инчунин бо рушди иқтисодӣ ва устувории иҷтимоӣ зич алоқаманд аст. Давлате, ки иқтисодиёти қавӣ ва ҷомеаи муттаҳид дорад, метавонад манфиатҳои худро дар сатҳи байналмилалӣ беҳтар ҳимоя намояд. Аз ин рӯ, меҳнати софдилона, рушди илм ва технология, дастгирии истеҳсолоти миллӣ ва эҳтиром ба захираҳои табиӣ низ ҷузъи муҳими ҳифзи Ватан ба ҳисоб мераванд.

Ҳамзамон, бояд таъкид кард, ки ҳифзи Ватан танҳо бо қувваи низомӣ маҳдуд намешавад. Фарҳанг, илм, маърифат ва муносибатҳои дипломатӣ низ дар ҳимояи манфиатҳои миллӣ нақши муҳим доранд. Ҷомеае, ки дорои фарҳанги баланд ва маърифати қавӣ мебошад, метавонад бидуни истифодаи зӯрӣ мавқеи худро дар арсаи байналмилалӣ ҳифз намояд.

Дар маҷмуъ, ҳифзи Ватан ва ҳимояи манфиатҳои он раванди мураккаб ва бисёрҷанба мебошад, ки иштироки фаъолонаи давлат ва ҷомеаро талаб мекунад. Ташаккули шуури шаҳрвандӣ, рушди маориф, таҳкими иқтисод ва нигоҳдории арзишҳои миллӣ аз омилҳои асосии таъмини амнияти миллӣ ба ҳисоб мераванд. Танҳо дар сурати ҳамбастагӣ, масъулиятшиносӣ ва садоқати шаҳрвандон метавон Ватанро ҳифз намуда, барои наслҳои оянда ҷомеаи устувор ва обод бунёд кард. Зеро шахсе, ки аз таърихи пурғановати аҷдодии миллати тоҷик огоҳ нест, ба дарахте монанд аст, ки аз решаи ҳаёт маҳрум аст. Аз ин рӯ, мебояд ҳар яки мо барои ҳифзи миллат, арзишҳои миллӣ ва шукуфоии Ватани азизамон тамоми кӯшишҳои худро ба харҷ диҳем.

 

О. ФОЗИЛЗОДА,

муовини декан оид ба илм ва робитаҳои байналмилалии факултети менеҷмент ва ҳуқуқи иқтисодии ДДМИТ