Забон яке аз муҳимтарин дастовардҳои маънавии инсон ба шумор меравад. Он на танҳо барои муошират ва мубодилаи афкор хизмат мекунад, балки таърих, фарҳанг, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои миллии ҳар халқро таҷассум менамояд. Аз ин рӯ, нигоҳдории забони модарӣ ва дар баробари он омӯзиши забонҳои хориҷӣ дар шароити имрӯза аҳамияти махсус пайдо кардааст.

Забони тоҷикӣ ҳамчун забони модарии миллати мо дар тӯли таърихи чандинсола нақши муҳимми худро ҳифз намудааст. Он дар ташаккули худшиносии миллӣ, нигоҳдории арзишҳои маънавӣ ва интиқоли мероси фарҳангӣ аз як насл ба насли дигар саҳми бузург дорад. Осори адибон ва донишмандони гузашта далели равшани имкониятҳои васеи забони тоҷикӣ ва нақши он дар рушди илму адаб мебошад.

Таърихи забони тоҷикӣ бо марҳилаҳои муҳими давлатдорӣ ва рушди фарҳангии халқ пайванди ногусастанӣ дорад. Аз давраҳои қадим то замони Сомониён забон роҳи тӯлонии ташаккулро тай карда, дар давраҳои минбаъда низ мавқеи худро нигоҳ доштааст. Бо вуҷуди тағйироти сиёсӣ ва иҷтимоӣ, ин забон тавонист ҳамчун василаи муҳими ҳифзи ҳувияти миллӣ ба наслҳои оянда расад.

Имрӯз дар баробари арҷгузорӣ ба забони давлатӣ, масъалаи омӯзиши забонҳои хориҷӣ низ аҳамияти рӯзафзун дорад. Рушди иқтисод, илм, техника, муносибатҳои байналмилалӣ ва технологияҳои иттилоотӣ талаб менамоянд, ки инсон барои муошират ва гирифтани донишҳои нав ба якчанд забон ошно бошад.

Донистани забонҳои хориҷӣ пеш аз ҳама дастрасӣ ба доираи васеи иттилоотро таъмин мекунад. Шахс метавонад аз сарчашмаҳои гуногуни илмӣ ва таълимӣ истифода бурда, дониши худро мустақилона такмил диҳад. Барои донишҷӯён ва муҳаққиқон ин имконият махсусан муҳим аст, зеро бисёре аз маводи нави илмӣ ва тадқиқотӣ дар шакли аслӣ бо забонҳои хориҷӣ нашр мешаванд.

Дар байни забонҳои хориҷӣ забони англисӣ мавқеи хосса дорад. Он дар соҳаҳои илм, технология, тиҷорат, иқтисод ва дипломатия васеъ истифода мешавад. Донистани забони англисӣ ба ҷавонон имконият медиҳад, ки аз захираҳои муосири таълимӣ истифода намуда, бо дастовардҳои навтарини илм ва технология шинос шаванд.

Забони русӣ низ барои шаҳрвандони Тоҷикистон аҳамияти муҳим дорад. Он дар соҳаҳои маориф, илм, фарҳанг, муносибатҳои иқтисодӣ ва фазои иттилоотӣ васеъ истифода мешавад. Дар ҳамин замина омӯзиши забони чинӣ ва дигар забонҳои хориҷӣ низ метавонад барои ҷавонон имкониятҳои нави таҳсил ва фаъолияти касбиро ба вуҷуд оварад.

Омӯзиши якчанд забон ба инсон танҳо донишҳои забонӣ намедиҳад. Дар раванди забономӯзӣ инсон бо фарҳанг, расму оин, тарзи тафаккур ва арзишҳои халқҳои дигар низ ошно мешавад. Ин шиносоӣ метавонад доираи ҷаҳонбиниро васеъ карда, қобилияти муошират ва ҳамдигарфаҳмиро тақвият бахшад.

Гузашта аз ин, забондонӣ барои рушди касбӣ низ аҳамияти калон дорад. Дар бозори меҳнати муосир мутахассисоне, ки забонҳои хориҷиро медонанд, имкониятҳои бештар барои кор дар муассисаҳо, ширкатҳо ва ташкилотҳои гуногун доранд. Қобилияти муошират бо шарикони хориҷӣ метавонад доираи фаъолияти касбӣ ва имкониятҳои нави ҳамкориро васеъ намояд.

Пешрафти технологияҳои рақамӣ низ омӯзиши забонҳоро дастрас ва осонтар кардааст. Имрӯз барномаҳои мобилӣ, курсҳои онлайн, китобҳои электронӣ, маводи аудиоӣ ва платформаҳои таълимӣ ба инсон имкон медиҳанд, ки дар вақти муносиб ба омӯзиш машғул шавад. Истифодаи дурусти ин имкониятҳо метавонад шавқу рағбатро ба забономӯзӣ бештар гардонад.

Бо вуҷуди аҳамияти забонҳои хориҷӣ, бояд ҳамеша мавқеи забони тоҷикӣ ҳамчун забони давлатӣ ва арзиши миллӣ дар маркази таваҷҷуҳ қарор дошта бошад. Омӯзиши забонҳои дигар набояд боиси камранг шудани забони модарӣ гардад. Баръакс, шахсе, ки забони худро хуб медонад, метавонад фарҳанг ва арзишҳои миллии худро ба намояндагони миллатҳои дигар беҳтар муаррифӣ намояд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон ба омӯзиши забонҳо таваҷҷуҳи бештар зоҳир мегардад. Муассисаҳои таълимӣ, аз ҷумла донишгоҳҳо, дар омода намудани мутахассисони ҷавоне, ки ба талаботи ҷомеаи муосир ҷавобгӯ бошанд, нақши муҳим мебозанд. Таълими забони тоҷикӣ дар баробари забонҳои хориҷӣ барои рушди ҳамаҷонибаи донишҷӯён заминаи мусоид фароҳам меорад.

Дар ин самт Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон низ барои беҳтар намудани шароити омӯзиши забонҳои хориҷӣ тадбирҳои заруриро амалӣ менамояд. Барои донишҷӯён имкониятҳои омӯзиши забонҳои русӣ, англисӣ ва чинӣ фароҳам оварда шуда, омӯзгорони соҳибтаҷриба ба онҳо дар рушди малакаҳои забонӣ ёрӣ мерасонанд. Чунин имкониятҳо метавонанд сатҳи омодагии касбии донишҷӯёнро боло бурда, онҳоро барои фаъолияти минбаъда омода созанд.

Дар арафаи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон масъалаи тарбияи ҷавонони донишманд, соҳибмаърифат ва рақобатпазир аҳамияти махсус дорад. Ҷомеаи имрӯза ба мутахассисоне ниёз дорад, ки дар баробари донистани касби худ, соҳиби малакаҳои хуби забонӣ низ бошанд. Чунин кадрҳо метавонанд дар рушди соҳаҳои гуногуни иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва фарҳангии мамлакат саҳми бештар гузоранд.

Масъулияти омӯзгорон дар ин раванд хеле бузург аст. Онҳо бояд дар баробари омӯзонидани қоидаҳои забонӣ, дар донишҷӯён шавқу рағбат ба мутолиа, худомӯзӣ ва такмили доимии малакаҳои забониро ташаккул диҳанд. Муҳаббат ба забони модарӣ ва ҳавас ба омӯзиши забонҳои хориҷӣ бояд дар муҳити таълимӣ якдигарро пурра намоянд.

Забондонӣ дар замони муосир яке аз воситаҳои муҳими рушди инсон ба ҳисоб меравад. Он ба шахс имконият медиҳад, ки донишҳои бештар ба даст оварда, бо фарҳангҳои гуногун шинос шавад ва дар муносибатҳои байналмилалӣ фаъолтар бошад. Аммо дар ин миён забони модарӣ бояд ҳамеша ҳамчун пояи ҳувият ва худшиносии миллӣ ҳифз карда шавад.

Ҳамин тавр, омӯзиши забонҳои хориҷӣ ва рушди забони тоҷикӣ ду самти аз ҳам ҷудонашавандаи неруи маънавӣ ва зеҳнии ҷомеа мебошанд. Забони модарӣ моро бо таъриху фарҳанги миллӣ мепайвандад, забонҳои хориҷӣ бошанд, барои ба даст овардани донишҳои нав ва муошират бо ҷаҳони васеъ имконият фароҳам меоранд. Ҳифзи яке ва омӯзиши дигаре метавонад барои ташаккули насли соҳибмаърифат, худшинос ва омода ба талаботи замони нав заминаи устувор гузорад.

 

Адиба СОБИРОВА,

омӯзгори кафедраи

забонҳои хориҷӣ