Забон дар ҳаёти инсон баёнгари андеша, фарҳанг, ҷаҳонбинӣ ва арзишҳои маънавии ҷомеа мебошад. Ҳар миллат тавассути забони худ гузаштаашро ҳифз карда, таҷрибаи таърихӣ ва мероси маънавии хешро ба наслҳои оянда мерасонад. Аз ин ҷиҳат, эҳтиром ба забони модарӣ ва талош барои рушди он яке аз нишонаҳои муҳими худшиносии миллӣ ба ҳисоб меравад.

Баробари ин, ҷомеаи муосир аз инсон доираи васеи дониш ва малакаҳоро талаб мекунад. Рушди босуръати илму техника, густариши муносибатҳои байналмилалӣ ва ворид шудани технологияҳои нав ба тамоми соҳаҳои ҳаёт омӯзиши забонҳои хориҷиро ба як ҷузъи муҳими таҳсил ва фаъолияти касбӣ табдил додаанд. Имрӯз донистани забони хориҷӣ барои бисёре аз соҳаҳои фаъолияти инсон зарурати воқеӣ мебошад.

Омӯзиши забонҳои дигар ҷаҳонбинии инсонро васеъ намуда, имкониятҳои нави муошират ва донишандӯзиро фароҳам месозад. Вақте шахс забони дигареро меомӯзад, ӯ бо фарҳанг, таърих, анъана ва тарзи тафаккури мардуми дигар ошно мегардад. Ин раванд ба таҳкими муносибатҳои дӯстона миёни халқҳо ва ташаккули фарҳанги муколама мусоидат мекунад.

Дар шароити имрӯза забони англисӣ аз ҷумлаи забонҳое мебошад, ки дар доираи васеи соҳаҳо истифода мешавад. Манбаъҳои зиёди илмӣ, адабиёти тахассусӣ, технологияҳои муосир ва маводи таълимӣ бо забони англисӣ дастрас мебошанд. Аз ин рӯ, донистани он барои донишҷӯён, муҳаққиқон ва мутахассисони ҷавон имкон фароҳам меорад, ки донишҳои худро мустақилона такмил дода, ба дастовардҳои нави илмӣ дастрасӣ пайдо кунанд.

Дар баробари забони англисӣ, забони русӣ низ дар муҳити таълимӣ, илмӣ, фарҳангӣ ва иқтисодии кишвар аҳаммияти худро нигоҳ медорад. Омӯзиши забонҳои русӣ, англисӣ, чинӣ ва дигар забонҳо метавонад барои ҷавонон имкониятҳои нави таҳсил, фаъолияти касбӣ ва ҳамкории байналмилалиро фароҳам созад.

Донистани якчанд забон, пеш аз ҳама, ба инсон имкони истифодаи сарчашмаҳои гуногуни иттилоотиро медиҳад. Шахсе, ки бо забонҳои гуногун ошно аст, метавонад маълумотро муқоиса намуда, андешаҳои гуногунро таҳлил кунад ва ҷаҳонро аз дидгоҳҳои васеътар омӯзад. Аз ин рӯ, забономӯзӣ ба рушди қобилияти таҳлилӣ ва эҷодии инсон низ мусоидат менамояд.

Дар замони рақамӣ имкониятҳои омӯзиши забонҳо нисбат ба гузашта хеле бештар шудаанд. Платформаҳои таълимии электронӣ, китобхонаҳои рақамӣ, барномаҳои омӯзишӣ ва курсҳои маҷозӣ ба донишҷӯён имкон медиҳанд, ки мустақилона ва пайваста донишҳои худро такмил диҳанд. Интернет сарҳадҳои анъанавии омӯзишро васеъ намуда, дастрасӣ ба захираҳои таълимиро барои доираи васеи одамон осон кардааст.

Бо вуҷуди аҳаммияти бузурги забонҳои хориҷӣ, омӯзиши онҳо набояд ба маънои камранг шудани забони модарӣ фаҳмида шавад. Баръакс, донистани забонҳои дигар бояд дар заминаи эҳтиром ба забони тоҷикӣ ва фарҳанги миллӣ сурат гирад. Инсон метавонад ҳамзамон чанд забонро аз худ намояд ва дар баробари ин, ба забони модарии худ ҳамчун сарвати маънавию фарҳангӣ муносибати эҳтиромомез дошта бошад.

Забони тоҷикӣ дорои таърихи бисёр ғанӣ буда, дар тули садсолаҳо забони илму адаб, фарҳанг ва андешаи баланди инсонӣ будааст. Осори бузургони адабиёту илм, ки то имрӯз арзиши худро гум накардаанд, қудрати фарҳангӣ ва имкониятҳои васеи забони моро нишон медиҳанд. Нигоҳдории чунин мерос вазифаи наслҳои имрӯз буда, омӯзиш ва истифодаи дурусти забон яке аз роҳҳои асосии ҳифзи он мебошад.

Дар Тоҷикистони соҳибистиқлол барои рушди забони давлатӣ ва омӯзиши забонҳои хориҷӣ таваҷҷуҳи бештар зоҳир мегардад. Муассисаҳои таълимӣ дар ин самт нақши муҳим доранд, зеро маҳз дар муҳити таълимӣ асосҳои фарҳанги забонӣ ва малакаҳои муошират ташаккул меёбанд. Омӯзгорон дар баробари таълими забон бояд дар хонандагону донишҷӯён ҳисси эҳтиром ба забони модарӣ ва шавқи омӯзиши забонҳои дигарро низ ба вуҷуд оваранд.

Дар остонаи 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон ин масъала аҳаммияти бештар пайдо мекунад. Давлати соҳибистиқлол барои тарбияи насли босавод, рақобатпазир ва мутобиқ ба талаботи ҷаҳони муосир ба кадрҳои дорои дониш ва малакаҳои бисёрзабонӣ ниёз дорад. Ҷавонони имрӯз бояд тавонанд бо истифода аз забонҳои хориҷӣ аз таҷрибаи байналмилалӣ омӯзанд ва фарҳанг ва арзишҳои миллии худро ба ҷаҳониён муаррифӣ намоянд.

Дар ин замина, фаъолияти муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар, аз ҷумла Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон аҳаммияти махсус дорад. Фароҳам овардани имкониятҳои иловагӣ барои омӯзиши забонҳои хориҷӣ метавонад ба баланд бардоштани сатҳи дониш ва омодагии касбии донишҷӯён мусоидат намояд. Ҳузури омӯзгорони соҳибтаҷриба, ташкил намудани муҳити забономӯзӣ ва истифодаи усулҳои муосири таълим метавонад шавқу рағбати ҷавононро ба омӯзиши забонҳо боз ҳам бештар гардонад.

Имрӯз мутахассиси муосир бояд дорои малакаи муошират ва қобилияти кор дар муҳити гуногунфарҳангӣ бошад. Забонҳои хориҷӣ дар ин раванд ҳамчун василаи муҳими ҳамкорӣ ва дастрасӣ ба таҷрибаи ҷаҳонӣ хизмат мекунанд. Аз ин рӯ, сармоягузорӣ ба омӯзиши забонҳо дар асл сармоягузорӣ ба рушди шахсият, маориф ва ояндаи ҷомеа мебошад.

Ҳамзамон, ҳар қадар ки инсон забонҳои бештар омӯзад, масъулияти ӯ дар ҳифзи забони модарӣ низ бояд бештар гардад. Забони тоҷикӣ сарвати маънавии миллат аст ва муносибати мо ба он бояд бо эҳтиром, масъулият ва ҳисси ватандӯстӣ ифода ёбад. Риояи меъёрҳои забони адабӣ, истифодаи дурусти калимаҳо ва баланд бардоштани фарҳанги сухан аз ҷумлаи роҳҳои муҳими ҳифзи забон мебошанд.

Пас, забони модарӣ ва забонҳои хориҷӣ набояд ҳамчун ду самти муқобил арзёбӣ шаванд. Онҳо метавонанд якдигарро пурра намоянд: забони модарӣ ҳисси ҳувият ва пайванди инсонро бо миллат нигоҳ медорад, дар ҳоле ки забонҳои хориҷӣ барои шинохти ҷаҳон ва густариши имкониятҳои донишомӯзӣ роҳ мекушоянд. Ин ду раванд дар маҷмуъ, инсонеро тарбия мекунанд, ки ҳам решаҳои фарҳангии худро мешиносад ва ҳам қодир аст бо ҷаҳони муосир робитаи созанда барқарор намояд. Аз ин рӯ, вазифаи ҳар як ҷавон бояд аз худ кардани донишҳои нав, омӯзиши забонҳои хориҷӣ ва дар айни замон эҳтиром ва ҳифзи забони модарӣ бошад. Зеро шахси бисёрзабон метавонад бо ҷаҳон муошират кунад, аммо танҳо шахсе, ки забони худро пос медорад, метавонад ҷойгоҳи фарҳангии хешро дар ин ҷаҳон устувор нигоҳ дорад.

Забон воқеан пулест, ки инсонро ба ҷаҳон мепайвандад, аммо пояи ин пул бояд ҳамеша дар замини фарҳанги миллӣ устувор бошад.

 

Ш. ИБРАГИМОВА,

муаллими калони кафедраи забонҳои хориҷии ДДМИТ