14 март - Рӯзи байналмилалии математика ва Рӯзи адади π буд

Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ - Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон солҳои 2020 – 2040 -ро “Бистсолаи омӯзиш ва рушди фанҳои табиатшиносӣ, дақиқ ва риёзӣ дар соҳаи илму маориф” эълон намуданд.

Дар робита ба ин Сарвари давлат изҳор доштанд, ки чунин тасмим ниҳоят саривақтӣ буда, он барои Тоҷикистон тақдирсоз мебошад ва ба рушди нерӯи инсонӣ, пешрафти иқтисодӣ ва таъмини рақобатпазирии кишвар дар арсаи ҷаҳонӣ равона шудааст.

Дар тақвими илмӣ ва фарҳангии ҷаҳон рӯзҳое мавҷуданд, ки барои тарғиби илм ва баланд бардоштани маърифати ҷомеа бахшида шудаанд. Яке аз чунин рӯзҳо 14 март мебошад, ки дар саросари ҷаҳон ҳамчун International Day of Mathematics ва инчунин Pi Day ҷашн гирифта мешавад.

Ин рӯз ба яке аз машҳуртарин доимиҳои математикӣ - Pi (π) бахшида шудааст. Қимати тақрибии ин адад 3,14 мебошад. Азбаски дар формати навишти амрикоӣ санаи 14 март ҳамчун 3/14 навишта мешавад, ин рӯз ҳамчун Рӯзи π маъруф гардидааст.

Математика яке аз қадимтарин ва муҳимтарин илмҳо ба ҳисоб меравад. Он дар рушди технология, иқтисод, муҳандисӣ, физика, астрономия ва бисёр соҳаҳои дигари илм нақши калидӣ дорад.

Рӯзи π бори аввал соли 1988 дар Иёлоти Муттаҳида таҷлил гардид. Ин ташаббус аз ҷониби физик ва омӯзгори амрикоӣ Larry Shaw дар Осорхонаи илмии Exploratorium дар шаҳри San Francisco пешниҳод гардид.

Дар он рӯз кормандон ва меҳмонони осорхона бо паради рамзӣ ва хӯрдани пирог (pie) ҷашн гирифтанд. Ин калима дар забони англисӣ ба талаффузи «π» (пай) монанд аст. Аз он вақт инҷониб Рӯзи π тадриҷан дар бисёр кишварҳои ҷаҳон паҳн шуд.

Соли 2019 ташкилоти UNESCO расман 14 мартро ҳамчун Рӯзи байналмилалии математика эълон намуд. Мақсади ин иқдом баланд бардоштани таваҷҷуҳи ҷавонон ба математика ва нишон додани нақши он дар рушди ҷомеа мебошад.

Қимати дақиқи π рақами беохир аст ва ҳеҷ гоҳ такрор намешавад. Олимон имрӯз триллионҳо рақами баъд аз вергулро ҳисоб кардаанд.

Дар соли 2021 муҳаққиқон бо истифода аз компютерҳои пуриқтидор зиёда аз 62 триллион рақами π-ро ҳисоб карданд.

  1. Таърихи омӯзиши адади π

Адади π аз замонҳои қадим ба олимон маълум буд. Ҳанӯз тақрибан 4000 сол пеш дар тамаддунҳои қадимаи Миср ва Бобул ҳисобҳои тақрибии ин адад истифода мешуданд.

Математики машҳури юнонӣ Архимед яке аз аввалин олимоне буд, ки қимати π-ро бо усули илмӣ ҳисоб кард. Ӯ нишон дод, ки арзиши π байни 3,1408 ва 3,1429 қарор дорад.

Баъдтар олимони дигар низ ба омӯзиши ин адад саҳм гузоштанд, аз ҷумла:

Исаак Нютон  — усулҳои нави ҳисобкунии π-ро пешниҳод кард

Леонард Эйлер  — рамзи π-ро дар математика васеъ истифода бурд

Лудолф ван Койлен — 35 рақами π-ро ҳисоб кард

Имрӯз π яке аз рамзҳои асосии математика ба ҳисоб меравад.

  1. Нақши математика дар рушди ҷомеа

Математика на танҳо як фанни назариявӣ мебошад, балки асоси рушди тамоми илмҳои муосир аст.

Дар соҳаҳои гуногун математика чунин аҳамият дорад:

  1. Технология ва компютерҳо

Барномасозӣ, алгоритмҳо ва криптография ба моделҳои математикӣ асос ёфтаанд.

  1. Муҳандисӣ

Сохтмони пулҳо, роҳҳо, биноҳои баландошёна ва нерӯгоҳҳо бидуни ҳисобҳои математикӣ имконнопазир аст.

  1. Иқтисод ва молия

Моделҳои иқтисодӣ, таҳлили бозор ва банақшагирии молиявӣ аз усулҳои математикӣ истифода мебаранд.

  1. Физика ва астрономия

Ҳисобҳои ҳаракати сайёраҳо, траекторияи моҳвораҳо ва таҳқиқоти кайҳонӣ бо ёрии математика анҷом дода мешаванд.

Ҳатто дар ҳаёти ҳаррӯза — ҳисоб кардани вақт, масофа, нарх ва буҷет — математика истифода мешавад.

  1. Таҷлили Рӯзи байналмилалии математика

Дар бисёр кишварҳои ҷаҳон 14 март бо чорабиниҳои илмӣ ва таълимӣ ҷашн гирифта мешавад.

Дар мактабҳо ва донишгоҳҳо озмунҳои математикӣ, лексияҳо ва семинарҳои илмӣ, намоишҳои таҷрибавӣ ва ҳалли масъалаҳои ҷолиби математикӣ баргузор мешаванд.

Ҳадафи асосии ин чорабиниҳо бедор кардани шавқу ҳаваси ҷавонон ба илм ва рушди тафаккури мантиқӣ мебошад.

Рӯзи байналмилалии адади Пи (3,14) ба ҷашни зодрӯзи олими машҳур, физик ва математик, дорандаи ҷоизаи Нобел, асосгузори физикаи муосири назариявӣ, Алберт Эйнштейн рост меояд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон Рӯзи адади пи ба зодрӯзи риёзидони номдор, доктори илмҳои физика-математика, профессор, академики Академияи миллии илмҳои Тоҷикистон Мамадшо Илолов рост меояд.

Хулласи калом, 14 март - Рӯзи байналмилалии математика ва Рӯзи адади π яке аз муҳимтарин рӯзҳои илмӣ дар ҷаҳон мебошад. Ин рӯз ба мо ёдрас мекунад, ки математика на танҳо як фанни мактабӣ, балки асоси рушди илм, технология ва иқтисоди муосир мебошад.

 

А САЪДОНОВ - омӯзгори кафедраи

иқтисоди рақамӣ ва логистика