Дар ҷомеаи ҳуқуқбунёд риояи қонун, адолат ва масъулияти шаҳрвандӣ аз арзишҳои асосӣ ба ҳисоб мераванд. Ҳар як давлат барои таъмини рушди устувор ба муҳите ниёз дорад, ки дар он муносибатҳои ҷамъиятӣ бар асоси қонун ва меъёрҳои ахлоқӣ танзим карда шаванд. Яке аз монеаҳои ҷиддӣ дар ин роҳ коррупсия мебошад. Ин зуҳурот метавонад тадриҷан эътимоди шаҳрвандонро коста намуда, муносибати онҳоро ба қонун ва фаъолияти ниҳодҳои давлатӣ заиф созад.

Коррупсия танҳо бо гирифтани пора ё истифодаи ғайриқонунии вазифа маҳдуд намешавад. Моҳияти он дар он ифода меёбад, ки манфиати шахсӣ бар манфиати умумӣ гузошта мешавад. Вақте шахс имконияти хизматӣ ё мавқеи иҷтимоии худро барои ба даст овардани фоидаи ғайриқонунӣ истифода мебарад, на танҳо талаботи қонун, балки меъёрҳои ахлоқии ҷомеаро низ вайрон мекунад.

Аз ин лиҳоз, мубориза бар зидди коррупсия бояд на танҳо бо чораҳои ҳуқуқӣ, балки бо тағйир додани муносибати инсон ба масъулият ва қонуният ҳамоҳанг бошад. То вақте ки дар ҷомеа нисбат ба амалҳои коррупсионӣ муносибати бетарафона вуҷуд дорад, пешгирии он душвор мегардад. Ташаккули мавқеи оштинопазир нисбат ба чунин зуҳурот бояд аз тарбияи ахлоқӣ ва ҳуқуқии шахс оғоз шавад.

Ҷанбаи дигари муҳими масъала ба тарбияи насли ҷавон вобаста аст. Ҷавонон қишри фаъоли ҷомеа ва неруи асосии рушди минбаъдаи кишвар мебошанд. Аз ин рӯ, дар онҳо ташаккул додани ҳисси ростқавлӣ, масъулиятшиносӣ, эҳтиром ба қонун ва одоби касбӣ аҳаммияти калон дорад. Ҷавоне, ки дар муҳити солими ахлоқӣ ба воя мерасад, дар оянда метавонад ба муҳити касбии худ муносибати масъулонаро интиқол диҳад.

Муассисаҳои таълимӣ дар ин самт нақши муҳим доранд. Мактаб, коллеҷ ва донишгоҳ бояд на танҳо донишҳои касбӣ диҳанд, балки дар тарбияи шаҳрвандони фаъол ва дорои мавқеи устувори ҳуқуқӣ низ саҳм гузоранд. Гузаронидани машғулиятҳои маърифатӣ, вохӯриҳо ва муҳокимаҳои мавзӯӣ метавонад ба ҷавонон барои дарки оқибатҳои коррупсия ва зарурати риояи қонун мусоидат намояд.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон муқовимат ба коррупсия ҳамчун самти муҳими сиёсати давлатӣ баррасӣ мегардад. Дар ин раванд санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва барномаҳои давлатӣ барои пешгирии ҳуқуқвайронкуниҳои коррупсионӣ, баланд бардоштани самаранокии мақомоти давлатӣ ва таҳкими фарҳанги ҳуқуқӣ замина фароҳам меоранд.

Стратегияи давлатии муқовимат ба коррупсия барои давраи то соли 2030 дар қатори дигар самтҳо ба пешгирии омилҳои коррупсионӣ, баланд бардоштани маърифати зиддикоррупсионӣ ва таҳкими ҳамкории мақомоти давлатӣ бо ҷомеа равона шудааст. Татбиқи чунин ҳадафҳо иштироки тамоми сохторҳои дахлдор ва дастгирии фаъолонаи ҷомеаро талаб мекунад.

Дар ин раванд, фаъолияти мақомоти давлатӣ бояд бо масъулият ва шаффофияти бештар амалӣ карда шавад. Корманди давлатӣ бояд мавқеи хизматии худро пеш аз ҳама ҳамчун масъулият дар назди ҷомеа дарк намояд. Риояи меъёрҳои ахлоқӣ ва ҳуқуқӣ, муносибати одилона ба шаҳрвандон ва истифодаи мақоми хизматӣ танҳо дар доираи ваколатҳои қонунӣ аз муҳимтарин талабот ба ҳисоб мераванд.

Ҳамзамон, шаҳрвандон низ бояд ҳуқуқу масъулиятҳои худро хуб донанд. Маърифати ҳуқуқӣ ба инсон кӯмак мекунад, ки аз амалҳои ғайриқонунӣ худдорӣ намуда, ҳангоми рӯ ба рӯ шудан бо ҳуқуқвайронкунӣ мавқеи дуруст интихоб кунад. Вақте шаҳрвандон бетараф намемонанд ва ба масъалаҳои ҷамъиятӣ бо масъулият муносибат мекунанд, имкони ташаккули муҳити солими ҳуқуқӣ бештар мешавад.

Воситаҳои ахбори омма ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ дар ташаккули муносибати ҷомеа ба коррупсия нақши муҳим дошта метавонанд. Паҳн кардани иттилооти саҳеҳ, шарҳи қонунгузорӣ ва баланд бардоштани сатҳи огоҳии мардум метавонад ба пешгирии чунин зуҳурот мусоидат намояд. Дар баробари ин, маълумоти пешниҳодшаванда бояд дақиқ, боэътимод ва ба меъёрҳои ахлоқию ҳуқуқӣ мувофиқ бошад.

Маркази миллии тестии назди Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон дар доираи фаъолияти худ дар самти баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ ва ташаккули муносибати масъулонаи шаҳрвандон низ чорабиниҳои иттилоотию маърифатӣ баргузор менамояд. Чунин иқдомҳо махсусан дар байни ҷавонон аҳаммияти калон дошта, ба баланд шудани огоҳии онҳо мусоидат карда метавонанд.

Яке аз роҳҳои муҳими коҳиш додани заминаҳои коррупсия беҳтар намудани тартиби хизматрасониҳои давлатӣ ва кам кардани расмиёти зиёдатӣ мебошад. Чӣ қадаре ки равандҳо содда, фаҳмо ва шаффоф бошанд, ҳамон қадар имконият барои суиистифодаи ваколат маҳдуд мегардад. Рақамикунонии соҳаҳои гуногун низ метавонад дар ин самт натиҷаҳои мусбат ба бор оварад.

Дар маҷмуъ, муқовимат ба коррупсия бояд ҳамчун раванди доимии иҷтимоӣ ва ҳуқуқӣ арзёбӣ гардад. Он на танҳо кори мақомоти давлатӣ, балки вазифаи умумии шаҳрвандон, муассисаҳои таълимӣ, оила, ҷомеаи шаҳрвандӣ ва воситаҳои ахбори оммаро дар бар мегирад.

Дар ниҳоят, мубориза бар зидди коррупсия мубориза барои адолат, эътимод ва рушди устувори ҷомеа мебошад. Ташаккули фарҳанги поквиҷдонӣ аз ҳар як инсон оғоз меёбад. Агар ҳар шаҳрванд дар фаъолияти ҳаррӯзаи худ ба қонун, виҷдон ва манфиати умумӣ такя намояд, барои бунёди ҷомеаи одилона, шаффоф ва дорои имкониятҳои баробар заминаи устувор фароҳам хоҳад шуд.

Маҳина БУРИЕВА,

ассистенти кафедраи забони русии ДДМИТ