Дар ҷаҳони муосир, ки бо таҳдидҳои гуногуни амниятӣ рӯбарӯ аст, ҳифзи сохти конститутсионӣ, суботи ҷомеа ва амнияти давлатӣ аз вазифаҳои муҳимтарини ҳар як давлати соҳибихтиёр ба ҳисоб меравад. Яке аз чунин таҳдидҳо фаъолияти шахсоне мебошад, ки бо суханрониҳо, паёмҳои интернетӣ ва нашрияҳои оммавӣ мардумро ба шӯриш, нооромӣ ва вайрон кардани тартиби ҳуқуқии давлат даъват менамоянд. Ин амалҳо на танҳо суботи ҷамъиятро халалдор месозанд, балки метавонанд ба талафоти ҷонӣ, харобиҳои иқтисодӣ ва аз байн рафтани эътимоди байни халқ ва давлат оварда расонанд.

Таърихи Тоҷикистон, аз ҷумла солҳои 90-уми асри гузашта, нишон медиҳад, ки чӣ гуна даъватҳои беҷавоб масъулиятнок метавонанд ба низоъҳои дохилӣ оварда расонанд. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди чунин зуҳурот кафили сулҳу оромӣ ва рушди устувори кишвар аст.

Таърихи ҷаҳонӣ мисолҳои зиёди фоҷиабор дорад, ки чӣ гуна даъватҳои оммавӣ ба шӯриш ва суханрониҳои тунд ба муқобили мақомотҳои давлатӣ ба ҷангҳои шаҳрвандӣ ва оқибатҳои даҳшатнок оварда расонидаанд. Инҳо барои ҳамаи кишварҳо дарси муҳиманд:

Ҷанги шаҳрвандии Тоҷикистон (1992–1997): Пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шуравӣ дар натиҷаи низоъҳои сиёсӣ, даъватҳои гурӯҳҳои мухолиф ба муқобили ҳукумат ва эътирозҳои тунд, ҷанги шаҳрвандӣ сар зад. Мувофиқи тахминҳои гуногун, аз 20 000 то 150 000 нафар ҳалок шуданд, то 1 миллион нафар (аз ҷумла, 600 000 нафар ба Афғонистон) муҳоҷир ва ғариб гардиданд, ҳазорон хонавода вайрон шуданд ва иқтисодиёт комилан хароб гардид. Ин ҷанг танҳо соли 1997 бо имзои Созишномаи умумии сулҳу ваҳдат хотима ёфт ва солҳои тӯлонӣ барои барқарорсозии кишвар заҳмат кашид.

Ҷанги шаҳрвандии Сурия (аз соли 2011): Аз эътирозҳои осоиштаи марти соли 2011, ки ҳамчун қисми «Баҳори араб» бо даъватҳои оммавӣ ба «инқилоб» ва сарнагун кардани ҳукумат оғоз шуд, ҷанг сар зад. Ҷавоби зӯроваронаи ҳукумат ва паҳншавии даъватҳои тунд ба муқовимати мусаллаҳона оварда расонд. Дар натиҷа, зиёда аз 500 000 (то 650 000) нафар ҳалок шуданд, қариб 14 миллион нафар (ними аҳолӣ) муҳоҷир ё ғариб гардиданд, шаҳрҳо хароб шуданд ва кишвар то ҳол аз оқибатҳои ҷанг азоб мекашад.

Ҷанги шаҳрвандии Либия (аз соли 2011): Даъватҳои оммавӣ ва суханрониҳои тунд алайҳи режими Муаммар Қаддофӣ дар моҳи феврали 2011 ба исён оварда расонд. Пас аз суқути ҳукумат ва дахолати байналмилалӣ, кишвар ба ҳолати бехокимиятӣ ва ҷангҳои дохилии доимӣ дучор шуд (ҷанги дуюм соли 2014-2020). Даҳҳо ҳазор нафар ҳалок шуданд, миллионҳо нафар муҳоҷир гардиданд, терроризм паҳн шуд, инфрасохтор хароб гардид ва Либия то имрӯз аз ноустуворӣ ва ҷудоӣ азоб мекашад.

Ин мисолҳо равшан нишон медиҳанд, ки ҳатто эътирозҳои аввала осоишта метавонанд бо даъватҳои беҷавоб ва суханрониҳои масъулиятнок ба фоҷиаҳои миллии бузург табдил ёбанд. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди чунин даъватҳо на танҳо ҳифзи давлат, балки ҳифзи ҳаёти одамон аст.

Мубориза танҳо бо мақомот маҳдуд намешавад. Ҳар як шаҳрванд вазифадор аст, ки ҳушёр бошад, аз паҳн кардани маълумоти бардурӯғ худдорӣ намояд ва дар ҳолати мушоҳидаи даъватҳои шӯришӣ ба мақомот хабар диҳад. Ҷомеаи шаҳрвандӣ, созмонҳои ҷамъиятӣ ва ВАО бояд ба тарғиби арзишҳои сулҳ, ваҳдат ва қонуният мусоидат намоянд. Танҳо бо роҳи муттаҳидӣ ва ҳушёрии доимӣ метавонем чунин таҳдидҳоро бартараф созем.

Мубориза бар зидди шахсоне, ки бо суханрониҳои худ ба шӯриш даъват менамоянд, на танҳо ҳифзи давлат, балки ҳифзи ояндаи ҳар як шаҳрванд аст. Ин мубориза ба принсипҳои қонуният, ҳифзи ҳуқуқҳои инсон ва афзалияти чораҳои пешгирикунанда асос ёфтааст. Бо татбиқи қатъии чораҳо, тарбияи насли ҷавон ва ҳамкории ҷомеа мо метавонем Тоҷикистони осудаву пешрафтаро барои наслҳои оянда ҳифз намоем. Сулҳу ваҳдат бойгарии мо ва ҳифзи он вазифаи муқаддаси ҳамаи мо мебошад!

Зарина ДАВЛАТШОЕВА,

дотсенти кафедраи иқтисодиёти ҷаҳон