(Дар партави Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон)

Иқтисоди «сабз” ҳамчун як самти муосири рушди иқтисодӣ дар шароити афзоиши мушкилоти экологӣ ва маҳдуд будани захираҳои табиӣ аҳамияти махсус пайдо намудааст. Ин модел ба истифодаи самараноки захираҳо, коҳиши таъсири манфӣ ба муҳити зист ва ҳамзамон, таъмини рушди иқтисодӣ равона гардидааст. Дар доираи иқтисоди «сабз” рушди истеҳсолот бо риояи меъёрҳои экологӣ, истифодаи технологияҳои тоза ва баланд бардоштани самаранокии энергетикӣ амалӣ мегардад.

Вобаста ба ин, зимни баромади хеш дар Паёмашон Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон таъкид намуданд, ки: “Ба идоракунии самараноки корхонаҳои давлатӣ, рушди иқтисоди “сабз” ва “даврагӣ”, гузариш ба модели иқтисодии ба донишу навоварӣ асосёфта, рушди сармояи инсонӣ ва пешгирӣ кардани таъсири тағйирёбии иқлим бояд эътибори аввалиндараҷа дода шавад”.

Бояд тазаккур дод, ки гузариш ба иқтисоди «сабз” барои иқтисоди миллӣ имконият фароҳам меорад, ки рушди дарозмуддат ва устувор таъмин карда шавад. Дар ин раванд, афзоиши истеҳсолот на ба ҳисоби истифодаи аз ҳад зиёди захираҳои табиӣ, балки тавассути навоварӣ, рақамисозӣ ва татбиқи технологияҳои каммасраф ба даст меояд. Иқтисоди «сабз” ҳамчун механизми ҳамоҳангсозандаи манфиатҳои иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва экологӣ баромад мекунад.

Яке аз ҷанбаҳои муҳими иқтисоди “сабз” истифодаи самараноки захираҳои табиӣ мебошад. Идоракунии оқилонаи захираҳо имкон медиҳад, ки талафоти истеҳсолӣ коҳиш ёфта, арзиши аслии маҳсулот паст гардад. Дар натиҷа, рақобатпазирии иқтисоди миллӣ дар бозорҳои дохилӣ ва хориҷӣ баланд меравад. Ҳамзамон, истифодаи технологияҳои каммасраф дар соҳаҳои саноат, кишоварзӣ ва энергетика ба коҳиши партовҳо ва беҳтар шудани ҳолати муҳити зист мусоидат мекунад.

Энергетикаи барқароршаванда яке аз самтҳои асосии иқтисоди “сабз” ба ҳисоб меравад. Истифодаи манбаъҳои барқароршавандаи энергия, аз ҷумла неруи офтоб, бод ва об, вобастагии иқтисоди миллӣ аз захираҳои сӯзишвории истихроҷшавандаро коҳиш медиҳад. Ин раванд на танҳо ба ҳифзи муҳити зист мусоидат мекунад, балки амнияти энергетикии кишварро низ тақвият мебахшад.

Дар доираи иқтисоди “сабз” рушди соҳаҳои нави иқтисодӣ ва таъсиси ҷойҳои нави корӣ ба назар мерасад. Соҳибкории “сабз”, истеҳсоли маҳсулоти экологӣ ва хизматрасониҳои марбут ба ҳифзи муҳити зист ба рушди бозори меҳнат таъсири мусбат мерасонанд. Ин раванд, махсусан, барои беҳтар намудани вазъи иҷтимоӣ ва коҳиши сатҳи камбизоатӣ аҳамияти калон дорад.

Нақши давлат дар татбиқи иқтисоди “сабз” ниҳоят муҳим мебошад. Аз ин ҷост, ки ташаккули сиёсати давлатӣ дар самти рушди устувор, таҳияи стратегияҳо ва барномаҳои соҳавӣ заминаи мусоидро барои гузариш ба иқтисоди “сабз” фароҳам меорад. Дар ин росто дастгирии давлатии лоиҳаҳои “сабз”, ҷорӣ намудани имтиёзҳои андозӣ ва ҷалби сармоягузориҳои дохилию хориҷӣ аз ҷумлаи механизмҳои муҳими рушди иқтисоди “сабз” ба ҳисоб мераванд.

Мусалламан, иқтисоди “сабз” ба рушди иҷтимоӣ низ таъсири назаррас мерасонад. Баланд бардоштани сифати зиндагии аҳолӣ, беҳтар шудани ҳолати саломатӣ ва фароҳам овардани муҳити солим аз натиҷаҳои муҳими татбиқи ин модел мебошанд. Коҳиши ифлосшавии ҳаво, об ва хок ба паст шудани сатҳи бемориҳои вобаста ба муҳити зист мусоидат мекунад.

Рушди иқтисоди “сабз” инчунин, ба тақвияти устувории иқтисоди миллӣ дар шароити буҳронҳои глобалӣ мусоидат менамояд. Иқтисоде, ки ба технологияҳои тоза ва захираҳои барқароршаванда такя мекунад, нисбат ба тағйирёбии нархҳои ҷаҳонӣ ва камбуди захираҳо устувортар мебошад. Ин омил барои таъмини суботи иқтисодӣ ва иҷтимоӣ аҳамияти калон дорад.

Истифодаи таҷрибаи байналмилалӣ дар самти иқтисоди “сабз” ва мутобиқсозии он ба шароити миллӣ метавонад самаранокии сиёсати иқтисодиро баланд бардорад. Ҳамкории байналмилалӣ, ҷалби дониш ва технологияҳои пешрафта ба рушди устувори иқтисоди миллӣ замина мегузорад.

Дар маҷмуъ, иқтисоди “сабз” ҳамчун омили муҳими рушди устувори иқтисоди миллӣ баромад намуда, имкон медиҳад, ки рушди иқтисодӣ бо ҳифзи муҳити зист ва таъмини некуаҳволии иҷтимоӣ дар ҳамоҳангӣ амалӣ гардад.

Гузариш ба иқтисоди “сабз” барои кишварҳо раванди мураккаб ва бисёрҷанбаи ҳамоҳангшуда мебошад. Муҳимтарин ҷанбаҳои ин раванд иборатанд аз таҳияи стратегияи миллии иқтисоди «сабз”, ҷорӣ намудани қонунгузории ҳифзи муҳити зист ва механизмҳои иқтисодии ҳавасмандгардонӣ, инчунин, рушди технологияҳои каммасраф ва барқароршаванда.

Иҷрои лоиҳаҳои инфрасохторӣ бо истифодаи технологияҳои “сабз” ба кам кардани истеъмоли энергия ва партовҳо мусоидат мекунад. Масалан, истифодаи таҷҳизоти саноатии каммасраф ва ба кор андохтани манбаъҳои барқароршавандаи энергия дар соҳаи истеҳсолот метавонанд арзиши аслии маҳсулотро коҳиш диҳанд ва рақобатпазирии иқтисоди миллӣ дар бозорҳои байналмилалиро афзоиш диҳанд.

Дар соҳаи кишоварзӣ, татбиқи усулҳои кишоварзии органикӣ ва истифодаи таҷҳизоти самаранок заминаи истеҳсоли маҳсулоти экологӣ ва баландсифатро фароҳам меорад. Ин раванд на танҳо ба беҳтар шудани ҳолати муҳити зист ва камшавии партовҳо мусоидат мекунад, балки ба баланд бардоштани сатҳи даромади деҳқонон ва таъмини амнияти озуқаворӣ низ имконият медиҳад.

Сармоягузории мустақим ба лоиҳаҳои “сабз” ва соҳибкории “сабз” тавассути таъсиси имтиёзҳои андозӣ, дастгирии молиявӣ ва кумакҳои техникӣ таъмин карда мешавад. Давлат ва ташкилотҳои байналмилалӣ метавонанд барои соҳибкорони ин соҳа заминаи мусоид фароҳам оварда, рушди бизнеси “сабз”-ро суръат бахшанд.

Механизмҳои ҳавасмандгардонӣ, инчунин, ба ҷалби сармояҳои хусусӣ ва хориҷӣ мусоидат мекунанд. Лоиҳаҳои аз ҷиҳати экологӣ самаранок ва дорои рақобатпазирии иқтисодӣ имкон медиҳанд, ки сармоягузорон дар дарозмуддат даромади устувор пайдо кунанд. Ҳамин тариқ, иқтисоди «сабз” ҳам барои давлат ва ҳам барои соҳибкорон манфиати дуҷониба таъмин менамояд.

Иқтисоди “сабз” ба рушди иҷтимоӣ низ таъсири назаррас дорад. Татбиқи лоиҳаҳои “сабз” ба беҳтар шудани сифати зиндагии аҳолӣ, фароҳам овардани ҷойҳои нави корӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати экологӣ мусоидат мекунад.

Дар ҷараёни татбиқи иқтисоди “сабз” аҳамияти нақши ҷомеа ва шаҳрвандон ба назар гирифта мешавад. Ҷамъияти шаҳрвандӣ ва ташкилотҳои ғайридавлатӣ метавонанд бо ташкили барномаҳои маърифатӣ ва омӯзишӣ сатҳи огоҳии аҳолиро дар самти ҳифзи муҳити зист ва истифодаи оқилонаи захираҳо баланд баранд.

Истифодаи технологияҳои иттилоотӣ ва рақамӣ низ дар ин раванд аҳамияти калон дорад. Масалан, ҷорӣ намудани системаҳои мониторинг ва идоракунии захираҳо, платформаҳои иттилоотӣ ва барномаҳои таҳлилии маълумот ба беҳтар шудани идоракунии иқтисодӣ ва экологӣ мусоидат менамояд.

Таҳлили таҷрибаи кишварҳои пешрафта нишон медиҳад, ки гузариш ба иқтисоди “сабз” дар сатҳи миллӣ ба таври самаранок тавассути як қатор омилҳо амалӣ мешавад. Аз ҷумла, ташаккули қонунгузории муҳими экологӣ, ҷорӣ намудани стандартҳои истеҳсолоти “сабз”, дастгирии молиявӣ ва афзоиши фарҳанги экологии аҳолӣ асоси муваффақияти чунин иқдомҳо мебошад.

Мисолҳои кишварҳои Аврупо ва Осиё нишон медиҳанд, ки таваҷҷуҳ ба иқтисоди “сабз” на танҳо ба ҳифзи муҳити зист мусоидат мекунад, балки ба рушди иқтисодӣ ва афзоиши рақобатпазирии маҳсулот низ таъсири мусбат мерасонад. Ин таҷрибаҳо метавонанд барои мутобиқсозӣ ба шароити миллии Тоҷикистон истифода шаванд.

Рушди технологияҳои “сабз” ва навоварӣ асоси муваффақияти иқтисоди “сабз” мебошад. Инноватсияҳо метавонанд дар соҳаҳои саноат, энергетика, нақлиёт, кишоварзӣ ва хизматрасонӣ татбиқ шаванд. Бо истифода аз технологияҳои тоза ва барқароршаванда истеъмоли энергия коҳиш ёфта, партовҳо кам мешаванд ва самаранокии истеҳсолот баланд мегардад.

Рушди инноватсионӣ, ҳамзамон ба ҷалби ҷавонон ва мутахассисони баландихтисос мусоидат мекунад. Сохтмони марказҳои тадқиқотӣ, лоиҳаҳои омӯзишӣ ва ҳамкории донишгоҳҳо бо соҳаҳои истеҳсолӣ заминаи рушди иқтисоди “сабз”-ро тақвият мебахшад.

Иқтисоди “сабз” бо сиёсати миллии рушди устувор робитаи мустақим дорад. Ташкили стратегияи миллии рушди устувор, муайян кардани ҳадафҳои экологӣ ва иқтисодӣ ва ҷорӣ намудани меъёрҳои назоратӣ имкон медиҳад, ки рушди иқтисодӣ бо ҳифзи муҳити зист ва рушди иҷтимоӣ ҳамоҳанг карда шавад.

Дар Тоҷикистон татбиқи сиёсати иқтисоди “сабз” метавонад заминаи рушди саноати “сабз”, энергетикаи барқароршаванда, кишоварзӣ ва соҳибкории хурдро фароҳам орад. Дар баробари ин, рушди фарҳанги экологӣ ва ҷалби ҷомеа ба татбиқи лоиҳаҳои “сабз” аҳамияти калон дорад.

 

Заринамоҳ МИРЗОЕВА

- китобдори китобхонаи илмии ДДМИТ

Гулнозаи ФАТҲУЛЛО

- оператор-ҳуҷҷатнигори кафедраи таҳлили иқтисодӣ ва омор