Фарҳанги ҳарбӣ дар таърихи тамаддуни башарӣ, бахусус дар сарнавишти миллати тоҷик танҳо бо маҳорати ҷангӣ ё истифодаи силоҳ маҳдуд намешавад. Он як мактаби мукаммали худшиносӣ, ахлоқ ва ирода аст, ки сутуни асосии давлатдориро ташкил медиҳад. Ин фарҳанг аз сарчашмаҳои муътамади ниёгон, аз қабили «Авесто» ва «Шоҳнома» ибтидо гирифта, дар замони муосир бо меъёрҳои байналмилалии ҳуқуқӣ ва оинномаҳои давлатӣ такмил ёфтааст.

Асоси фарҳанги ҳарбӣ бар принсипи «Артишдорӣ» такя мекунад, ки маънои аслии он ҳимоятгари ростӣ ва адолат будан аст. Дар ин низом, сарбоз на танҳо нерӯи ҷисмонӣ, балки ҳомии арзишҳои олӣ мебошад. Интизоми ҳарбӣ, ки ҷавҳари ин фарҳангро ташкил медиҳад, на танҳо итоат ба фармон, балки идоракунии бошууронаи нафс ва эҳсосот аст. Низомие, ки дорои фарҳанги баланд аст, дар лаҳзаҳои ҳассос на аз рӯи ғазаб, балки аз рӯи ҳикмат ва масъулият амал мекунад. Ин фарҳанг дар тарзи муомила, эҳтироми мутақобилаи афсару сарбоз ва ҳифзи шарафи либоси низомӣ таҷассум меёбад.

Сипос ё шукргузории миллӣ як ҷузъи ҷудонопазири амнияти кишвар маҳсуб мешавад. Ин мафҳум дар робитаи зичи ҷомеа бо артиш зоҳир мегардад. Вақте шаҳрванд заҳмати бедорхобии сарбозро дарк мекунад ва ба шахсияти ӯ бо нигоҳи эҳтирому миннатдорӣ менигарад, дар ботини низомӣ ҳисси садоқат ва фидокорӣ дучанд мешавад. Сипоҳии воқеӣ дар эътирофи мақоми иҷтимоии ҳомиёни Ватан ва фароҳам овардани шароити арзандаи хидмат нуҳуфтааст. Ин пайванди маънавӣ артишро аз як сохтори хушки давлатӣ ба як нерӯи халқӣ ва шикастнопазир табдил медиҳад.

Савганди ҳарбӣ дар фарҳанги мо дорои бори гарони ахлоқист. Он паймонест, ки сарбоз бо хок, нишон ва парчами худ мебандад. Дар манбаъҳои дақиқи таърихӣ, аз ҷумла «Сиёсатнома»-и Низомулмулк таъкид шудааст, ки иқтидори як кишвар на ба шумораи лашкар, балки ба сифати тарбия ва фарҳанги ахлоқии он вобаста аст. Сарбозе, ки бо фарҳанги асили низомӣ тарбия ёфтааст, ҳаргиз аз доираи адолат берун намебарояд ва дар ҳифзи марзу буми кишвар ҳамчун сипари боэътимод устувор мемонад.

Дар шароити имрӯза, фарҳанги ҳарбӣ бо донишҳои муосири технологӣ ва ҳуқуқи башар омехта шудааст. Низомии имрӯза бояд на танҳо ҷанговар, балки як фарди босавод ва огоҳ аз сиёсати ҷаҳонӣ бошад. Ин омезиши суннатҳои ҷавонмардӣ бо донишҳои муосир артишро ба як ниҳоди мутамаддин табдил медиҳад, ки на танҳо барои ҷанг, балки барои ҳифзи сулҳу субот ва созандагӣ хизмат мекунад. Ин фарҳанг ҷомеаро мутмаин месозад, ки силоҳ дар дасти шахси бохирад ва боинтизом аст.

Фарҳанги ҳарбӣ ва сипоси ҷамъиятӣ ду рукни бунёдие мебошанд, ки масунияти маънавии миллатро таъмин мекунанд. Артиш вақте ба қудрати воқеӣ табдил меёбад, ки на танҳо бо техникаи муосир, балки бо фарҳанги баланди инсонӣ ва эҳтироми мутақобилаи халқу сарбоз муҷаҳҳаз бошад. Сипосгузорӣ аз ҳомиёни Ватан на танҳо эҳтиром ба шахс, балки парастиши амният, субот ва ояндаи дурахшони кишвар аст. Танҳо дар иттиҳоди фарҳангӣ ва маънавии ҷомеаву артиш метавон Истиқлолиятро ҳамчун арзиши олитарини миллӣ пойдор нигоҳ дошт.

Муҳаммадҷони РУСТАМХОН,

донишҷӯи курси 3-юми факултети ҳисобдорӣ ва омори ДДМИТ