Амнияти миллӣ ва суботи давлатӣ аз арзишҳои калидии ҳар як кишвар ба шумор мераванд. Пойдории ин арзишҳо ба сатҳи масъулиятшиносӣ, вафодорӣ ва фарҳанги сиёсии шаҳрвандон вобаста аст. Яке аз омилҳое, ки метавонад ин пояҳоро суст намояд, хиёнат ба Ватан мебошад. Хиёнат на танҳо амали ғайриахлоқӣ, балки таҳдиди мустақим ба сохтори сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоии давлат аст.

Аз дидгоҳи илмҳои сиёсӣ ва ҳуқуқӣ, хиёнат ин амалест, ки ба истиқлолият, тамомияти арзӣ, амният ва манфиатҳои стратегии давлат зарар мерасонад. Давлат ҳамчун низоми ташкилёфтаи ҳокимият бар асоси эътимоди ҷамъиятӣ фаъолият мекунад. Вақте шахс ё гурӯҳ бар зидди ин эътимод амал мекунад, пояҳои субот халалдор мешаванд.

Қонунгузории Ҷумҳурии Тоҷикистон низ хиёнат ба давлатро ҷинояти махсусан вазнин мешуморад. Ин меъёрҳо барои ҳифзи сохти конститутсионӣ, амнияти давлатӣ ва манфиатҳои миллӣ пешбинӣ гардидаанд. Дар таҷрибаи байналмилалӣ низ чунин амалҳо ҳамчун таҳдиди мустақим ба амнияти миллӣ арзёбӣ мешаванд.

Амнияти миллӣ мафҳуми фарогир буда, соҳаҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, низомӣ, иттилоотӣ ва фарҳангиро дар бар мегирад. Ҳамаи ин омилҳо метавонанд суботи давлатро коста намуда, ҷомеаро ба нооромӣ рӯ ба рӯ созанд.

Таҳқиқотҳои ҷомеашиносӣ нишон медиҳанд, ки сабабҳои хиёнат метавонанд гуногун бошанд: манфиати шахсӣ, норозигии иҷтимоӣ, таъсири идеологияҳои ифротӣ ё фишорҳои хориҷӣ. Аммо ҳарчанд ангезаҳо гуногун бошанд ҳам, натиҷаи онҳо як аст заиф шудани ваҳдати миллӣ.

Дар осори таърихию адабӣ низ хиёнат ҳамеша ҳамчун амали маҳкумшаванда тасвир шудааст. Масалан, дар «Шоҳнома»-и Абулқосим Фирдавсӣ вафодорӣ ба сарзамин ва аҳд арзиши олӣ шуморида шуда, хиёнат рамзи суқути ахлоқӣ дониста мешавад. Ин далел нишон медиҳад, ки маҳкумияти хиёнат танҳо талаботи ҳуқуқӣ нест, балки решаҳои фарҳангӣ низ дорад.

Пешгирии хиёнат танҳо бо чораҳои ҷазоӣ маҳдуд намешавад. Зарур аст, ки:

  1. Сатҳи маърифати сиёсӣ ва ҳуқуқии шаҳрвандон баланд бардошта шавад;
  2. Адолати иҷтимоӣ ва имкониятҳои баробар таъмин гардад;
  3. Тарбияи ватандӯстӣ ва эҳтиром ба арзишҳои миллӣ тақвият ёбад;
  4. Низоми шаффофи идоракунӣ ва эътимоди ҷамъиятӣ таҳким дода шавад.

Ҷомеае, ки бар пояи қонун, адолат ва ваҳдат рушд мекунад, эҳтимоли камтари рӯ ба рӯ шудан бо хиёнатро дорад.

Хиёнат ба Ватан на танҳо амали инфиродӣ, балки таҳдиди ҷиддӣ ба амнияти миллӣ ва суботи давлатӣ мебошад. Он метавонад эътимоди ҷамъиятиро коҳиш дода, рушди устувори кишварро халалдор намояд. Аз ин рӯ, маҳкум кардани чунин амалҳо бояд ҳам аз нигоҳи ҳуқуқӣ ва ҳам аз нигоҳи ахлоқӣ мавқеи устувор дошта бошад. Танҳо дар шароити ваҳдати миллӣ, масъулиятшиносӣ ва эҳтиром ба арзишҳои давлатдорӣ метавон амнияти миллӣ ва суботи давлатиро таъмин намуд.

Хисрав АБДУРАЗОҚОВ,

Шукрона ЛОИҚОВА,

ассистентони кафедраи ҳуқуқи маъмурӣ ва муқовимат бо коррупсия