Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба ҳисоб меравад, ки ба рушди иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ таъсири манфӣ мерасонад. Он ҳамчун истифодаи ғайриқонунии ваколатҳои мансабӣ ба хотири манфиати шахсӣ ё гурӯҳӣ фаҳмида мешавад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди босуръати иқтисодиёт, мубориза бо коррупсия ба яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати давлатҳо табдил ёфтааст.

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон низ мубориза бар зидди коррупсия яке аз масъалаҳои муҳими давлатӣ мебошад. Пешгирӣ ва решакан кардани ин падида барои таъмини адолати иҷтимоӣ, рушди иқтисоди миллӣ ва баланд бардоштани сатҳи зиндагии аҳолӣ аҳамияти калон дорад.

 Мафҳум ва моҳияти коррупсия

Коррупсия аз калимаи лотинии “corruptio” гирифта шуда, маънояш «вайрон кардан», «хароб кардан» мебошад. Аз нигоҳи илмӣ, коррупсия маҷмуи амалҳои ғайриқонуние мебошад, ки дар натиҷаи истифодаи нодурусти ваколатҳои хизматӣ ба вуҷуд меоянд.

Ба шаклҳои асосии коррупсия ришвахорӣ, суиистифода аз мансаб, қаллобӣ, хешутаборбозӣ (непотизм) дохил мешаванд.

Коррупсия метавонад дар ҳамаи соҳаҳо иқтисод, маориф, тандурустӣ, идоракунии давлатӣ ва дигар бахшҳо ба назар расад.

Коррупсия дар натиҷаи як қатор омилҳо ба вуҷуд меояд. Сабабҳои асосии он чунинанд:

  1. Омилҳои иқтисодӣ:
  • паст будани сатҳи музди меҳнат;
  • нобаробарии иҷтимоӣ;
  • камбуди ҷойҳои корӣ.
  1. Омилҳои ҳуқуқӣ:
  • номукаммалии қонунгузорӣ;
  • назорати сусти иҷрои қонунҳо;
  • камбуди механизмҳои ҷавобгарӣ.
  1. Омилҳои иҷтимоӣ ва фарҳангӣ:
  • паст будани сатҳи маърифати ҳуқуқии аҳолӣ;
  • одат шудани баъзе гурӯҳҳо ба додани пора;
  • беэътиноӣ ба меъёрҳои ахлоқӣ.
  1. Омилҳои идоракунӣ:
  • набудани шаффофият дар фаъолияти мақомоти давлатӣ;
  • мутамарказ будани ваколатҳо дар дасти як шахс;
  • камбуди назорати ҷамъиятӣ.

Оқибатҳои манфии коррупсия

Коррупсия ба ҷомеа таъсири харобиовар мерасонад. Оқибатҳои асосии он инҳоянд:

  1. Таъсири иқтисодӣ:
  • паст шудани сармоягузорӣ;
  • коҳиши рушди иқтисодӣ;
  • зиёд шудани хароҷоти давлатӣ.
  1. Таъсири иҷтимоӣ:
  • зиёд шудани нобаробарӣ;
  • паст шудани сатҳи зиндагии аҳолӣ;
  • аз байн рафтани боварии мардум ба давлат.
  1. Таъсири сиёсӣ:
  • заиф шудани сохторҳои давлатӣ;
  • паст шудани обрӯи давлат дар арсаи байналмилалӣ;
  • афзоиши ноустувории сиёсӣ.
  1. Таъсири маънавӣ:
  • коҳиши арзишҳои ахлоқӣ;
  • паҳншавии беадолатӣ;
  • гум шудани эътимод ба қонун.

Таҷрибаи ҷаҳонӣ дар мубориза бо коррупсия

Кишварҳои пешрафта барои коҳиш додани коррупсия тадбирҳои гуногунро амалӣ менамоянд. Масалан:

  • баланд бардоштани шаффофияти фаъолияти мақомоти давлатӣ;
  • ҷорӣ намудани ҳукумати электронӣ;
  • сахттар кардани ҷазо барои ҷиноятҳои коррупсионӣ;
  • ҷалби ҷомеаи шаҳрвандӣ ба назорат;
  • таълими ахлоқ ва маърифати ҳуқуқӣ.

Дар баъзе кишварҳо, ба монанди Сингапур ва Дания, сатҳи коррупсия хеле паст мебошад, ки ин натиҷаи сиёсати қатъӣ ва шаффофияти баланд аст.

Мубориза бар зидди коррупсия дар Тоҷикистон

Дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои мубориза бо коррупсия як қатор чораҳо андешида шудаанд:

  • қабули қонунҳои махсус зидди коррупсия;
  • таъсиси мақомоти махсуси мубориза бо коррупсия;
  • татбиқи барномаҳои давлатӣ;
  • баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ.

Ҳукумати кишвар ба масъалаи шаффофият, ҳисоботдиҳӣ ва назорати фаъолияти мақомоти давлатӣ аҳамияти махсус медиҳад.

Нақши ҷомеа дар пешгирии коррупсия

Мубориза бо коррупсия танҳо вазифаи давлат нест, балки ҳар як шаҳрванди ҷомеа низ бояд саҳм гузорад.

Нақши ҷомеа чунин аст:

  • рад кардани додани пора;
  • баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ;
  • иштироки фаъол дар назорати ҷамъиятӣ;
  • тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ростқавлӣ.

Роҳҳои пешгирӣ ва кам кардани коррупсия

Барои коҳиш додани коррупсия тадбирҳои зерин муҳиманд:

  • Ислоҳоти иқтисодӣ:
  • баланд бардоштани музди меҳнат;
  • фароҳам овардани ҷойҳои корӣ.
  • Ислоҳоти ҳуқуқӣ:
  • такмили қонунгузорӣ;
  • пурзӯр кардани назорат.
  • Истифодаи технология:
  • ҷорӣ намудани хизматрасониҳои электронӣ;
  • кам кардани тамоси мустақим байни шаҳрванд ва мансабдор.
  • Баланд бардоштани маърифати ҷомеа:
  • гузаронидани маъракаҳои иттилоотӣ;
  • таълими ахлоқ дар муассисаҳои таълимӣ.

Хулоса, коррупсия яке аз монеаҳои асосии рушди устувори иқтисодӣ ва иҷтимоӣ мебошад. Он ба тамоми соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад ва ба пешрафти давлат халал ворид мекунад.

Мубориза бар зидди коррупсия бояд ҳамаҷониба ва пайваста бошад. Танҳо дар сурати ҳамкории давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванд метавон ба коҳиши ин падида ноил гардид.

Ташаккули ҷомеаи одилона, шаффоф ва масъулиятшинос омили асосии бартараф намудани коррупсия мебошад. Ҳар як шахс бояд дарк намояд, ки мубориза бо коррупсия на танҳо вазифа, балки қарзи шаҳрвандии ӯст.

 

Акобирзода Абутолиби Мирзоҳимат,

ассистенти кафедраи иқтисоди корхонаҳо ва соҳибкорӣ