Наврӯз аз ҷумлаи нодиртарин ва пуршукӯҳтарин ҷашнҳои тамаддуни башарист, ки аз умқи ҳазорсолаҳои таърих сарчашма гирифта, то имрӯз ҳамчун рамзи эҳёи табиат, тантанаи зиндагӣ ва шукуфоии маънавии инсонҳо боқӣ мондааст. Барои мардуми тоҷик Наврӯз дар баробари ҷашни мавсимӣ ва ойини суннатии ниёгон буданаш, инчунин, он рамзи ҳастии таърихии миллат, ойинаи фарҳанги бостонӣ ва чароғи равшани худшиносии миллӣ маҳсуб меёбад.

Ин ҷашни куҳан аз умқи таърихи тамаддуни ориёӣ сарчашма гирифта, дар тӯли асрҳо дар қалби мардум ҳамчун рамзи некӣ, адолат, шукуфоӣ ва умед ба зиндагии нав зинда мондааст.

Ҳар баҳор, вақте ки барфҳои зимистон об мешаванд, рӯдҳо ба ҷӯшу хурӯш меоянд ва табиат либоси сабзи нав ба бар мекунад, Наврӯз низ бо тамоми ҷилову шукӯҳу шаҳомату таровату нафосати маънавӣ ва фарҳангии худ ба зиндагии мардум ворид мегардад.

Ин ҷашн аз дилҳои инсонҳо ғубори андӯҳро мешӯяд, онҳоро ба умед, некбинӣ ва созандагӣ раҳнамун месозад.

Наврӯз на танҳо ба табиат, балки ба рӯҳи инсон низ эҳёи тоза мебахшад. Он инсонҳоро ба покӣ, меҳрубонӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамбастагӣ даъват мекунад. Аз ҳамин ҷост, ки Наврӯз дар фарҳанги тоҷикон ҷашни рӯшноӣ, ҷашни эҳё ва ҷашни ваҳдати инсонҳо маҳсуб меёбад.

Имрӯз Наврӯз на танҳо ҷашни миллии тоҷикон, балки падидаи фарҳангии байналмилалӣ мебошад, ки тавассути он фарҳанг ва тамаддуни тоҷикон ба ҷаҳониён муаррифӣ мегардад. Дар ин раванд саҳми сиёсати фарҳангии давлат ва талошҳои пайгиронаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон бениҳоят бузург мебошад.

Дар даврони истиқлолияти давлатӣ, Наврӯз ба шарофати сиёсати фарҳангии давлат ва талошҳои пайгиронаи Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ-Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба як падидаи бузурги фарҳангии байналмилалӣ табдил ёфтааст, ки тавассути он фарҳанги куҳанбунёди тоҷикон ба ҷаҳониён муаррифӣ мегардад.

Наврӯз ба ҳайси мероси бостонии тамаддуни ориёӣ аз умқи ҳазорон соли таърихи башарӣ об мехӯрад. Ин ҷашн дар тамаддуни ориёӣ ҳамчун оғози соли нав ва рамзи пирӯзии рӯшноӣ бар торикӣ таҷлил мегардид. Дар ривоятҳои бостонӣ Наврӯз бо номи подшоҳи ориёӣ Ҷамшед алоқаманд дониста мешавад.

Мувофиқи ривоятҳо, дар рӯзи Наврӯз Ҷамшед бар тахти заррин нишаста, адолат ва шукуфоиро дар сарзамин паҳн намуд. Аз ҳамон рӯз мардум ин рӯзро ҳамчун оғози соли нав ва ҷашни шодӣ таҷлил мекарданд.

Ин ривоятҳо танҳо қиссаҳои афсонавӣ нестанд; онҳо нишон медиҳанд, ки Наврӯз дар тафаккури фарҳангии мардум ҳамчун рамзи адолат, некӣ ва пешрафт ҷой гирифтааст. Ин ҳама далолат бар он мекунад, ки Наврӯз дар фарҳанги тоҷикон танҳо як ҷашн нест, балки қисмати ҷудонашавандаи ҷаҳонбинӣ ва тафаккури тамаддунии миллат мебошад.

Яке аз марҳилаҳои дурахшони рушди фарҳанг ва давлатдории тоҷикон давраи ҳукмронии сулолаи Сомониён мебошад. Дар асрҳои IX–X давлати Сомониён ба маркази илму фарҳанги ҷаҳони мутамаддин табдил ёфта буд.

Дар ҳамин давра Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати хос таҷлил мегардид. Дар дарбори амирони Сомонӣ, махсусан дар замони ҳукмронии Исмоили Сомонӣ, ҷашни Наврӯз бо баргузории маросимҳои бошукӯҳ, шеърхонӣ, мусиқӣ ва намоиши ҳунарҳои мардумӣ таҷлил мешуд.

Наврӯз дар он давра танҳо як ҷашни фарҳангӣ набуд. Он рамзи ваҳдати давлат, нишонаи шукуфоии иқтисод ва фарҳанг ба ҳисоб мерафт.

Дар ин рӯзҳо мардум аз тамоми гӯшаву канори мамлакат ба марказҳои фарҳангӣ ҷамъ меомаданд, шоирон шеър мехонданд, мусиқинавозон менавохтанд ва ҳунармандон маҳсули дастони худро ба намоиш мегузоштанд.

Ин маросимҳо далели онанд, ки Наврӯз дар ҳаёти иҷтимоӣ ва фарҳангии ҷомеа нақши хеле муҳим мебозад.

Бо ба даст овардани истиқлолияти давлатӣ Тоҷикистон ба марҳилаи нави рушди фарҳангӣ ворид гардид. Дар ин давра эҳёи арзишҳои миллӣ ва суннатҳои таърихӣ ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати фарҳангии давлат табдил ёфтанд.

Наврӯз дар ин раванд мақоми махсус пайдо кард. Он ба рамзи худшиносӣ, худогоҳӣ ва ифтихори миллӣ табдил ёфт.

Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон дар яке аз суханрониҳои худ таъкид намудаанд:

«Наврӯз аз ҷумлаи куҳантарин ҷашнҳои тамаддуни башарӣ буда, ҳамчун рамзи эҳёи табиат, оғози зиндагии нав ва тантанаи арзишҳои инсонӣ дар фарҳанги мардуми мо ҷойгоҳи хос дорад».

Ин суханон моҳияти аслии Наврӯзро равшан инъикос мекунанд. Зеро Наврӯз на танҳо оғози фасли баҳор, балки оғози эҳёи маънавии ҷомеа низ мебошад.

Дар даврони истиқлол таҷлили Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати тоза баргузор гардида, анъанаҳои қадимаи миллӣ, аз қабили омода намудани суманак, оростани дастархони ҳафтсину ҳафтшин, баргузории бозиҳои мардумӣ ва намоиши ҳунарҳои дастӣ дубора эҳё гардиданд.

Дар ҷаҳони муосир, ки равандҳои ҷаҳонишавӣ фарҳангҳои гуногунро ба ҳам наздик мекунанд, Наврӯз метавонад ҳамчун пули фарҳангӣ байни тамаддунҳо хизмат кунад.

Имрӯз Наврӯз дар даҳҳо кишвари ҷаҳон таҷлил мегардад. Ин ҷашн мардумро ба дӯстӣ, ҳамдигарфаҳмӣ ва ҳамкорӣ даъват мекунад.

Яке аз муҳимтарин паҳлӯҳои Наврӯз нақши он дар муаррифии фарҳанги тоҷикон дар сатҳи байналмилалӣ мебошад.

Ҳар сол дар Тоҷикистон чорабиниҳои бошукӯҳи Наврӯз баргузор мегарданд. Дар ин рӯзҳо анъанаҳои миллӣ, ҳунарҳои мардумӣ, либосҳои суннатӣ ва таомҳои миллии тоҷикон ба намоиш гузошта мешаванд.

Дар чорабиниҳои байналмилалии Наврӯз намояндагони давлатҳои гуногун ширкат варзида, бо фарҳанг ва ойинҳои мардуми мо бештар шинос мешаванд ва низ суннатҳои худро ба намоиш мегузоранд. Ин раванд ба таҳкими ҳамкориҳои фарҳангӣ ва дипломатӣ байни кишварҳо мусоидат мекунад.

Наврӯз на танҳо ҷашни шодӣ, балки мактаби тарбияи ахлоқӣ ва маънавӣ ҳам мебошад. Дар рӯзҳои Наврӯз мардум хонаҳоро тоза мекунанд, ба ҳамдигар ёрӣ мерасонанд ва кӯшиш мекунанд, ки соли навро бо дилҳои пок оғоз намоянд.

Ин суннатҳо ба ташаккули фазои маънавии солим дар ҷомеа мусоидат мекунанд. Барои ҷавонон низ Наврӯз як мактаби бузурги тарбиявист, ки тавассути он онҳо бо фарҳанг, таърих ва анъанаҳои ниёгони худ шинос мешаванд.

Ҳамин тариқ, Наврӯз барои мардуми тоҷик на танҳо як ҷашни анъанавӣ, балки рамзи тамаддуни ҳазорсолаи миллат, ойинаи фарҳанги миллӣ ва паёми сулҳу дӯстӣ барои тамоми инсоният мебошад.

Ин ҷашн арзишҳои фарҳангии тоҷиконро зинда нигоҳ дошта, онҳоро ба наслҳои оянда интиқол медиҳад.

Наврӯз имрӯз ба як воситаи муҳими муаррифии Тоҷикистон дар арсаи ҷаҳонӣ табдил ёфта, ба баланд гардидани нуфузи фарҳангии кишвар мусоидат мекунад.

Ҳар баҳор, вақте ки замин аз хоби зимистон бедор мешавад, Наврӯз низ дар қалби мардум нури умед ва шодмониро бедор мекунад.

Наврӯз моро ба некӣ, ба ваҳдат ва ба бунёди фардои беҳтар даъват менамояд. Зеро Наврӯз ҷашни зиндагӣ, ҷашни ваҳдат ва ҷашни тамаддуни инсонӣ аст. Ин ҷашни бостонӣ аз умқи таърихи миллати тоҷик сарчашма гирифта, имрӯз низ ҳамчун чароғи равшани фарҳанги миллӣ роҳи ояндаи миллатро равшан месозад.

Маҳмадалӣ ОЧИЛДИЕВ