Ватан барои ҳар фарди инсоният на танҳо макони зист, балки рамзи ҳувият, таърих ва арзишҳои маънавӣ мебошад. «Шоҳнома» шоҳкори Фирдавсӣ намунаи беҳтаринест, ки эҳсоси ватандӯстиро ба шакли зинда ва амалан меомӯзонад. Ҳар ҳикояи он тарбиятгари вафодорӣ, дӯст доштани Ватан ва хиёнат накардан ба он мебошад. Ин мақола нишон медиҳад, ки чӣ гуна «Шоҳнома» ҳамчун рамзи миллии вафодорӣ, эҳтиром ва муҳаббати Ватан хизмат мекунад.

Фирдавсӣ дар замоне зиндагӣ мекард, ки миллат ва забони форсӣ таҳти таҳдид буданд. Ӯ бо эҷоди «Шоҳнома» мехост таърих ва арзишҳои Ватанро нигоҳ дорад. Ҳар байт ва ҳар ҳикоя барои тарбияи ҳисси вафодорӣ ба Ватан, эҳтироми қонунҳои давлат ва ҳифзи арзишҳои миллӣ хизмат мекунад. Мақсад танҳо ҳифзи забон набуд, балки пайванд додани наслҳо ба ҳисси масъулияти ватандорӣ ва хиёнат накардан ба Ватан буд. Дар «Шоҳнома» қаҳрамонҳо мисли Рустам, Суҳроб ва Ироншоҳон намоиши вафодорӣ ва муҳаббати ҳақиқӣ ба Ватан мебошанд. Ҷангҳо ва фидокориҳои онҳо дар ҳифзи сарзамин на танҳо далели шуҷоат, балки намунаи вафодорӣ ва масъулияти шаҳрвандӣ мебошанд. Мувофиқи ҳикояҳо, хиёнат ба Ватан ва таҳдид ба давлат ҳамеша ба паёмадҳои манфӣ оварда мерасонад. Масалан, Заҳҳок ҳамчун рамзи фишору зулм ва хиёнат ба халқ ва Ватан намоиш дода шудааст, ки ба хонанда меомӯзад, ки хиёнат ба Ватан чӣ оқибатҳои фоҷиабор дорад.

«Шоҳнома» рамзҳои возеҳ дорад:

Рустам - вафодорӣ ва муҳаббати қавӣ ба Ватан.

Заҳҳок - хиёнат ва зулм бар халқ ва давлат.

Симурғ - ҳидоят ва ҳимояи арзишҳои миллӣ.

Ҳар персонаж тарбиятгари як хислати муҳим аст: дӯст доштани Ватан ва хиёнат накардан ба он. Забони форсӣ дар «Шоҳнома» воситаи ҳифзи фарҳанг ва ваҳдати миллист. Ҳар калима, ҳар ҷумла на танҳо ҳикоя мекунад, балки ҳисси ватандӯстӣ ва масъулияти миллиро ба хонанда меомӯзонад. Забон ва Ватан бо ҳам пайванд доранд ва ҳифзи забон як роҳи дӯст доштани Ватан мебошад.

Ҳар достон намунаи амалҳои хуб ва бад мебошад, ки хонанда бо онҳо дарс мегирад ва ҳисси вафодорӣ ва муҳаббат ба Ватанро ташаккул медиҳад.

Омӯзиши «Шоҳнома» дар мактаб ва донишгоҳ на танҳо адабиёт, балки тарбияи ватандӯстӣ мебошад. Он наслҳоро ба вафодорӣ, масъулият ва эҳтиром ба таърих ва Ватан омода мекунад.

«Шоҳнома» на танҳо эпос ва мероси адабӣ аст, балки рамзи ватандӯстӣ, вафодорӣ ва муҳаббати Ватан мебошад. Ҳар ҳикоя ва персонаж ба хонанда меомӯзад, ки Ватанро дӯст доштан ва хиёнат накардан ба он муҳимтарин вазифаи ҳар шахс аст. Аз ин рӯ, ҳақиқатан метавон гуфт: «Шоҳнома» - Ватан аст. Ватан барои ҳар инсон на танҳо макони зист аст, балки рамзи ҳувият, таърих ва арзишҳои маънавӣ мебошад. Дӯст доштани Ватан ва ҳифзи он вазифаи ҳар фарди миллат аст ва хиёнат ба он ҳамеша оқибатҳои фоҷиабор дорад.

Дар ин замина, «Шоҳнома» шоҳкори Фирдавсӣ мисли чароғе барои насли оянда хидмат мекунад. Ин асар на танҳо ҳикояҳои пурмазмун ва достонҳои ҷолибро дар бар мегирад, балки ҳисси ватандӯстӣ, вафодорӣ ва эҳтироми миллӣ ба хонанда меомӯзонад. Ҳар қаҳрамон ва ҳар ҳодиса дар «Шоҳнома» намунаи амалҳои дуруст ва бад мебошад ва хонанда тавассути онҳо меомӯзад, ки муҳаббати Ватан на танҳо ҳис, балки амал ва масъулият аст.

Фирдавсӣ дар давраи душвор зиндагӣ мекард, ки мероси фарҳангӣ ва забони форсӣ таҳдид мешуд. Бо эҷоди «Шоҳнома» ӯ мехост таърих ва арзишҳои Ватанро нигоҳ дорад ва ба наслҳои оянда дарс диҳад, ки дӯст доштани Ватан ва хиёнат накардан ба он муҳимтарин вазифаи инсон аст. Ҳар байт ва ҳар ҳикоя дар ин асар тарбиятгари ҳисси вафодорӣ, масъулият ва муҳаббати ҳақиқӣ ба сарзамини худро мебошад.

Дар «Шоҳнома» қаҳрамонҳои бузург мисли Рустам ва Сӯҳроб намунаи вафодорӣ ва муҳаббати Ватан мебошанд. Ҷангҳо ва фидокориҳои онҳо барои ҳифзи сарзамин нишон медиҳанд, ки муҳаббат ба Ватан амали воқеӣ ва масъулиятнокро талаб мекунад. Рустам бо шуҷоат ва ҷасорат тамоми ҳаёташро барои ҳифзи халқ ва давлат фидо мекунад. Суҳроб рамзи ҷавонӣ ва адолат буда, ба хонанда меомӯзад, ки дӯст доштани Ватан ҳамеша бояд бо ахлоқ ва рисолати шаҳрвандӣ ҳамроҳ бошад.

Ҳатто достонҳои хурдтар низ ба вафодорӣ ва муҳаббати Ватан таълим медиҳанд. Масалан, ҳикояи Раманд ва Ироншоҳ нишон медиҳад, ки ҳимояи кишвар ва вафодорӣ ба ҳокимони ҳаққӣ роҳи нигоҳ доштани субот ва пешрафти миллат аст. Аз тарафи дигар, Заҳҳок, ки рамзи зулм ва хиёнат ба халқ ва Ватан аст, нишон медиҳад, ки хиёнат ба Ватан оқибатҳои фоҷиабор меорад ва халқро ба фалаҷӣ меорад. Ҳар хонанда тавассути муқоиса кардани қаҳрамонҳои нек ва бад меомӯзад, ки муҳаббати ҳақиқӣ ба Ватан маънои вафодорӣ ва масъулиятро дорад.

«Шоҳнома» бо забони форсӣ низ воситаи тарбияи ватандӯстӣ мебошад. Забони шево ва пурмазмуни Фирдавсӣ ҳисси ватандӯстӣ ва муҳаббати ҳақиқӣ ба сарзаминро ба хонанда интиқол медиҳад. Ҳифзи забон ва эҷоди адабиёт низ як роҳи муҳаббати Ватан ба шумор меравад, зеро забон ва Ватан пайванд доранд. Ҳар калима ва ҳар ҷумла дар «Шоҳнома» тарбиятгари эҳтиром ба таърих ва вафодорӣ ба арзишҳои миллӣ мебошад.

Ҳар ҳикоя ва персонаж дар «Шоҳнома» дастури ахлоқӣ ва тарбиявӣ дорад. Асар хонандаро меомӯзад, ки дӯст доштани Ватан ва муҳофизат аз он муҳимтарин амали инсонӣ аст. Вафодорӣ ба сарзамин ва эҳтироми таърих рамзи милати барҷаста ва бахшида ба наслҳои оянда мебошад. Ҳатто ҳикояҳои хурд ва қиссаҳои таърихӣ низ ҳисси масъулият ва вафодорӣ ба Ватанро тақвият мебахшанд.

Дар «Шоҳнома», инчунин дарсҳои ахлоқии зидди хиёнат низ ҷой доранд. Масалан, қаҳрамонони манфӣ, ки ба давлат ва халқ хиёнат мекунанд, ҳамеша бо фалаҷӣ ва паёмадҳои манфӣ рӯбарӯ мешаванд. Ин ба хонанда меомӯзад, ки хиёнат ба Ватан на танҳо амали бади шахсӣ, балки хиёнат ба тамоми ҷомеа ва наслҳои оянда мебошад. Аз ин рӯ, «Шоҳнома» ба таври возеҳ нишон медиҳад, ки муҳаббати ҳақиқӣ ба Ватан ҳамеша бо вафодорӣ ва ҳимояи арзишҳои миллӣ ҳамроҳ аст.

Омӯзиши «Шоҳнома» дар мактаб ва донишгоҳ насли ҷавонро тарбия мекунад, то ки онҳо арзишҳои ватандорӣ, муҳаббати Ватан ва масъулияти миллӣ дошта бошанд. Ҳар хонанда аз достонҳо сабақ мегирад, ки дӯст доштани Ватан ва хиёнат накардан ба он бузургтарин вазифаи инсон аст. Бо омӯзиши достонҳои пурмазмуни «Шоҳнома» ҷавонон мефаҳманд, ки муҳаббати ҳақиқӣ ба Ватан асоси ҳастии миллат ва ваҳдати миллӣ мебошад.

Ҳатто дар замони муосир, «Шоҳнома» ҳамчун рамзи вафодорӣ ва муҳаббати Ватан аҳамияти худро аз даст намедиҳад. Ин асар дарси ахлоқӣ ва ватандӯстона барои ҳар шахс мебошад, ки дар ҳама давру замон хонда ва эҳсос карда мешавад. Ҳар байт ва ҳар ҳикоя тарбиятгари вафодорӣ ва эҳтироми Ватан аст.

Хулоса, омӯзиши «Шоҳнома» дар мактаб ва донишгоҳ насли ҷавонро тарбия мекунад, то ки онҳо арзишҳои ватандорӣ, муҳаббати Ватан ва масъулияти миллӣ дошта бошанд. Ҳар хонанда аз достонҳо сабақ мегирад, ки дӯст доштани Ватан ва хиёнат накардан ба он бузургтарин вазифаи инсон аст. Бо омӯзиши достонҳои пурмазмуни «Шоҳнома» ҷавонон мефаҳманд, ки муҳаббати ҳақиқӣ ба Ватан асоси ҳастии миллат ва ваҳдати миллӣ мебошад.

Ҳатто дар замони муосир «Шоҳнома» ҳамчун рамзи вафодорӣ ва муҳаббати Ватан аҳамияти худро аз даст намедиҳад. Ин асар дарси ахлоқӣ ва ватандӯстона барои ҳар шахс мебошад, ки дар ҳама давру замон хонда ва эҳсос карда мешавад. Ҳар байт ва ҳар ҳикоя тарбиятгари вафодорӣ ва эҳтироми Ватан аст.

«Шоҳнома» сухан аст,

Сухани бемаргӣ.

«Шоҳнома» рӯҳ аст,

Ба тани бемаргӣ.

«Шоҳнома» Ватан аст,

Ватани бемаргӣ.

Оре, оре,

«Шоҳнома» Ватан аст!

Ватане, к- аз ману ту

Натавонанд ба шамшеру ба тазвир рабудан

«Шоҳнома» нафас аст

Нафасе к-аз ману ту гар бирабоянд,

Бимирем, бимирем, бимирем.

 

Зарина ДАВЛАТШОЕВА,

дотсенти кафедраи иқтисодиёти ҷаҳон