Таваҷҷуҳ ба ободонӣ - таваҷҷуҳ ба ояндаи дурахшони Тоҷикистон

Дар таърихи давлатдории ҳар як миллат марҳилаҳое ҳастанд, ки бо дигаргуниҳои куллӣ, иқдомҳои тақдирсоз ва ташаббусҳои созанда ба ёд монда, дар ташаккули симои давлат ва муайян намудани дурнамои рушди он нақши муассир мегузоранд. Барои Тоҷикистони соҳибистиқлол даврони роҳбарии Асосгузори сулҳу ваҳдати миллӣ — Пешвои миллат, Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон маҳз чунин марҳилаи сарнавиштсоз мебошад, ки бо барқарорсозии сулҳу субот, таҳкими пояҳои давлатдорӣ, рушди иқтисоди миллӣ ва густариши бесобиқаи корҳои созандагиву бунёдкорӣ пайванди ногусастанӣ дорад.

Истиқлоли давлатӣ барои мардуми Тоҷикистон имконияти таърихии бунёди давлати мустақил ва муайян намудани роҳи рушди миллиро фароҳам овард. Аммо солҳои аввали соҳибистиқлолӣ бо мушкилоти зиёди сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ ҳамроҳ буданд. Ҷанги таҳмилии шаҳрвандӣ, хароб гардидани инфрасохтори иқтисодӣ, коҳиши иқтидори истеҳсолӣ ва мушкилоти таъмини аҳолӣ бо хизматрасониҳои зарурӣ раванди пешрафти кишварро душвор гардонида буданд.

Дар чунин шароити мураккаб, пеш аз ҳама, зарурати таъмини сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва барқарор намудани фаъолияти муътадили сохторҳои давлатӣ ба миён омад. Бо талошҳои пайгиронаи роҳбарияти давлат ва дастгирии мардуми кишвар ин ҳадафҳои муҳим амалӣ гардида, заминаи устувор барои эҳёи иқтисоди миллӣ ва оғози марҳилаи нави созандагӣ фароҳам оварда шуд.

Маҳз дар ҳамин замина корҳои бунёдкорӣ тадриҷан ба яке аз самтҳои муҳими сиёсати иҷтимоиву иқтисодии давлат табдил ёфтанд. Тибқи маълумоти расмӣ, аз соли 1991 то соли 2023 дар кишвар беш аз 2,5 ҳазор иншооти соҳаи маориф, зиёда аз 1,5 ҳазор муассисаи тандурустӣ ва ҳазорҳо иншооти иҷтимоиву хизматрасонӣ сохта ва навсозӣ гардиданд. Ин раванд дар доираи таҷлили ҷашни 35-солагии Истиқлоли давлатӣ низ вусъати бештар пайдо кардааст.

Таваҷҷуҳи пайвастаи Пешвои миллат ба корҳои созандагиву бунёдкорӣ, пеш аз ҳама, дар татбиқи барномаҳои давлатӣ, сохтмони иншооти муҳими иқтисодиву иҷтимоӣ, рушди инфрасохтор ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти соҳибкориву сармоягузорӣ таҷассум меёбад.

Дар даврони соҳибистиқлолӣ дар саросари кишвар роҳҳои автомобилгард, нақбҳо, пулҳо, неругоҳҳои барқи обӣ, муассисаҳои таълимӣ ва тандурустӣ, корхонаҳои саноатӣ, иншооти хизматрасонӣ ва дигар биноҳои дорои аҳаммияти иҷтимоиву иқтисодӣ бунёд ва мавриди истифода қарор дода шуданд. Аз ҷумла, дар солҳои 2018–2023 дар кишвар беш аз 1,5 ҳазор корхонаву коргоҳи нави саноатӣ ба истифода дода шуда, даҳҳо ҳазор ҷойи нави корӣ таъсис ёфт.

Иншооти бунёдгардида танҳо унсурҳои нави инфрасохторӣ нестанд. Онҳо заминаи воқеии рушди иқтисодӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, афзоиши имкониятҳои истеҳсолӣ, беҳтар гардидани сатҳи хизматрасонӣ ва баланд бардоштани некӯаҳволии мардум мебошанд. Масалан, ба истифода додани корхонаҳои нави саноатӣ дар солҳои 2022–2023 ба афзоиши истеҳсоли маҳсулоти ватанӣ ва коҳиши вобастагӣ аз воридот мусоидат намуд.

Аз нигоҳи иқтисодӣ, ҳар як иншооти нав бояд ҳамчун сармоягузорӣ ба ояндаи кишвар арзёбӣ гардад. Самаранокии чунин сармоягузорӣ на танҳо бо арзиши сохтмон, балки бо натиҷаҳои иқтисодиву иҷтимоии он, муҳлати истифода, сифати хизматрасонӣ ва таъсири мусбаташ ба зиндагии мардум муайян карда мешавад. Дар ин замина таъсиси ҷойҳои нави корӣ, зиёд шудани ҳаҷми истеҳсолот, коҳиши вақти интиқол ва беҳтар гардидани дастрасии аҳолӣ ба хизматрасониҳо нишондиҳандаҳои асосии самаранокӣ ба ҳисоб мераванд.

Яке аз самтҳои муҳими сиёсати созандаи Пешвои миллат рушди инфрасохтори нақлиётӣ ва раҳоӣ аз бунбасти коммуникатсионӣ мебошад.

Бунёди роҳҳои байналмилалӣ ва ҷумҳуриявӣ, нақбҳои «Истиқлол» дар соли 2006, «Шаҳристон» дар соли 2012, «Хатлон» дар соли 2013 ва дигар иншооти муҳими нақлиётӣ имконият фароҳам оварданд, ки минтақаҳои гуногуни мамлакат бо ҳам пайваст гардида, робитаҳои иқтисодиву тиҷоратӣ густариш ёбанд. Нақби «Истиқлол» бо дарозии тақрибан 5 километр ва нақби «Шаҳристон» бо дарозии беш аз 5 километр ҳаракати нақлиётро дар фасли зимистон осон намуда, масофаи байни минтақаҳоро ба таври назаррас кӯтоҳ карданд.

Тайи солҳои 2000–2023 дар кишвар ҳазорҳо километр роҳҳои автомобилгард, садҳо пул ва даҳҳо нақбу гузаргоҳҳои нақлиётӣ сохта ва таҷдид гардиданд. Дар натиҷа, вақти рафтуомади байни Душанбе ва Хуҷанд, инчунин байни маркази ҷумҳурӣ ва минтақаҳои ҷанубӣ коҳиш ёфта, имкониятҳои интиқоли молу маҳсулот ва рушди сайёҳӣ васеъ шуданд.

Рушди инфрасохтори нақлиётӣ барои иқтисоди миллӣ аҳаммияти бисёрҷанба дорад. Аз як тараф, хароҷоти интиқоли молу маҳсулот коҳиш ёфта, имкониятҳои тиҷоратӣ васеъ мегарданд, аз ҷониби дигар, дастрасии аҳолӣ ба бозорҳо, муассисаҳои таълимӣ, тандурустӣ ва дигар хизматрасониҳои иҷтимоӣ беҳтар мешавад.

Дар баробари ин, рушди соҳаи энергетика, махсусан сохтмони Неругоҳи барқи обии «Роғун», яке аз самтҳои афзалиятноки сиёсати иқтисодии мамлакат ба шумор меравад. Агрегати якуми НБО-и «Роғун» 16 ноябри соли 2018 ва агрегати дуюм 9 сентябри соли 2019 ба истифода дода шуданд. Иқтидори лоиҳавии неругоҳ 3 ҳазору 600 мегаватт буда, истеҳсоли солонаи неруи барқ дар сурати пурра ба кор даромадан метавонад ба тақрибан 17 миллиард киловатт-соат расад. Амалӣ гардидани чунин лоиҳаи бузург барои таҳкими истиқлоли энергетикӣ, рушди саноат ва фароҳам овардани имкониятҳои нави иқтисодӣ замина мегузорад.

Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рақобати шадиди иқтисодӣ рушди саноат, ҷалби сармоя ва истифодаи оқилонаи захираҳои мавҷуда аҳаммияти махсус пайдо кардааст.

Пешвои миллат дар баромадҳои худ пайваста ба масъалаи рушди иқтидори истеҳсолии кишвар, таъсиси корхонаҳои нав, коркарди ашёи хоми ватанӣ ва афзоиши истеҳсоли маҳсулоти рақобатпазир таваҷҷуҳ зоҳир менамоянд.

Ҳадафи стратегии саноатикунонии босуръати кишвар маҳз ба ҳамин масъалаҳо равона гардидааст. Бунёди корхонаҳои саноатӣ, таъсиси ҷойҳои нави корӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои муосир ва рушди соҳибкорӣ барои таҳкими иқтидори иқтисодии давлат мусоидат мекунанд. Дар доираи ин ҳадаф танҳо дар солҳои 2019–2023 садҳо корхонаву коргоҳ ба истифода дода шуда, ҳаҷми истеҳсоли маҳсулоти саноатӣ афзоиш ёфт. Дар натиҷа, ҳиссаи саноат дар ташаккули ҷойҳои нави корӣ ва даромади буҷетӣ бештар гардид.

Дар ин раванд масъалаи самаранокии истифодаи маблағҳои буҷетӣ ва сармоягузорӣ, риояи талаботи меъёрҳои сохтмон, истифодаи масолеҳи босифат ва таъмини назорати техникиву молиявӣ низ муҳим мебошад. Зеро ҳар як маблағи барои сохтмон ва ободонӣ равонашуда бояд натиҷаи мушаххас ва судманд дошта бошад. Натиҷаи чунин корҳо бояд бо нишондиҳандаҳои мушаххас, аз ҷумла шумораи ҷойҳои нави корӣ, ҳаҷми маҳсулоти истеҳсолшуда, маблағи андозҳои пардохтшуда ва сатҳи истифодаи иқтидорҳои истеҳсолӣ, арзёбӣ гардад.

Яке аз ҷанбаҳои муҳими сиёсати созандаи Пешвои миллат дар он зоҳир мегардад, ки корҳои ободонӣ ҳамчун масъулияти умумимиллӣ ва қарзи шаҳрвандӣ арзёбӣ мешаванд.

Имрӯз дар баробари сохторҳои давлатӣ соҳибкорон, шахсони саховатпеша, ташкилоту муассисаҳо ва сокинони мамлакат дар корҳои бунёдкорӣ фаъолона иштирок менамоянд. Бунёди муассисаҳои таълимӣ, марказҳои саломатӣ, роҳҳои маҳаллӣ, майдончаҳои варзишӣ, боғҳои фарҳангиву фароғатӣ ва дигар иншооти барои мардум зарур намунаи равшани чунин ташаббусҳо мебошанд. Танҳо дар солҳои 2018–2023 дар шаҳру ноҳияҳои кишвар садҳо муассисаи таълимӣ, маркази саломатӣ, майдончаи варзишӣ ва иншооти хизматрасонӣ сохта ё навсозӣ гардиданд.

Ободонӣ танҳо сохтани биноҳои нав нест. Нигоҳубини иншооти мавҷуда, сарфакорона истифода бурдани неруи барқ ва об, тозаву озода нигоҳ доштани муҳити зист, ҳифзи моликияти ҷамъиятӣ ва истифодаи самараноки воситаҳои моддию техникӣ низ ҷузъи муҳими фарҳанги ободонӣ ба ҳисоб мераванд.

Аз ин рӯ, ҳар як роҳбар, корманд ва шаҳрванд бояд дар доираи масъулияти худ ба масъалаҳои ободонӣ ва нигоҳдории муҳити созанда муносибати ҷиддӣ дошта бошад. Натиҷаи корҳои ободонӣ бояд бо нишондиҳандаҳои воқеӣ, аз ҷумла масоҳати сабзазорҳо, шумораи дарахтони шинонидашуда, ҳаҷми корҳои таъмирӣ, сарфаи неруи барқ ва об, инчунин сатҳи истифодаи иншооти сохташуда муайян карда шавад.

Боиси ифтихор аст, ки дар доираи сиёсати созанда ва маорифпарваронаи Пешвои миллат соҳаи маориф низ ба дастовардҳои назаррас ноил гардидааст. Бунёду навсозии муассисаҳои таълимӣ, муҷаҳҳазгардонии озмоишгоҳҳо, таъсиси марказҳои омӯзишӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои фаъолияти омӯзгорону донишҷӯён аз ҷумлаи иқдомҳое мебошанд, ки ба рушди сармояи инсонӣ ва баланд бардоштани сатҳи маърифати ҷомеа мусоидат мекунанд. Дар даврони соҳибистиқлолӣ дар кишвар беш аз 2,5 ҳазор муассисаи нави таълимӣ сохта шуда, барои садҳо ҳазор хонанда ҷойҳои нави таҳсил фароҳам оварда шудааст.

Дар ин замина, Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон низ ҳамчун муассисаи бонуфузи таҳсилоти олии касбӣ рисолати муҳими худро дар омода намудани мутахассисони баландихтисос барои иқтисоди миллӣ иҷро менамояд. Дар доираи рушди инфрасохтори донишгоҳ дар солҳои охир таъмиру навсозии биноҳои таълимӣ, синфхонаҳо, озмоишгоҳҳо ва дигар иншооти ёрирасон анҷом дода шуда, барои беҳтар намудани шароити таҳсил ва фаъолияти меҳнатӣ тадбирҳои мушаххас амалӣ гардиданд.

Мо, кормандони соҳаи иқтисодиву хоҷагӣ, хуб дарк менамоем, ки муҳити мусоиди таълимӣ аз сатҳи дурусти ташкил ва идоракунии корҳои хоҷагӣ, истифодаи самараноки захираҳои молиявию моддӣ, нигоҳдории биною иншоот ва таъмини шароити муносиб барои омӯзишу фаъолияти меҳнатӣ вобастагии зич дорад.

Аз ин рӯ, дар фаъолияти ҳаррӯзаи худ мо бояд ба масъалаҳои беҳтар намудани инфрасохтори донишгоҳ, таъмиру навсозии синфхонаҳо ва биноҳои таълимӣ, ободонии саҳни муассиса, сарфаи захираҳои энергетикӣ ва истифодаи мақсадноки маблағҳо таваҷҷуҳи доимӣ зоҳир намоем. Ҳадаф бояд он бошад, ки ҳар як лоиҳаи таъмиру сохтмон дар муҳлати муайян ба анҷом расида, боиси беҳтар шудани шароити таҳсил, коҳиши хароҷоти истифода ва баланд гардидани самаранокии фаъолияти донишгоҳ гардад. Зеро донишгоҳи обод, муҳити созгор ва шароити муносиби таълиму тарбия на танҳо нишондиҳандаи сатҳи идоракунии муассиса, балки омили муҳими баланд бардоштани сифати таҳсилот ва омода намудани мутахассисони рақобатпазир мебошад.

Бо мақсади боз ҳам вусъат бахшидани корҳои ободониву созандагӣ, таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ ва истиқболи сазовор аз 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон бо Фармони Президенти мамлакат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон соли 2026 «Соли вусъат додани корҳои ободониву созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ» эълон гардид. Ин иқдоми муҳим идомаи мантиқии сиёсати созандаи Пешвои миллат буда, тамоми қишрҳои ҷомеаро ба корҳои ободонӣ, бунёдкорӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва саҳмгузорӣ дар рушди Ватан раҳнамун месозад.

Моҳияти ин ташаббус танҳо бо бунёди иншооти нав маҳдуд намегардад, балки истифодаи самараноки захираҳо, нигоҳдории моликияти давлатӣ, сарфакорӣ, тозагии муҳити зист ва баланд бардоштани фарҳанги шаҳрнишиниву шаҳрдориро низ дар бар мегирад. Аз ин рӯ, ҳар як ташкилоту муассиса, новобаста аз шакли моликият ва самти фаъолият, бояд бо таҳияи нақшаҳои мушаххас ва андешидани тадбирҳои амалӣ дар татбиқи ин сиёсати созанда саҳм гузорад. Мо низ дар Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон ин иқдомро ҳамчун роҳнамои фаъолияти ҳаррӯзаи худ пазируфта, барои боз ҳам беҳтар намудани инфрасохтори донишгоҳ, ободонии муҳити таълимӣ ва фароҳам овардани шароити муносиб барои омӯзгорону донишҷӯён тамоми имкониятҳоро сафарбар менамоем.

Дар маҷмӯъ, таваҷҷуҳ ва саҳми Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмонро дар густариши корҳои созандагиву бунёдкорӣ ва ободонии кишвар метавон яке аз омилҳои муҳими пешрафти Тоҷикистони соҳибистиқлол арзёбӣ намуд. Натиҷаҳои ин сиёсати созанда дар тағйир ёфтани симои шаҳру ноҳияҳо, рушди инфрасохтор, афзоиши иқтидори истеҳсолӣ ва беҳтар гардидани шароити зиндагии мардум равшан инъикос меёбанд. Дар давоми солҳои соҳибистиқлолӣ садҳо лоиҳаи бузурги нақлиётӣ, энергетикӣ, саноатӣ ва иҷтимоӣ амалӣ гардида, ҳазорҳо ҷойи нави корӣ таъсис ёфтанд.

Дар ҳошияи таҷлили 35-солагии Истиқлоли давлатии Ҷумҳурии Тоҷикистон, «Соли вусъат додани корҳои ободониву созандагӣ ва тақвияту таҳкими худшиносиву худогоҳии миллӣ» ва 30-солагии таъсисёбии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон масъулияти мо дар самти саҳмгузорӣ дар корҳои созандагиву ободонӣ боз ҳам бештар мегардад. Ин масъулият тақозо менамояд, ки ҳар як лоиҳа бо нақшаи мушаххас, муҳлати иҷро, манбаи маблағгузорӣ ва нишондиҳандаҳои ченшавандаи натиҷа амалӣ карда шавад.

Бовар дорем, ки бо идомаи сиёсати созандаи Пешвои миллат, ҳамбастагии ҷомеа, меҳнати содиқона ва истифодаи оқилонаи имкониятҳои мавҷуда метавонем дар пешрафти минбаъдаи мамлакат саҳми арзандаи худро гузорем. Зеро ободии Ватан аз масъулияти ҳар яки мо оғоз меёбад ва ҳар иқдоми созанда, ҳар кори анҷомёфта ва ҳар гӯшаи ободшуда дар бунёди фардои дурахшони Тоҷикистони азиз нақши худро мегузорад.

 

Диловаршо МУРОДЗОДА,

муовини ректор оид ба масъалаҳои иқтисодӣ ва хоҷагии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон.