Дар шароити ҷаҳони муосир таъмини амнияти инсон яке аз масъалаҳои муҳимтарини иҷтимоӣ ба шумор меравад. Яке аз кирдорҳое, ки ба ин амният таҳдиди ҷиддӣ мерасонад, одамрабоӣ мебошад. Ин ҷиноят ҳамчун амали ғайриқонунӣ ва зиддиинсонӣ на танҳо ҳуқуқу озодиҳои шахсро маҳдуд мекунад, балки ба оромии ҷомеа ва суботи иҷтимоӣ низ таъсири манфӣ мерасонад. Омӯзиш ва таҳлили масъалаи одамрабоӣ барои дарк намудани сабабҳо, оқибатҳо ва роҳҳои пешгирии он аҳамияти махсус дорад. Аз ин лиҳоз, баррасии ин мавзуъ дар доираи таҳқиқоти донишгоҳӣ муҳим ва саривақтӣ мебошад.

Одамрабоӣ яке аз ҷиноятҳои вазнин ва нигаронкунандаест, ки на танҳо ба ҳаёти як шахс, балки ба оромии тамоми ҷомеа зарбаи сахт мезанад. Ин амали ғайриинсонӣ ҳуқуқи асосии инсон - озодӣ ва амниятро поймол карда, боиси тарс, изтироб ва беэътимодӣ дар байни мардум мегардад.

Вақте ки инсонро маҷбуран аз муҳити амну шиносаш ҷудо мекунанд, осеби равонӣ ва ҷисмонӣ ногузир аст. Қурбониёни одамрабоӣ аксаран бо изи дарозмуддати тарс, депрессия ва беэътимодӣ ба ҷомеа рӯ ба рӯ мешаванд. Дар ин миён, хонаводаҳои онҳо низ ранҷи бузург мекашанд. Интизорӣ, ноумедӣ ва дард онҳоро ҳамроҳӣ мекунад.

Сабабҳои одамрабоӣ гуногунанд: мушкилоти иқтисодӣ, сатҳи пасти маърифат, сустии назорати иҷтимоӣ ва баъзан бетафовутии ҷомеа. Аммо ҳеҷ яке аз ин омилҳо наметавонад чунин ҷиноятро сафед кунад. Ҷомеаи солим бояд ҳар гуна шакли зӯровариро қатъиян маҳкум намояд.

Қайд кардан ҷоиз аст, ки мубориза бо одамрабоӣ танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Ин масъулияти умумии ҷомеа мебошад. Баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқӣ, тарбияи ахлоқӣ, ҳамкории шаҳрвандон бо ниҳодҳои давлатӣ ва бетараф набудан нисбат ба сарнавишти дигарон метавонад дар пешгирии чунин ҷиноятҳо нақши муҳим бозад.

Одамрабоӣ ҳамчун яке аз ҷиноятҳои вазнини иҷтимоӣ ба амнияти инсон ва суботи ҷомеа таҳдиди ҷиддӣ мерасонад. Ин зуҳурот на танҳо ҳуқуқу озодиҳои шахсро поймол мекунад, балки боиси осеби равонӣ, нооромии иҷтимоӣ ва коҳиши эътимод ба ҷомеа мегардад.

Пешгирии одамрабоӣ тақозо мекунад, ки мақомоти давлатӣ, муассисаҳои таълимӣ ва худи шаҳрвандон бо масъулияти баланд ва ҳамкории муштарак амал намоянд. Танҳо тавассути баланд бардоштани маърифати ҳуқуқӣ, таҳкими арзишҳои ахлоқӣ ва бетараф набудан нисбат ба чунин ҷиноятҳо метавон ҷомеаи амн ва устуворро таъмин кард.

Дар ниҳоят, вокуниши мо ба одамрабоӣ бояд равшан ва қатъӣ бошад: ҷиноят алайҳи инсон таҳаммулнопазир аст. Танҳо бо ҳамдигарфаҳмӣ, адолат ва масъулияти ҷамъиятӣ метавон ҷомеаи амн ва инсонмеҳвар сохт.

Гулшан НАВРӮЗОВА,

н.и.п., мудири кафедраи забони русии ДДМИТ