Дар шароити муосир фазои рақамӣ на танҳо восита барои алоқа ва иттилоот, балки майдони нави паҳншавии мафкураи экстремистӣ ва радикалӣ гардидааст. Гурӯҳҳои экстремистӣ фаъолона аз шабакаҳои иҷтимоӣ, мессенҷерҳо ва платформаҳои гуногуни рақамӣ барои ҷалби аъзои нав истифода мебаранд. Аз ин рӯ, истифодаи технологияҳои иттилоотӣ барои пешгирии ин амали хатарнок яке аз масъалаҳои муҳимми замони мо мебошад.

Мақсади тадқиқот омӯхтани имкониятҳои технологияҳои иттилоотӣ дар самти пешгирии экстремизм ва радикализми рақамӣ, инчунин, таҳлили механизмҳои назорат, маълумотрасонӣ ва таблиғи толерантӣ мебошад.

Дар ҷараёни тадқиқот усулҳои таҳлили системавӣ, муқоисавӣ ва омории маълумотҳо истифода шудаанд. Асоси методологии тадқиқот таҳлили таҷрибаи байналмилалӣ дар соҳаи истифодаи технологияҳои иттилоотӣ барои мубориза бо экстремизми рақамӣ мебошад.

Системаҳои назорати рақамӣ нақши калидӣ дар муайянсозии зудҳангоми мафкураи экстремистӣ дар фазои виртуалӣ мебозанд. Технологияҳои зерин барои ин мақсад истифода мешаванд:

Зеҳни сунъӣ ва омӯзиши мошинӣ имкон медиҳанд, ки мундариҷаи экстремистӣ ба таври худкор муайян карда шавад. Алгоритмҳои махсус метавонанд миллионҳо матн, тасвир ва видеоро таҳлил намуда, нишонаҳои радикализмро ошкор созанд. Системаҳои чунин дар платформаҳои калони иҷтимоӣ чун Facebook, YouTube ва Twitter ҷорӣ карда шудаанд.

Технологияи blockchain барои пайгирии манбаъҳои маълумотӣ ва пешгирии паҳншавии ахбори дурӯғ истифода мешавад. Ин технология имкон медиҳад, ки ҳар як иттилоотро то манбаи аслӣ пайгирӣ намуда, аслияти онро муайян кард.

Системаҳои таҳлили рафтор дар шабакаҳои иҷтимоӣ фаъолияти корбаронро мониторинг карда, тағйироти ногаҳонии мавқеъ ё таваҷҷуҳро муайян мекунанд. Чунин системаҳо метавонанд одамонеро, ки дар хатари радикализатсия қарор доранд, ошкор созанд.

Маълумотрасонии самаранок яке аз асосӣ ин роҳҳои пешгирии радикализатсия мебошад. Технологияҳои иттилоотӣ имкониятҳои васеъро барои таълим ва огоҳсозии ҷамъият фароҳам меоранд:

Платформаҳои таълимии онлайн имкон медиҳанд, ки дар бораи хатарҳои экстремизм, усулҳои дастовардҳои экстремистон ва роҳҳои пешгирӣ маълумотҳои ҷомеъ пешниҳод карда шаванд. Курсҳои махсус барои муаллимон, волидон ва ҷавонон таҳия карда мешаванд.

Шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд ҳамчун восита баҳри паҳн намудани маводҳои зиддиэкстремистӣ истифода шаванд. Ширкатҳои рақамӣ бо истифода аз видео, инфографика ва мундариҷаи интерактивӣ метавонанд аудиторияи васеъро фаро гиранд.

Лоиҳаҳои рақамии ҷавонон метавонанд майдони муҳиме барои ифодаи эҷодӣ ва муколамаи конструктивӣ гарданд. Платформаҳои махсус имкон медиҳанд, ки ҷавонони гурӯҳҳои гуногуни этникӣ ва динӣ ҳамкорӣ карда, лоиҳаҳои муштарак ташкил намоянд.

Муборизаи самараноки бо экстремизми рақамӣ танҳо дар шароити ҳамкории наздики байналмилалӣ имкон дорад. Технологияҳои иттилоотӣ асоси мубодилаи фаврии маълумот байни идораҳои ҳуқуқбарқарорӣ, созмонҳои байналмилалӣ ва ширкатҳои технологиро таъмин мекунанд.

Пойгоҳҳои пешниҳодшудаҳои умумӣ барои сабти мундариҷаи экстремистӣ имкон медиҳанд, ки ба воситаи платформаҳои гуногун паҳншавии чунин маводҳо пешгирӣ карда шавад. Протоколҳои стандартшудаи байналмилалӣ раванди муайянсозӣ ва ҳазфи мундариҷаи хатарнокро осон мекунанд.

Истифодаи технологияҳои иттилоотӣ дар самти пешгирии экстремизм ва радикализми рақамӣ на танҳо имкониятҳо, балки мушкилоти муайянро ба миён меорад. Масъалаи мувозинат байни назорат ва озодии сухан яке аз муҳимтарин масъалаҳои мубоҳисашаванда боқӣ мемонад. Зарур аст, ки технологияҳои назоратӣ ба таври шаффоф истифода шуда, ҳуқуқи инсон риоя карда шаванд.

Дар маҷмуъ, набояд фаромӯш сохту бепарво буд, ки технологияҳои иттилоотӣ имкониятҳои васеъро барои пешгирии экстремизм ва радикализми рақамӣ фароҳам меоранд. Системаҳои назорати рақамӣ, платформаҳои таълимӣ ва лоиҳаҳои таблиғи толерантӣ метавонанд дар таркиби муборизаи дастҷамъӣ бо ин амали хатарнок нақши муҳим бозанд.

Барои расидан ба натиҷаҳои устувор зарур аст, ки чанд самт дар ҳамбастагӣ инкишоф дода шаванд:

- такмили технологияҳои муайянсозии мафкураи экстремистӣ;

- густариши барномаҳои таълимӣ барои афзоиши савияи саводнокии рақамӣ;

- таблиғи фаъолонаи арзишҳои толерантӣ ва густариши ҳамкории байналмилалӣ.

Тадқиқоти минбаъда бояд ба таҳлили самаранокии технологияҳои мушаххас, омӯзиши таҷрибаи беҳтарини байналмилалӣ ва коркарди тавсияҳои амалӣ барои мутахассисон равона карда шаванд.

 

София Темурбекова -

декани факултети иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои рақамӣ