Дар шароити ҷаҳони муосир терроризм ба яке аз хатарҳои ҷиддитарини амнияти миллӣ ва байналмилалӣ табдил ёфтааст. Ин амал на танҳо ҳаёт ва амнияти инсонҳоро таҳдид мекунад, балки ба суботи сиёсӣ, рушди иқтисодӣ, ҳамзистии осоиштаи ҷомеаҳо ва арзишҳои умумибашарӣ таъсири манфӣ мерасонад.

Терроризм хусусияти фаромиллӣ касб намуда, сарҳад намешиносад ва метавонад ба ҳар як кишвар, новобаста ба сатҳи рушд таъсир расонад. Глобализатсия, пешрафти технологияҳои иттилоотӣ ва густариши шабакаҳои иҷтимоӣ ба тағйирёбии шакл ва усулҳои фаъолияти гурӯҳҳои террористӣ мусоидат намудаанд. Инчунин, дар илми муосир терроризм ҳамчун истифодаи қасдонаи зӯроварӣ ё таҳдиди он бо мақсади тарсондани аҳолии осоишта, фишор овардан ба ҳукумат ва расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ, идеологӣ ё мазҳабӣ таъриф мешавад.

Хусусияти фарқкунандаи терроризм дар он аст, ки аксаран аҳолии осоишта ҳадафи ҳамла қарор мегиранд. Муҳаққиқон таъкид мекунанд, ки моҳияти терроризм на танҳо дар зӯроварии ҷисмонӣ, балки дар таъсири равонӣ, тарс ва ноамнии иҷтимоӣ ифода меёбад.

Омӯзиши илмии терроризм ба якчанд равишҳои назариявӣ такя мекунад.

Равиши сиёсӣ терроризмро ҳамчун воситаи мубориза барои қудрат ва тағйири сохтори ҳокимият арзёбӣ менамояд.

Равиши иҷтимоӣ-иқтисодӣ онро натиҷаи нобаробарӣ, камбизоатӣ, бекорӣ ва ҳошиянишинӣ медонад.

Равиши идеологӣ ва мазҳабӣ ба нақши тафсирҳои ифротии ақидаҳо дар ташаккули зӯроварӣ диққат медиҳад.

Равиши равоншиносӣ бошад, равандҳои радикализатсия, бӯҳрони ҳувият ва таъсири гурӯҳиро таҳлил мекунад.

Тадқиқотҳои муосир нишон медиҳанд, ки танҳо равиши маҷмуӣ метавонад моҳияти терроризмро пурра шарҳ диҳад.

Шаклҳо ва сохтҳҳои терроризм - терроризм метавонад дар шаклҳои гуногун зуҳур кунад: терроризми дохилӣ, терроризми байналмилалӣ, терроризми миллӣ ё ҷудоихоҳона, терроризми шабакавӣ ва терроризми иттилоотӣ ё киберӣ. Ин гуногуншаклӣ нишон медиҳад, ки терроризм мутобиқшаванда буда, бо тағйири шароити ҷаҳонӣ усулҳои нави фаъолиятро қабул мекунад.

Бояд қайд намуд, ки сабабҳои пайдоиши терроризм бисёрҷабҳаанд ва аксаран бо ҳам алоқаманд мебошанд. Ба онҳо ноадолатиҳои иҷтимоӣ ва иқтисодӣ, камбизоатӣ, бекорӣ, сатҳи пасти таҳсилот, набудани тафаккури интиқодӣ, низоъҳои сиёсӣ ва минтақавӣ, инчунин, таъсири таблиғоти ифротгароёна тавассути интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ дохил мешаванд. Махсусан, ҷавонон ба таъсири чунин идеологияҳо бештар осебпазиранд.

Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки терроризм маҳдуд ба як минтақа ё фарҳанг нест. Барои мисол ёловар мешавем, ки ҳамлаҳои террористии 11 сентябри соли 2001 дар Иёлоти Муттаҳидаи Амрико нишон доданд, ки ҳатто кишварҳои пешрафта низ осебпазиранд.

Дар кишварҳои Аврупо, аз ҷумла Фаронса ва Британияи Кабир ҳамлаҳои террористӣ боиси бозбинӣ шудани сиёсати амниятӣ гардиданд. Дар Ховари Миёна низ терроризм аксаран бо низоъҳои тулонӣ ва заъфи сохторҳои давлатӣ алоқаманд аст. Дар қисматҳои Африқо ва Осиё бошад, терроризм бо мушкилоти иҷтимоӣ ва идоракунии давлатӣ пайваст мебошад. Инчунин, терроризм ба ҷомеа паёмадҳои харобиовар мерасонад. Он боиси талафоти ҷони инсонҳо, осебҳои ҷисмонӣ ва равонӣ, афзоиши тарс ва ноамнии иҷтимоӣ мегардад.

Аз ҷиҳати иқтисодӣ, терроризм рушди устуворро халалдор намуда, сармоягузориро коҳиш медиҳад.

Аз ҷиҳати сиёсӣ бошад, метавонад ба маҳдуд шудани баъзе озодиҳои шаҳрвандӣ ва шиддат гирифтани нобоварӣ дар ҷомеа оварда расонад.

Аз нуқтаи назари илмӣ, мубориза бо терроризм бояд ҳамаҷониба ва пешгирикунанда бошад. Ба ин таҳкими ҳокимияти қонун, рушди маориф ва фарҳанги сиёсӣ, баланд бардоштани тафаккури интиқодӣ, пешгирии радикализатсия дар байни ҷавонон, мубориза бо идеологияи ифротӣ дар фазои иттилоотӣ ва густариши ҳамкории байналмилалӣ дохил мешаванд. Мутахассисон бар он назаранд, ки пешгирӣ нисбат ба вокуниши зӯроварона самараноктар мебошад.

Терроризм амали бисёрсатҳа ва мураккаби иҷтимоӣ-сиёсӣ буда, танҳо бо чораҳои низомӣ ё амниятӣ бартараф намешавад. Таҳлили илмӣ нишон медиҳад, ки решаҳои терроризм дар мушкилоти амиқи иҷтимоӣ, иқтисодӣ, сиёсӣ ва фарҳангӣ қарор доранд. Танҳо тавассути равиши илмӣ, сиёсати оқилона, рушди маърифат ва ҳамкории ҷаҳонӣ метавон хатари терроризмро коҳиш дод ва заминаи ҷомеаи осоишта ва устуворро фароҳам овард.

 

Абдуғанизода Азизулло Абдуғанӣ,

муовини декан оид ба тарбияи факултети иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои инноватсонӣ