Дар ҷаҳони муосир терроризм ва экстремизм аз ҷумлаи падидаҳои хатарнок ба ҳисоб рафта, ба амнияти давлатҳо, оромии ҷомеа ва ҳаёти осоиштаи инсонҳо таҳдиди ҷиддӣ эҷод мекунанд. Ин ду мафҳум бо ҳам робитаи муайян дошта, дар баъзе ҳолатҳо ғояҳои ифротӣ метавонанд заминаи ба амал омадани ҳаракатҳои зӯроварона гарданд. Истилоҳи «терроризм» аз калимаи лотинии «terror» гирифта шуда, маънои тарс ва ваҳмро ифода мекунад. Ҳадафи гурӯҳҳои террористӣ тавассути истифодаи зӯроварӣ, тарсонидани аҳолӣ ва ноором сохтани вазъи ҷомеа амалӣ намудани мақсадҳои ғаразноки худ мебошад.

Ба андешаи муҳаққиқон, сиёсатшиносон ва коршиносони соҳа, экстремизм дар шаклҳои гуногун зуҳур карда, метавонад ба соҳаҳои сиёсӣ, иҷтимоӣ ва динӣ таъсири манфӣ расонад. Ин падида хусусияти фаромиллӣ дошта, сарҳади муайяни ҷуғрофиро намепазирад. Дар асри XXI терроризм ва ифротгароӣ ба яке аз мушкилоти муҳими ҷомеаи ҷаҳонӣ табдил ёфтаанд. Оқибатҳои фоҷиабори ин амалҳо боиси талафоти ҷонӣ, хароб гардидани инфрасохтор, афзоиши муҳоҷират ва халалдор шудани муносибатҳои байнидавлатӣ мегарданд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун давлати соҳибихтиёр, демократӣ, ҳуқуқбунёд, дунявӣ ва ягона дар роҳи таҳкими сулҳу субот, рушди иқтисодиву иҷтимоӣ ва густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ қадамҳои устувор мегузорад. Дар шароити ҷаҳонишавӣ ва тағйироти босуръати сиёсиву иқтисодӣ масъалаи таъмини амнияти миллӣ, ҳифзи арзишҳои миллӣ ва пешгирии зуҳуроти номатлуб аҳаммияти махсус пайдо мекунад. Аз ин рӯ, ҳар як шаҳрванди кишвар бояд дар ҳифзи сулҳу оромӣ ва суботи ҷомеа саҳми арзандаи худро гузорад.

Таърихи башарият нишон медиҳад, ки баҳсу ихтилофҳои ақидавӣ ва динӣ дар давраҳои гуногун вуҷуд доштаанд. Мутафаккирон, донишмандон ва намояндагони равияҳои мухталифи фикрӣ ҳамеша барои шарҳу тафсири масъалаҳои фалсафӣ, ахлоқӣ ва динӣ андешаҳои гуногун пешниҳод мекарданд. Аммо вақте ки ақидаҳои муайян ба воситаи таҳдид, маҷбуркунӣ ва зӯроварӣ ба дигарон таҳмил карда мешаванд, онҳо метавонанд сабаби ихтилофу низоъ гарданд.

Дар ҷаҳони имрӯза баъзе амалҳои таҳқиромез, иғвоангез ва ифротӣ метавонанд эҳсоси норозигиро дар байни гурӯҳҳои гуногуни ҷомеа ба вуҷуд оварда, муносибатҳои байнифарҳангӣ ва байнидинӣро халалдор созанд. Чунин ҳолатҳо зарурати эҳтироми мутақобила, таҳаммулпазирӣ, риояи меъёрҳои ҳуқуқи байналмилалӣ ва ҳалли ихтилофҳо бо роҳи муколамаи созандаро боз ҳам бештар мегардонанд.

Гурӯҳҳои террористӣ бо амалҳои ҷинояткоронаи худ на танҳо амнияти кишварҳои алоҳидаро зери хатар мегузоранд, балки ба суботи тамоми ҷомеаи ҷаҳонӣ таъсири манфӣ мерасонанд. Вазъи мураккаби ҷаҳони муосир тақозо менамояд, ки мақомоти давлатӣ, сохторҳои ҳифзи ҳуқуқ, муассисаҳои таълимӣ ва дигар ниҳодҳои ҷомеа фаъолияти худро дар самти пешгирии терроризм ва экстремизм тақвият бахшанд.

Барои таъмини амнияти миллӣ зарур аст, ки заминаҳои моддиву техникии мақомоти дахлдор мустаҳкам карда шуда, аз дастовардҳои техника ва технологияҳои муосир самаранок истифода бурда шаванд. Ҳамзамон, омода намудани мутахассисони баландихтисос, баланд бардоштани сатҳи дониш ва малакаи касбии кормандон, таҳкими ҳифзи сарҳади давлатӣ ва фароҳам овардани шароити мусоиди зиндагӣ барои аҳолӣ аз ҷумлаи омилҳои муҳими таъмини суботу оромӣ мебошанд.

Терроризм ва экстремизм, пеш аз ҳама, ба ҳуқуқи инсон, арзишҳои умумибашарӣ ва принсипҳои зиндагии осоишта мухолифанд. Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки ин зуҳурот ба миллат, давлат, фарҳанг ва дини муайян маҳдуд намешаванд. Шахсоне, ки ба фаъолияти террористӣ даст мезананд, бо амалҳои худ ба ҷони одамон, амнияти ҷамъиятӣ ва ояндаи наслҳои башарӣ таҳдид мекунанд. Аз ин рӯ, мубориза бар зидди чунин падидаҳо бояд дар асоси қонун, ҳамкории байналмилалӣ ва эҳтироми ҳуқуқу озодиҳои инсон амалӣ карда шавад.

Яке аз масъалаҳои нигаронкунанда дар ин самт ҷалби ҷавонон ба гурӯҳҳои ифротӣ мебошад. Ҷавонон ҳамчун неруи пешбарандаи ҷомеа дар рушди давлат ва ҳифзи арзишҳои миллӣ нақши муҳим доранд. Аммо сатҳи пасти маърифати ҳуқуқӣ, надоштани ҷаҳонбинии илмӣ, таъсири таблиғоти иғвоангез ва истифодаи нодурусти шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд баъзе аз онҳоро ба роҳи хатарнок раҳнамун созанд.

Аз ин рӯ, зарур аст, ки дар байни наврасону ҷавонон корҳои фаҳмондадиҳӣ ва тарбиявӣ мунтазам ба роҳ монда шаванд. Оила, мактаб, муассисаҳои таҳсилоти миёна ва олӣ, инчунин воситаҳои ахбори омма бояд дар баланд бардоштани маърифати сиёсӣ, ҳуқуқӣ ва фарҳангии ҷавонон саҳми фаъол дошта бошанд. Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтироми қонун, таҳаммулпазирӣ ва масъулиятшиносӣ яке аз роҳҳои самараноки пешгирии ифротгароӣ мебошад.

Дар баробари ин, рушди илму маориф, дастрасии ҷавонон ба таҳсилоти босифат, фароҳам овардани имкониятҳои муносиб барои шуғл ва дастгирии ташаббусҳои созандаи онҳо метавонанд таъсири омилҳои ифротгароиро коҳиш диҳанд. Ҳар қадар сатҳи маърифат ва огоҳии шаҳрвандон баланд бошад, ҳамон андоза имконияти таъсиррасонии ғояҳои ифротӣ камтар мегардад.

Дар шароити пешрафти илму техника ва густариши фазои иттилоотӣ мубориза бо терроризм ва экстремизм танҳо бо тадбирҳои амниятӣ маҳдуд намешавад. Баланд бардоштани маърифати ҷомеа, таҳкими ҳамкории байналмилалӣ, пешгирии таблиғоти ифротӣ ва фароҳам овардани шароити мусоиди иҷтимоӣ низ аҳаммияти калон доранд. Ҳар як шаҳрванд бояд дар истифодаи манбаъҳои иттилоотӣ масъулиятшинос буда, ба хабарҳои санҷиданашуда ва даъватҳои иғвоангез бовар накунад.

Терроризм ва экстремизм аз ҷумлаи таҳдидҳои ҷиддии замони муосир буда, мубориза бо онҳо масъулияти муштараки давлат ва ҷомеа мебошад. Ҳифзи сулҳу субот, таъмини амнияти шаҳрвандон ва пешгирии низоъҳои иҷтимоӣ танҳо дар сурати ҳамкории самараноки мақомоти давлатӣ ва аҳли ҷомеа имконпазир мегардад.

Мо бояд ҳамеша ҳушёрии сиёсӣ ва масъулияти шаҳрвандии худро нигоҳ дошта, барои пешгирии падидаҳои номатлуб саҳм гузорем. Тарбияи насли ҷавон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносӣ, донишандӯзӣ ва эҳтироми арзишҳои умумибашарӣ метавонад заминаи устувори ҷомеаи солим ва амнро фароҳам оварад. Танҳо бо муттаҳидӣ, маърифат ва эҳтироми қонун метавон сулҳу оромиро ҳифз намуда, барои наслҳои оянда ҷомеаи пешрафтаву осоиштаро ба мерос гузошт.

 

Шарафҷон РАЗЗОКБЕРДИЕВ,

номзади илмҳои филологӣ,

дотсенти кафедраи забонҳои хориҷии ДДМИТ