Наврӯз яке аз қадимтарин ва зеботарин ҷашнҳои башарият ба шумор меравад. Ин иди бостонӣ рамзи эҳёи табиат, оғози баҳор, навшавии зиндагӣ ва умеди тоза мебошад. Дар байни мардумони форсизабон ва бисёр халқҳои дигар Наврӯз бо шукӯҳу шаҳомати хос ҷашн гирифта мешавад. Барои мардуми тоҷик Наврӯз танҳо як ид нест, балки ҷузъи муҳими фарҳанг, таърих ва ҳувияти миллӣ мебошад. Аз ҳамин ҷост, ки Тоҷикистонро аксар вақт Ватани Наврӯз меноманд.

Таърихи Наврӯз ба ҳазорсолаҳои дур мерасад. Бисёре аз муҳаққиқон бар он назаранд, ки Наврӯз ҳанӯз дар давраи тамаддуни қадимаи ориёӣ пайдо шудааст. Ин ҷашн бо рӯзи баробар шудани шабу рӯз, яъне 21 март рост меояд. Дар ин рӯз табиат аз хоб бедор мешавад, дарахтон сабз мегарданд, гулу гиёҳ мешукуфанд ва замин либоси сабз ба бар мекунад.

Ниёгони мо ин рӯзи зебои табиатро ҳамчун оғози соли нав қабул карда, онро бо шодиву хурсандӣ таҷлил мекарданд. Наврӯз дар тӯли асрҳо на танҳо ҳамчун иди табиат, балки ҳамчун рамзи дӯстӣ, меҳрубонӣ ва ҳамдигарфаҳмӣ миёни мардум хизмат кардааст.

Дар фарҳанги мардуми тоҷик Наврӯз мақоми хеле баланд дорад. Мардуми тоҷик аз қадимулайём ба пешвози ин ид омодагии махсус мегирифтанд. Пеш аз фаро расидани Наврӯз хонаҳоро тоза мекарданд, либосҳои нав медӯхтанд, ба дидорбинии хешу табор мерафтанд ва ба ҳамдигар орзуҳои нек мекарданд.

Яке аз суннатҳои маъруфи Наврӯз дар Тоҷикистон сумалакпазӣ мебошад. Сумалак рамзи фаровонӣ, баракат ва некуаҳволӣ ҳисобида мешавад. Занон шабона ҷамъ шуда, бо суруду рақсу шодӣ сумалак мепазанд. Ин анъана рамзи ҳамдилӣ ва дӯстии мардум аст.

Илова бар ин, дар рӯзҳои Наврӯз бозиҳои миллӣ баргузор мегарданд. Бузкашӣ, гӯштингирӣ, пойгаи аспдавонӣ ва дигар мусобиқаҳои варзишӣ ба ин ид рангу ҷилои махсус мебахшанд. Ин чорабиниҳо на танҳо барои фароғат, балки барои нигоҳ доштани анъанаҳои миллӣ аҳамияти калон доранд.

Бо ба даст овардани Истиқлоли давлатӣ дар Тоҷикистон ҷашни Наврӯз боз ҳам шукӯҳу шаҳомати бештар пайдо кард. Бо сиёсати фарҳангпарваронаи давлат ва роҳбарияти кишвар Наврӯз ҳамчун яке аз арзишҳои муҳими миллӣ эҳё гардид.

Имрӯз дар тамоми шаҳру ноҳияҳои ҷумҳурӣ Наврӯз бо барномаҳои фарҳангӣ, намоишҳои ҳунарҳои мардумӣ, озмунҳо ва консертҳои идона таҷлил мегардад. Дар ин рӯз мардум либосҳои миллӣ ба бар карда, аз фарҳанги қадимаи худ ифтихор менамоянд.

Аҳамияти Наврӯз танҳо ба як миллат ё кишвар маҳдуд намешавад. Ин ҷашни бостонӣ имрӯз ба як ҷашни байналмилалӣ табдил ёфтааст. Соли 2009 Наврӯз ба феҳристи мероси фарҳангии ғайримоддии башарият шомил карда шуд ва соли 2010 Маҷмааи Умумии СММ 21 мартро ҳамчун Рӯзи байналмилалии Наврӯз эълон намуд.

Ин иқдом нишон медиҳад, ки Наврӯз дорои арзиши умумибашарӣ мебошад. Имрӯз ин ид дар даҳҳо кишвар, аз ҷумла Тоҷикистон, Эрон, Афғонистон, Узбекистон, Қазоқистон, Қирғизистон ва дигар давлатҳо бо шукӯҳ таҷлил мегардад.

Тоҷикистон ҳамчун кишвари дорои фарҳанги куҳан яке аз марказҳои асосии нигоҳдорӣ ва рушди анъанаҳои наврӯзӣ ба ҳисоб меравад. Дар ин сарзамин расму ойинҳои Наврӯз бо шакли хеле бой ва гуногун нигоҳ дошта шудаанд.

Ҳар сол дар Тоҷикистон чорабиниҳои калони фарҳангӣ ва ҷашнҳои умумихалқӣ баргузор мегарданд, ки дар онҳо ҳунарҳои мардумӣ, таомҳои миллӣ ва расму оинҳои қадима ба намоиш гузошта мешаванд. Ин чорабиниҳо на танҳо барои сокинони кишвар, балки барои меҳмонони хориҷӣ низ ҷолиб мебошанд.

Наврӯз барои тарбияи маънавии ҷавонон низ аҳамияти бузург дорад. Ин ид ҷавононро ба дӯст доштани фарҳанги миллӣ, эҳтироми анъанаҳои ниёгон ва ҳифзи арзишҳои фарҳангӣ ҳидоят мекунад.

Дар донишгоҳҳо, мактабҳо ва дигар муассисаҳои таълимӣ ба муносибати Наврӯз чорабиниҳои фарҳангӣ, озмунҳо ва барномаҳои маърифатӣ доир мегарданд. Ин гуна чорабиниҳо ба ҷавонон имкон медиҳанд, ки бо таърих ва фарҳанги миллии худ бештар ошно шаванд.

Наврӯз яке аз арзишмандтарин меросҳои фарҳангии халқи тоҷик мебошад. Ин ид рамзи эҳёи табиат, дӯстӣ, сулҳ ва ҳамдигарфаҳмӣ аст. Тоҷикистон бо фарҳанги куҳан ва анъанаҳои бойи худ яке аз марказҳои асосии таҷлили Наврӯз ба ҳисоб меравад. Аз ин рӯ, метавон бо ифтихор гуфт, ки Тоҷикистон воқеан Ватани Наврӯз аст. Ҳифз ва рушди анъанаҳои наврӯзӣ вазифаи муҳими ҳар як шаҳрванди кишвар мебошад, зеро ин ҷашн на танҳо мероси ниёгон, балки рамзи ваҳдат, сулҳ ва ояндаи дурахшони миллат аст.

 

Акобирзода Абутолиби Мирзоҳимат,

ассистенти кафедраи иқтисоди корхонаҳо ва соҳибкорӣ