Дар шароити муосири ҷаҳонишавӣ ва пурҳаводиси геополитикӣ масоили ҳифзи сулҳу субот ва ҳамгироии миллӣ дар сархати сиёсати дохиливу хориҷии кишварҳо қарор доранд. Барои Тоҷикистон, ки пас аз пош хӯрдани Иттиҳоди Шӯравӣ бо ҷанги шаҳрвандии шадид рӯ ба рӯ шуд, ҳифз ва таҳкими ваҳдати миллӣ ҳамчун шарти асосии давлатдории муосир аҳаммияти фавқулода касб кардааст. Дар ин миён, ваҳдати миллӣ ҳамчун арзиши олитарини сиёсиву маънавӣ ҷойгоҳи хос дорад. Тоҷикистон, ки баъди соҳибистиқлолӣ як марҳилаи пуршиддати ҷанги шаҳрвандиро аз сар гузаронид, бо талошу тадбирҳои хирадмандонаи Пешвои миллат тавонист ба ваҳдати  миллӣ ноил гардад. Ваҳдати миллӣ — на танҳо сулҳ, балки хиради сиёсӣ, ҳамзистии иҷтимоӣ ва худшиносии миллӣ мебошад, ки заминаи рушди устувори ҷомеа мегардад.    

Ваҳдати миллӣ дар илмҳои сиёсатшиносӣ ва ҷомеашиносӣ ҳамчун як раванди муттаҳидсозии ҳамаи қишрҳои ҷомеа дар доираи арзишҳои муштараки миллӣ маънидод мешавад. Он бар асоси ҳамраъйи, арзишҳои муштарак, эҳсоси мансубияти миллӣ ва ҳимояи манфиатҳои умумимиллӣ ташаккул меёбад. Ин раванд ба се унсури асосӣ: шуури ягонагии миллӣ, ки аз худшиносии таърихӣ, фарҳангӣ ва забонӣ маншаъ мегирад; механизмҳои сиёсӣ ва ҳуқуқӣ, ки барои таъмини баробарӣ ва иштирок дар ҳаёти ҷамъиятӣ мусоидат мекунанд; таҳаммулпазирӣ ва ҳамзистии фарҳангӣ, ки суботи иҷтимоиро таъмин менамояд, такя мекунад.  Аз нигоҳи назариявӣ, ваҳдати миллӣ ҷузъи муҳими сохтани давлатҳои миллӣ дар марҳалаи муосир аст. Тавре ки таҳлилгарони масоили миллӣ ишора мекунанд, миллат як «ҷомеаи тасаввуршуда» аст, ки дар заминаи арзишҳо ва хотираи муштарак бунёд меёбад.

Таърихи навини Тоҷикистон бо як воқеаи фоҷиабор - ҷанги шаҳрвандии солҳои 1992–1997 алоқаманд аст. Дар натиҷаи мухолифатҳои сиёсиву идеологӣ ва номукаммалии сохтори ҳукуматдории пасошӯравӣ, ҷомеа ба гирдоби ҷанги дохилӣ кашида шуд. Танҳо бо ба имзо расидани Созишномаи умумии сулҳ ва ризоияти миллӣ дар шаҳри Москва, 27 июни соли 1997, марҳилаи наве дар таърихи давлатдории тоҷикон оғоз гардид.

Имрӯз ин сана ҳамчун Рӯзи Ваҳдати миллӣ таҷлил мегардад. Бештари таҳлилгарон бар он ақидаанд, ки яке аз омилҳои калидии муваффақияти сулҳ — дар ҷои аввал будани манфиатҳои миллӣ нисбат ба манфиатҳои сиёсӣ ва хиради роҳбарияти сиёсӣ дар шахсияти Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад. Вай дар лаҳзаҳои душвор тавонист, ки гурӯҳҳои мухталифи сиёсиро ба музокирот ҷалб намуда, бо роҳи мусолиҳа ҷомеаи пора-порашударо муттаҳид созад. Созишнома марҳилаи наве дар таърихи давлатдорӣ буд ва асоси ташаккули низоми сиёсии фарогир ва ҷомеаи таҳаммулазирро гузошт.  Ваҳдати миллӣ танҳо ба маънии набудани низоъ нест. Он бояд ҳамчун раванди доимии таҳкими ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми гуногунандешӣ дарк гардад. Дар заминаи ваҳдати миллӣ, Тоҷикистон тавонист ба як қатор дастовардҳои муҳим аз қабили таъмини амният ва суботи дохилӣ; эҷоди замина барои рушди иқтисодӣ ва ҷалби сармоя; пешрафт дар соҳаҳои маориф, илм ва фарҳанг; таҳкими истиқлолияти давлатӣ ва нуфузи байналмилалӣ ноил шавад. Дар ин росто, тарбияи сиёсиву фарҳангии насли нав, шинос намудани онҳо бо арзишҳои ваҳдати миллӣ ва таърихи сулҳомезсозии кишвар аҳаммияти бузург дорад.

Бо вуҷуди муваффақиятҳо, таҳдидҳои дохиливу хориҷӣ ба ваҳдати миллӣ ҳамеша ҷой доранд. Паҳншавии ғояҳои ифротгароӣ ва мазҳабии бегона; нобаробарии иҷтимоиву иқтисодӣ дар минтақаҳо; камранг шудани ҳисси миллӣ дар миёни ҷавонон; фишорҳои иттилоотии беруна ва ҷанги геополитикӣ аз ҷумлаи хатару таҳдидҳои эҳтимолиянд. Барои посух ба ин хатарҳо, бояд механизмҳои зерин таҳким ёбанд:

  1. Баланд бардоштани маърифати сиёсиву шаҳрвандии аҳолӣ;
  2. Рушди сиёсати фарҳангии фарогир ва созанда;
  3. Таъмини адолати иҷтимоӣ ва дастрасии баробар ба имкониятҳо;
  4. Истифодаи васеъ аз имкониятҳои ВАО ва шабакаҳои иҷтимоӣ барои таблиғи ваҳдати миллӣ.

Ваҳдати миллӣ - як арзиши олии сиёсиву маънавӣ барои Тоҷикистон аст. Ваҳдати миллӣ на як раванди тасодуфӣ, балки натиҷаи талошу ҷоннисории тамоми ҷомеа ва роҳбарияти сиёсӣ мебошад. Он ба унвони арзиши олӣ, бояд ҳамеша пос дошта шавад. Махсусан насли ҷавон дар рўҳияи ваҳдат, эҳтироми арзишҳои миллӣ ва худшиносӣ тарбия ёбад. Ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон вазифадор аст, ки саҳми худро дар ҳифзи суботи ҷома, тақвияти ҳамдигарфаҳмӣ ва рушду пешрафти Ватан гузорад. Он на танҳо як дастоварди таърихист, балки кафолати рушди устувор ва суботи дарозмуддати кишвар мебошад.

Дар шароити мураккаби ҷаҳони муосир, ҳар як шаҳрванди Тоҷикистон бояд дарк намояд, ки ҳифзи ваҳдати миллӣ — на танҳо вазифаи давлат, балки рисолати ахлоқии ҳар як фарди ҷомеа аст. Танҳо бо муттаҳидӣ, таҳаммул ва хиради миллӣ метавонем ояндаи дурахшони кишвари худро таъмин намоем. Тавре ки Пешвои миллат зикр кардааст: «Ваҳдати миллӣ шиносномаи давлатдории навини мост».

 

Ҷаҳонгир ХУДОЙБЕРДИЕВ,

сардори шуъбаи робитаҳои байналмилалӣ