Коррупсия яке аз мушкилоти ҷиддии ҷомеаи муосир ба ҳисоб рафта, ба рушди устувори иқтисодӣ, иҷтимоӣ ва сиёсӣ монеаҳои ҷиддӣ эҷод менамояд. Рушди устувор мафҳумест, ки таъмини пешрафти иқтисодӣ, адолати иҷтимоӣ ва ҳифзи муҳити зистро дар бар мегирад. Ин мафҳум махсусан баъди қабули Ҳадафҳои рушди устувор аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид аҳамияти ҷаҳонӣ пайдо кард. Аммо мавҷудияти омилҳои коррупсионӣ метавонад ба татбиқи самараноки ин ҳадафҳо халал расонад.

  1. Монеаҳои коррупсионӣ дар соҳаи иқтисодӣ

Яке аз самтҳои асосии таъсири коррупсия – иқтисодиёт мебошад. Ҳангоми паҳн гардидани ришваситонӣ, сӯиистифода аз ваколатҳои хизматӣ ва тақсимоти ғайришаффофи захираҳои давлатӣ, муҳити сармоягузорӣ заиф мегардад. Сармоягузорони дохилию хориҷӣ аз ноустувории ҳуқуқӣ ва хавфи зиёни молиявӣ нигарон мешаванд. Дар натиҷа, сатҳи сармоягузорӣ коҳиш ёфта, имкониятҳои таъсиси ҷойҳои нави корӣ маҳдуд мегарданд.

Коррупсия инчунин ба буҷети давлатӣ зарар мерасонад. Қисме аз маблағҳое, ки бояд барои рушди инфрасохтор, маориф, тандурустӣ ва ҳифзи муҳити зист равона гарданд, ғайримақсаднок истифода мешаванд. Ин ҳолат боиси паст шудани сифати хизматрасониҳои давлатӣ ва зиёд гардидани нобаробарии иҷтимоӣ мегардад.

  1. Монеаҳо дар соҳаи иҷтимоӣ

Коррупсия ба сатҳи эътимоди шаҳрвандон нисбат ба ҳокимияти давлатӣ таъсири манфӣ мерасонад. Вақте ки шаҳрвандон мебинанд, ки қарорҳо на бар асоси адолат, балки бар асоси манфиатҳои шахсӣ қабул мешаванд, эҳсоси беадолатӣ ва ноумедӣ афзоиш меёбад. Ин метавонад ба коҳиши фаъолнокии шаҳрвандӣ ва суст гардидани ҷомеаи шаҳрвандӣ оварда расонад.

Дар соҳаи маориф ва тандурустӣ коррупсия ба паст шудани сатҳи хизматрасонӣ сабаб мегардад. Масалан, дар ҳолатҳои ришваситонӣ ҳангоми қабул ба муассисаҳои таълимӣ ё пешниҳоди хизматрасониҳои тиббӣ, принсипи баробарӣ поймол мешавад. Ин раванд боиси коҳиши сифати захираҳои инсонӣ гардида, ба рушди дарозмуддати ҷомеа таъсири манфӣ мерасонад.

  1. Монеаҳои сиёсӣ ва идорӣ

Коррупсия ба низоми идоракунии давлатӣ низ таъсири ҷиддӣ мерасонад. Дар шароите, ки мансабҳо бо роҳи ғайришаффоф ишғол мегарданд, принсипи шоистасолорӣ халалдор мешавад. Ин боиси паст шудани самаранокии идоракунӣ ва қабули қарорҳои ғайримуассир мегардад.

Илова бар ин, коррупсия метавонад ба заиф гардидани волоияти қонун оварда расонад. Агар қонун барои ҳама баробар татбиқ нашавад, низоми ҳуқуқӣ эътибори худро аз даст медиҳад. Дар чунин шароит татбиқи барномаҳои давлатӣ, аз ҷумла стратегияҳои рушди устувор, мушкил мегардад.

  1. Таъсир ба муҳити зист

Яке аз самтҳои муҳими рушди устувор – ҳифзи муҳити зист мебошад. Аммо дар шароити мавҷудияти коррупсия иҷозатномаҳо барои истифодаи захираҳои табиӣ метавонанд бо роҳи ғайриқонунӣ дода шаванд. Ин ҳолат ба истифодаи аз ҳад зиёди захираҳо, ифлосшавии муҳити зист ва вайроншавии экосистемаҳо оварда мерасонад.

Маблағҳое, ки бояд барои татбиқи барномаҳои экологӣ равона шаванд, дар сурати мавҷудияти коррупсия метавонанд ғайримақсаднок истифода гарданд. Дар натиҷа, чорабиниҳои марбут ба коҳиши тағйирёбии иқлим ва ҳифзи гуногунрангии биологӣ самаранок амалӣ намегарданд.

  1. Роҳҳои коҳиш додани монеаҳои коррупсионӣ

Барои рафъи монеаҳои коррупсионӣ ва таъмини рушди устувори ҷомеа, тадбирҳои зерин муҳим мебошанд:

* Рушди ҳукумати электронӣ ва рақамисозии хизматрасониҳо;

* Баланд бардоштани сатҳи маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон;

* Тақвияти заминаи ҳуқуқӣ;

* Тақвияти назорати ҷамъиятӣ ва воситаҳои ахбори омма.

Дар маҷмӯъ, коррупсия ҳамчун монеаи ҷиддӣ дар роҳи рушди устувори ҷомеа баромад мекунад. Он ба иқтисодиёт, иҷтимоиёт, сиёсат ва муҳити зист таъсири манфӣ расонида, татбиқи самараноки барномаҳои давлатӣ ва байналмилалиро мушкил мегардонад. Аз ин рӯ, муборизаи пайгирона ва ҳамаҷониба бар зидди коррупсия яке аз шартҳои асосии таъмини рушди устувори ҷомеа ба ҳисоб меравад. Танҳо дар шароити волоияти қонун, шаффофият ва масъулиятнокӣ метавон ба пешрафти устувор ва некӯаҳволии ҷомеа ноил гардид.

 

Яъқуб  Ҳасанзода, доктор (Phd),

и.в мудири  кафедраи информатикаи

амалӣ дар иқтисодиёти ДДМИТ