Мубориза бо терроризму экстремизм танҳо вазифаи мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест, балки қарзи шаҳрвандӣ, масъулияти миллӣ ва рисолати инсонии ҳар як фарди бедордилу ватандӯст мебошад. Зеро ҳифзи сулҳу субот, истиқлолу озодӣ ва амнияти давлату ҷомеа аз ҳушёрии сиёсӣ, маърифати ҳуқуқӣ ва мавқеи устувори ҳар як шаҳрванд вобастагӣ дорад.

Дар ҷаҳони муосир, ки равандҳои сиёсиву иҷтимоӣ бо суръати бесобиқа тағйир меёбанд, терроризм ва экстремизм ба яке аз хатарҳои ҷиддии амнияти байналмилалӣ табдил ёфтаанд. Ин падидаҳои номатлуб на танҳо ҷони инсонҳоро аз байн мебаранд, балки пояҳои давлатдорӣ, суботи ҷомеа, ҳамзистии осоишта ва арзишҳои умумибашариро низ ҳадаф қарор медиҳанд. Фоҷиаовартар аз ҳама он аст, ки гурӯҳҳои ифротӣ барои расидан ба ҳадафҳои ғаразноки худ аз бовару эҳсосоти ҷавонон сӯиистифода намуда, онҳоро ба муқобили Ватан, миллат ва ҳатто наздикони худ мешӯронанд.

Терроризм зуҳуроти ҷиноятиест, ки бо истифода аз зӯроварӣ, таҳдид ва даҳшатафканӣ барои расидан ба ҳадафҳои сиёсӣ, идеологӣ ё дигар мақсадҳои ғаразнок амалӣ мешавад. Қатлу куштор, гаравгонгирӣ, тарконидани иншоот, ҳамла ба воситаҳои нақлиёт ва дигар амалҳои хушунатомез аз ҷумлаи шаклҳои зуҳури он мебошанд.

Экстремизм бошад, ифротгароӣ ва пайравӣ ба ақидаву амалҳои тундравонаеро ифода мекунад, ки метавонанд ба таҳаммулнопазирӣ, барангехтани кинаву адоват ва истифодаи зӯроварӣ барои расидан ба ҳадафҳои муайян замина гузоранд. Гарчанде ин ду мафҳум аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ва мазмунӣ яксон нестанд, дар бисёр мавридҳо ғояҳои экстремистӣ барои ҷалби одамон ба фаъолияти террористӣ истифода мешаванд.

Таърих гувоҳ аст, ки ҳар гоҳ таассуб ҷойи тафаккур, нафрат ҷойи таҳаммул ва итоати кӯр-кӯрона ҷойи андешаи мустақилро мегирад, заминаи зуҳури хушунату низоъ фароҳам меояд. Аз ин рӯ, муқовимат ба терроризм танҳо бо чораҳои қудратӣ маҳдуд намешавад. Он, пеш аз ҳама, мубориза барои шуури солим, маърифати баланд, ҷаҳонбинии созанда ва ҳифзи арзишҳои инсонӣ мебошад.

Бо рушди босуръати технологияҳои иттилоотӣ ва густариши интернет роҳу усулҳои ҷалби одамон ба созмонҳои террористиву экстремистӣ низ тағйир ёфтаанд. Акнун таблиғи ғояҳои ифротӣ на танҳо дар муҳити воқеӣ, балки дар шабакаҳои иҷтимоӣ, паёмрасонҳо ва сомонаҳои гуногун сурат мегирад.

Гурӯҳҳои ифротӣ бо истифода аз эҳсосоти ҷавонон, мушкилоти иҷтимоӣ, ноогоҳӣ ва камбуди донишҳои сиёсиву ҳуқуқӣ ба шуури онҳо таъсир мерасонанд. Онҳо ваъдаҳои бардурӯғ медиҳанд, маблағҳои калонро пешниҳод мекунанд ва амалҳои ҷинояткоронаи худро гӯё мубориза барои адолат, ҳақиқат ё ҳимояи арзишҳои динӣ муаррифӣ менамоянд. Ҳадафи аслии чунин таблиғот бошад, таҳрифи воқеият, заҳролуд сохтани афкори ҷавонон ва ба доми гурӯҳҳои ҷиноятпеша кашидани онҳост.

Дар чунин шароит, саводи расонаӣ, тафаккури интиқодӣ ва қобилияти санҷидани дурустии иттилоот аҳаммияти махсус пайдо мекунанд. Ҷавон бояд на ҳар хабару даъватро ҳақиқат шуморад ва на ба ҳар ваъдаи ҷолиб бовар кунад. Ӯ бояд сарчашмаи иттилоотро бишиносад, ҳадафи паёмро дарк намояд ва пеш аз қабули ҳар қарор оқибатҳои онро андеша кунад. Аз ин лиҳоз, оила, муассисаҳои таълимӣ, ҷомеа ва воситаҳои ахбори омма дар пешгирии ифротгароӣ масъулияти бузург доранд. Тарбияи ватандӯстӣ, омӯзиши таъриху фарҳанги миллӣ, ташаккули ҷаҳонбинии илмӣ ва фароҳам овардани шароити мусоид барои таҳсилу фаъолияти созандаи ҷавонон аз муҳимтарин роҳҳои пешгирии ин хатар мебошанд.

Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун узви комилҳуқуқи ҷомеаи ҷаҳонӣ мубориза бо терроризм ва экстремизмро яке аз самтҳои муҳими таъмини амнияти миллӣ ва байналмилалӣ медонад. Бо дарназардошти хусусияти фаромиллӣ касб намудани ин зуҳурот, дар мамлакат санадҳои меъёрии ҳуқуқӣ ва барномаҳои давлатӣ қабул гардида, тадбирҳои ташкилию пешгирикунанда амалӣ карда мешаванд.

Дар ин самт, сиёсати Ҷумҳурии Тоҷикистон ба ҳифзи амнияти шаҳрвандон, пешгирии ҷиноятҳои хусусияти террористиву экстремистидошта, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии аҳолӣ ва таҳкими ҳамкории байналмилалӣ равона шудааст. Ҳанӯз дар Паёми соли 2014 Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аз густариши ғояҳои ифротгароёна дар байни ҷавонон изҳори нигаронӣ намуда, зарурати андешидани тадбирҳои иловагӣ ҷиҳати таъмини амнияти иттилоотиро таъкид карда буданд. Ин ҳушдор аҳаммияти хос дошт, зеро дар шароити ҷаҳонишавӣ ва рушди технологияҳои иттилоотӣ мубориза барои ҳифзи шуури ҷомеа ба ҷузъи муҳими таъмини амнияти миллӣ табдил ёфтааст.

Ҳамзамон, Пешвои миллат дар суханрониҳои худ пайваста таъкид менамоянд, ки терроризм ва экстремизм аз ҷумлаи хатарҳои ҷиддии ҷаҳони муосир буда, мубориза бо онҳо ҳамкории муштарак, иродаи сиёсӣ ва муносибати беғаразонаи тамоми кишварҳоро тақозо мекунад. Аз ҷумла, 13 марти соли 2018 зимни мулоқот бо кормандони мақомоти прокуратураи мамлакат Сарвари давлат зарурати муборизаи пайваста бо терроризм ва экстремизмро таъкид намуда, ин зуҳуротро аз хатарҳои рӯзафзуни ҷаҳони муосир арзёбӣ карданд.

Ин мавқеъ аз он шаҳодат медиҳад, ки Тоҷикистон мубориза бо терроризму экстремизмро танҳо масъалаи дохилии як давлат намедонад. Зеро шабакаҳои террористӣ сарҳадҳои давлатиро эътироф намекунанд ва оқибатҳои фаъолияти онҳо метавонанд ба кишварҳои гуногун таъсир расонанд.

Яке аз санадҳои муҳими ин самт Стратегияи муқовимат ба экстремизм ва терроризм дар Ҷумҳурии Тоҷикистон барои солҳои 2021–2025 буд, ки бо фармони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон аз 1 июни соли 2021 тасдиқ гардид. Стратегия ҳадафҳо, вазифаҳо ва самтҳои асосии сиёсати давлатиро дар ин соҳа муайян намуда, ҳамоҳангсозии фаъолияти мақомоти давлатӣ, мақомоти худидоракунии шаҳрак ва деҳот, ниҳодҳои ҷомеаи шаҳрвандӣ ва созмонҳои байналмилалиро пешбинӣ мекард. Аҳамияти чунин санадҳо дар он аст, ки муқовимат ба хатарҳои муосир бояд бар асоси низоми мушаххаси ҳуқуқӣ, тақсимоти вазифаҳо, ҳамоҳангии ниҳодҳо ва чораҳои пешгирикунанда амалӣ гардад. Муборизаи муассир танҳо дар сурати ҳамбастагии имкониятҳои давлатӣ ва иштироки фаъоли ҷомеа натиҷаи дилхоҳ медиҳад.

Дар баробари ин, риояи қонун, ҳифзи ҳуқуқу озодиҳои инсон ва пешгирии ҳама гуна зуҳуроти хушунатомез бояд меҳвари фаъолияти мақомоти масъул бошад. Зеро ҳадафи ниҳоии мубориза бо терроризм ҳифзи ҳаёти инсон, таъмини амният ва фароҳам овардани шароити зиндагии осоишта мебошад.

Терроризм падидаест, ки ба ягон миллат, дин ё минтақа маҳдуд намешавад. Гурӯҳҳои террористӣ метавонанд аз рамзу шиорҳои гуногун истифода баранд, аммо амали онҳо, ки ба куштор, тарсонидан ва халалдор сохтани зиндагии осоиштаи мардум равона шудааст, бо ҳеҷ арзиши аслии инсонӣ созгор нест. Дар ин хусус суханони Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон аҳаммияти хос доранд:

«Мубориза бо терроризм ва экстремизм фароҳам овардани фазои боварӣ, эҳтиром ба манфиатҳои ҳамдигар ва муттаҳид шудани ҳамаи кишварҳои дунёро дар пешорӯи ин хатари умумӣ тақозо менамояд. Истифодаи “сиёсати дугона” нисбат ба терроризм ва экстремизм самаранокии кӯшишҳои ҷомеаи ҷаҳониро дар муборизаи муштарак бо ин зуҳурот ҷиддан коҳиш дода, баръакс, мухолифатҳои наверо байни эътилофҳои ҳарбиву сиёсӣ эҷод мекунад ва авзои ҷаҳонро боз ҳам ноором месозад. Ман чандин маротиба аз минбарҳои Созмони Милали Муттаҳид ва дигар ташкилотҳои бонуфузи байналмилалӣ таъкид карда будам, ки террорист ватан, миллат ва дину мазҳаб надорад».

Ин андешаи Сарвари давлат паёми равшани сиёсиву ахлоқӣ дорад: мубориза бо терроризм бояд беғаразона, муттаҳидона ва бар пояи манфиатҳои умумибашарӣ сурат гирад. Ҳар гуна истифодаи сиёсӣ аз ин масъала ва муносибати дугона ба гурӯҳҳои террористӣ метавонад талошҳои байналмилалиро заиф гардонад. Дар баробари ин, набояд фаромӯш кард, ки терроризм ва экстремизм ба дини муайян мансуб нестанд. Сӯиистифода аз эътиқоди динӣ барои сафед кардани хушунат ва ҷинояткорӣ таҳрифи арзишҳои маънавӣ ва воситаи расидан ба ҳадафҳои ғаразнок мебошад.

Таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки сулҳу субот неъмати худкор нест. Барои нигоҳ доштани он ҳушёрӣ, масъулиятшиносӣ, эҳтироми қонун ва ҳамбастагии ҷомеа зарур аст. Аз ин рӯ, ҳар шаҳрванд бояд дар баробари таҳдидҳои замони муосир мавқеи устувор дошта, ба овозаҳо, таблиғоти иғвоангез ва даъватҳои зиддиқонунӣ бетараф набошад. Дар ин раванд, ҷавонон ҳамчун неруи созанда ва ояндаи давлат нақши калидӣ доранд. Онҳо бояд бо донишҳои замонавӣ мусаллаҳ бошанд, забонҳои хориҷиро омӯзанд, аз имкониятҳои технологияҳои рақамӣ самаранок истифода баранд ва ҷаҳонбинии илмии худро пайваста такмил диҳанд. Ҷавони соҳибмаърифатро бо ваъдаҳои дурӯғин фирефтан душвор аст, зеро ӯ қодир аст ҳақиқатро аз дурӯғ, созандагиро аз тахрибкорӣ ва ватандӯстиро аз шиорҳои фиребанда фарқ кунад. Ҳамзамон, ҷомеа бояд ба мушкилоти ҷавонон бетараф набошад. Дастгирии иҷтимоӣ, фароҳам овардани шароити таҳсилу касбомӯзӣ, ҷалби онҳо ба корҳои созанда ва ташаккули муҳити солими оилавию ҷамъиятӣ метавонанд таъсири ҷиддии пешгирикунанда дошта бошанд.

Муқовимат ба терроризму экстремизм, пеш аз ҳама, ҳифзи инсон ва ояндаи ӯст. Ҳар як амали пешгирикунанда, ҳар як суҳбати тарбиявӣ, ҳар як дарси маърифатӣ ва ҳар як иқдоми созанда метавонад садди роҳи як фоҷиа гардад.

Хулласи калом, терроризм ва экстремизм танҳо бо силоҳ мағлуб намешаванд. Барои решакан кардани ин зуҳуроти хатарнок дониш, маърифат, адолат, тарбияи дуруст, ҳамбастагии ҷомеа ва ҳамкории байналмилалӣ заруранд. Қувваи давлат танҳо дар имкониятҳои низомию амниятии он нест, балки дар сатҳи огоҳӣ, худшиносӣ ва масъулияти шаҳрвандонаш низ таҷассум меёбад. Аз ин рӯ, ҳар яки мо бояд дар ҳифзи сулҳу субот, таҳкими ваҳдати миллӣ ва муқовимат ба ғояҳои ифротӣ саҳми худро гузорем. Зеро сулҳ танҳо набудани ҷанг нест, балки шарти асосии зиндагии шоиста, рушди иқтисодӣ, пешрафти илму маориф ва ояндаи дурахшони наслҳои минбаъда мебошад.

Ҳифзи Ватан аз ҳифзи сулҳ оғоз меёбад. Мубориза бо терроризму экстремизм бошад, аз бедории андеша, масъулияти шаҳрвандӣ ва садоқат ба арзишҳои миллӣ сар мешавад. Миллате, ки сулҳи худро қадр мекунад, ба ояндаи худ бетафовут намемонад.

 

Баҳодур ҶУРАХОНЗОДА,

декани факултети молия ва қарзи ДДМИТ,

номзади илмҳои иқтисодӣ, дотсент