Суҳбати ихтисосии сардори шуъбаи иттилоот ва нашрия Маҳмадалӣ Очилдиев бо ректори Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон Бобоҷон Сатторзода

- Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон ба сифати муассисаи таълимии касбӣ ва таҳсилоти иловагии низоми Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон дар омода намудани кадрҳои соҳибтахассус эътирофгардида ва пешқадам дар раванди рушди соҳаҳои мухталифи ҳаёти ҷомеа чӣ барномаи мукаммалеро рӯйи даст дорад?

- Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон ба сифати муассисаҳои соҳавии таҳсилоти олӣ ҷиҳати омодасозии кадрҳои соҳибтахассус дар самтҳои иқтисод ва молия, фаъолияти худро дар доираи барномаҳои стратегӣ ва нақшаҳои рушди миёнамуҳлат ва дарозмуҳлат амалӣ менамояд. Ин барномаҳо одатан ба мутобиқсозии таҳсил ба талаботи иқтисоди миллӣ ва ҷаҳонӣ равона гардидаанд.

Дар маҷмӯъ, стратегияи рушди донишгоҳ самтҳои муҳими сифати таълим ва омодасозии кадрҳои рақобатпазир, тақвияти фаъолияти илмӣ ва инноватсионӣ, ҳамкориҳои байналмилалӣ, рақамикунонӣ ва иқтисоди рақамӣ, потенсиали омӯзгорӣ ва кадрҳои илмӣ, тақвияти робита бо истеҳсолот ва бозори меҳнат, инфрасохтор ва муҳити иҷтимоиро дар бар мегирад. Дар ҳамин доира ДДМИТ барномаи такмили раванди таълимро амалӣ мекунад, ки ҳадафҳои асосии он мутобиқсозии барномаҳои таълимӣ бо стандартҳои байналмилалӣ, ҷорӣ намудани низоми кредитӣ ва усулҳои муосири таълим, истифодаи технологияҳои рақамӣ дар раванди таҳсил, омодасозии мутахассисони ҷавобгӯ ба талаботи бозори меҳнат, рушди иқтисоди миллӣ, ҷалби донишҷӯён ба корҳои илмӣ ва стартапҳо, рушди фаъолияти инноватсионӣ ва иқтисоди рақамӣ, ҳамкорӣ бо донишгоҳҳо ва ташкилотҳои байналмилалӣ, ҷалби омӯзгорон ва донишҷӯён ба лоиҳаҳои байналмилалӣ, мубодилаи таҷриба ва технологияҳои таълим, ҷорӣ намудани технологияҳои иттилоотӣ дар таълим, рушди ихтисосҳои иқтисоди рақамӣ, омодасозии мутахассисони соҳаи FinTech ва таҳлили маълумот, истифодаи платформаҳои электронӣ дар таҳсил, дастгирии таҳсил дар магистратура ва докторантура, ҷалби мутахассисони ҷавон ба фаъолияти илмӣ-педагогӣ, ҳавасмандгардонии фаъолияти омӯзгорон ва дар умум, фароҳам овардани муҳити иҷтимоии созгору мусоид барои омӯзгорон ва донишҷӯён ба шумор меравад.

Хуллас, стратегияи рушди ДДМИТ ба ташаккули донишгоҳи муосир равона шудааст, ки мутахассисони рақобатпазир омода мекунад, рушди илм ва инноватсияро таъмин менамояд, иқтисоди рақамиро дастгирӣ мекунад, робитаи таҳсил бо бозори меҳнатро тақвият мебахшад ва ҳамкориҳои байналмилалиро густариш медиҳад.

- Таври маълум, Стратегияи рушди Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон барои солҳои 2025–2030 таҳия ва қабул гардид. Дар ин маврид Шумо чӣ андеша доред?

- Дар бораи Стратегияи рушди Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон барои солҳои 2025–2030 метавон гуфт, ки донишгоҳ ҳадаф гузоштааст аз як муассисаи классикии соҳавӣ ба маркази муосири таҳсил, илм ва инноватсия дар самти иқтисод ва молия табдил ёбад. Ќобили ќайд аст, ки зимни тањияи Стратегия нишондодњои консепсия, стратегия ва барномањои давлатӣ, инчунин Низомномаи Вазорати молияи Ҷумҳурии Тоҷикистон ба инобат гирифта шудааст.

Стратегия дорои ҳадафҳои равшан, самтҳои афзалиятнок ва натиҷаҳои интизоршавандаи ченшаванда мебошад. Ин ҳадаф ба ҳадафҳои стратегии давлат дар соҳаи маориф ва рушди иқтисод пурра мутобиқат мекунад.

Дар маҷмуъ, Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2025–2030 ҳуҷҷати мукаммал ва оянданигар мебошад, ки ҳадафи асосии он табдил додани ДДМИТ ба донишгоҳи пешсафи иқтисодиву молиявӣ дар Тоҷикистон ва минтақа, омодасозии кадрҳое, ки на танҳо дониш доранд, балки қодир ба ҳаллу фасли мушкилоти воқеии иқтисод ҳастанд, мебошад. Дар баробари ин, ҳадафи калидии стратегия –ин омодасозии кадрҳои рақобатпазир, соҳибтахассус ва ҷавобгӯ ба талаботи иқтисоди миллӣ ва ҷаҳонӣ, бо такя ба сифати баландтари таълим, илм ва инноватсия, иқтисоди рақамӣ, робитаи устувор бо бозори меҳнат буда, он ҳамчун санади роҳнамо барои мутобиқ намудани фаъолияти донишгоҳ ба талаботи иқтисоди муосир, рақамикунонӣ ва ҳамгироии байналмилалӣ арзёбӣ мегардад. Агар ба ҳадафҳо ва натиҷаҳои интизоршавандаи он такя намоем, он бештар ба муосирсозии таълим, рушди илм, рақамикунонӣ ва ҳамгироии байналмилалӣ равона гардидааст. Дар сурати татбиқи пурраи ҳадафҳо ин стратегия метавонад донишгоҳро ба яке аз марказҳои муҳими омодасозии кадрҳои иқтисодӣ дар минтақа табдил диҳад.

- Стратегияи рушди ДДМИТ ба чӣ асос ёфтааст ва чӣ бартариятҳо дорад?

- Стратегияи рушди ДДМИТ ба сиёсати давлатии рушди маориф, талаботи иқтисоди миллӣ ва таҷрибаи ҷаҳонӣ асос ёфтааст. Бартарии асосии ин санад он аст, ки донишгоҳро ба як муассисаи муосири омодасозии кадрҳои иқтисодӣ ва молиявӣ табдил медиҳад ва имконияти мутобиқшавӣ ба равандҳои ҷаҳонишавӣ ва рақамикунониро фароҳам месозад.

Стратегияи рушди Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон одатан ба маҷмуи санадҳои меъёрӣ-ҳуқуқӣ, ҳуҷҷатҳои стратегии давлатӣ ва талаботи рушди иқтисоди муосир такя мекунад. Агар мо онро таҳлил намоем, метавон гуфт, ки ин стратегия ба чанд пояи асосӣ такя дошта, дорои бартариятҳои муайян мебошад.

Стратегияи донишгоҳ пеш аз ҳама ба ҳуҷҷатҳои стратегии миллӣ, аз ҷумла, Стратегияи миллии рушди Ҷумҳурии Тоҷикистон то соли 2030, Стратегияи рушди соҳаи маориф ва илм, Барномаҳои давлатии рақамикунонӣ ва рушди иқтисоди рақамӣ, Қонунҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон дар бораи маориф ва илм, инчунин, санадҳои танзимкунандаи талаботи бозори меҳнат ва иқтисоди миллӣ такя мекунад. Дар таҳияи стратегия таҷрибаи донишгоҳҳои пешқадами ҷаҳон ва меъёрҳои таҳсилоти байналмилалӣ ба назар гирифта шудаанд.

Бартариятҳои Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2025-2030, қабл аз ҳама бар он асос меёбад, ки он омодасозии мутахассисонро барои иқтисоди рақамӣ ва низоми молиявии муосир таъмин сохта, имконияти шуғли хатмкунандагон ва малакаҳои амаливу касбиро тақвият мебахшад.

Аз сӯи дигар, ин стратегия ба рушди тадқиқоти илмӣ ва татбиқи натиҷаҳои онҳо дар иқтисоди миллӣ равона гардида, густариши ҳамкориҳои байналмилалиро ҳадаф қарор додааст ва бартарии муҳимаш - ин баланд бардоштани нуфузи донишгоҳ дар сатҳи байналмилалӣ ва ҷалби таҷрибаи пешқадам мебошад.

- Стратегияи мазкур барои донишҷӯён, омӯзгорон ва иқтисоди кишвар чӣ таъсири амалӣ дошта метавонад?

- Стратегияи рушди Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон барои солҳои 2025–2030 на танҳо як ҳуҷҷати назариявӣ, балки барномаи амалиест, ки метавонад ба донишҷӯён, омӯзгорон ва иқтисоди кишвар таъсири мустақими амалӣ расонида, барои донишҷӯён имконияти гирифтани таҳсили муосир ва ҷойи кори беҳтарро фароҳам оварад, барои омӯзгорон рушди касбӣ ва илмиро таъмин намояд, барои иқтисоди кишвар дар омодасозии кадрҳои рақобатпазир ва рушди иқтисоди рақамӣ мусоидат кунад ва дар маҷмӯъ, ба таҳкими робитаи маориф – илм – истеҳсолот мусоидат намуда, ба рушди устувори иқтисоди миллӣ замина гузорад, ки он ба баланд шудани нуфузи Тоҷикистон дар фазои илмӣ ва иқтисодӣ мусоидат мекунад.

- Механизми татбиқи стратегияи мазкур чӣ гуна сурат мегирад?

- Аслан, механизми татбиқи стратегияҳо ба принсипҳои калидие чун банақшагирии марҳилавӣ, идоракунии мутамарказ ва ҳамоҳангшуда, таъмини молиявӣ ва захираҳо, рақамикунонӣ ва ҷорӣ намудани технологияҳои муосир, мониторинг ва арзёбии мунтазам, инчунин, ҳамкории фаъол бо ҷомеа ва шарикон такя мекунанд, то стратегия аз сатҳи ҳуҷҷат ба сатҳи амал гузарад ва натиҷаҳои воқеӣ ба даст оварда шаванд.

Дар доираи ин механизм нақши роҳбарияти донишгоҳ, факултетҳо, кафедраҳо ва донишҷӯён ҳалкунанда мебошад. Бинобар ҳамин, татбиқи Стратегияи рушди ДДМИТ танҳо дар сурати ҳамкории зичи роҳбарият, факултетҳо ва донишҷӯён натиҷа медиҳад. Яъне роҳбарият самти рушд ва захираҳоро таъмин мекунад, факултетҳо татбиқи амалии стратегияро анҷом медиҳанд, донишҷӯён натиҷаи ниҳоии онро инъикос менамоянд. Ин ҳамоҳангӣ метавонад донишгоҳро ба маркази муҳими омодасозии кадрҳои баландихтисос табдил диҳад.

- Қаблан низ стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2018-2023 қабул ва татбиқ гардида буд. Он чӣ натиҷа дод?

- Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2018–2023 ба муосирсозии низоми таълим, рушди илм ва тақвияти пойгоҳи моддию техникӣ равона шуда буд. Агар натиҷаҳои эҳтимолии татбиқи он давраро таҳлил намоем, метавон чанд дастоварди асосиро қайд кард, ки баланд гардидани сифати таълим, рушди фаъолияти илмӣ, тақвияти пойгоҳи моддию техникӣ, рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ, мутобиқсозии ихтисосҳо ба бозори меҳнат, беҳтар гардидани муҳити иҷтимоӣ ва таълим, тақвияти ҳамкорӣ бо ташкилотҳои молиявӣ ва иқтисодӣ, роҳандозии густурдатари таҷрибаомӯзии донишҷӯён, беҳтар шудани шароити таҳсил ва имконияти шуғли хатмкунандагон, тақвияти фаъолияти фарҳангиву тарбиявӣ, ҳамчунин, дастгирии донишҷӯёни боистеъдод ва ниёзманд аз натиҷаҳои меҳварии он ба шумор мераванд.

Дар маҷмуъ, Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2018–2023 заминаи муҳимро барои рушди минбаъдаи донишгоҳ фароҳам овард. Натиҷаҳои дастовардии он чунин арзёбӣ мешаванд, ки бо муосир гардидани раванди таълим, рушди фаъолияти илмӣ, беҳтар шудани инфрасохтор, густариши ҳамкориҳои байналмилалӣ ва мутобиқшавии нисбатан беҳтари таҳсил ба талаботи иқтисоди миллӣ заминаи таҳияи Стратегияи нави рушди донишгоҳро барои солҳои 2025-2030 фароҳам овард. Яъне агар Стратегияи солҳои 2018–2023 бештар ба ташкили заминаи муосири таълим ва инфрасохтор равона шуда буд, Стратегияи солҳои 2025–2030 марҳилаи нави рушд буда, ба рақамикунонӣ, инноватсия ва ҳамгироии байналмилалӣ равона шудааст.

- Пас, Стратегияи нави 2025–2030 барои ояндаи ДДМИТ чӣ дурнамои рушдро пешбинӣ мекунад?

- Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2025–2030 дурнамои рушди донишгоҳро ҳамчун як маркази муосири таълим, илм ва инноватсия муайян менамояд. Агар онро аз нуқтаи назари дурнамои рушд таҳлил намоем, метавон хулоса баровард, ки Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2025–2030 метавонад донишгоҳро ба муассисаи таҳсилоти рақамӣ ва муосир, маркази омодасозии кадрҳои иқтисодӣ ва молиявӣ, маркази илм ва инноватсия, иштирокчии фаъоли фазои байналмилалии таҳсилот

табдил дода, нақши ин боргоҳи илму маърифатро дар рушди иқтисоди миллӣ ва омодасозии мутахассисони ҷавобгӯ ба талаботи замон тақвият диҳад.

- Татбиқи ин стратегия барои рушди низоми таҳсилоти олӣ дар Тоҷикистон чӣ аҳамият дорад?

- Стратегияи рушди ДДМИТ барои солҳои 2025–2030 на танҳо барои пешрафти худи донишгоҳ, балки барои такмили тамоми низоми таҳсилоти олӣ, рушди иқтидори илмӣ ва таҳкими иқтисоди миллии Тоҷикистон аҳамияти калидӣ дорад. Он метавонад ба ташаккули низоми таҳсилоти рақобатпазир, инноватсионӣ ва мутобиқ ба талаботи ҷаҳони муосир замина гузорад. Аз ин рӯ, татбиқи ин стратегия метавонад барои рушди низоми таҳсилоти олии Ҷумҳурии Тоҷикистон аҳамияти муҳими стратегӣ дошта бошад.

Модоме  ки стратегияи мазкур ба муосирсозии барномаҳои таълимӣ, ҷорӣ намудани технологияҳои рақамӣ ва мутобиқ намудани раванди таълим ба стандартҳои байналмилалӣ нигаронида шудааст, пас, он метавонад ба баланд бардоштани сатҳу сифати таҳсилот мусоидат намояд. Аз ҷониби дигар, азбаски стратегия густариши корҳои илмӣ-тадқиқотӣ, таъсиси марказҳои тадқиқотӣ ва ҳамкории илмӣ бо муассисаҳои байналмилалиро пешбинӣ намуда, яке аз самтҳои муҳимаш густариши ҳамкориҳо бо донишгоҳҳои хориҷӣ, барномаҳои мубодилаи донишҷӯён ва омӯзгорон мебошад, бешак ба боло рафтани нуфузи таҳсилоти олии Тоҷикистон дар арсаи байналмилалӣ, ворид шудани таҷрибаи пешқадами ҷаҳонӣ ба низоми миллӣ ва омодасозии кадрҳо бо ҷаҳонбинии муосир таъсир мегузорад.

- Дар ДДМИТ ҷиҳати татбиқи Қонуни ҶТ дар бораи баланд бардоштани мақоми омӯзгор чӣ тадбирҳои амалӣ андешида мешаванд?

- Дар ДДМИТ ҳамчун яке аз муассисаҳои таҳсилоти олии кишвар тадбирҳо оид ба иҷрои Қонуни Ҷумҳурии Тоҷикистон «Дар бораи мақоми омӯзгор» асосан дар доираи талаботи ҳамин қонун ва сиёсати давлатӣ дар соҳаи маориф амалӣ мегарданд. Қонуни мазкур соли 2025 қабул шуда, ба баланд бардоштани мақоми иҷтимоӣ, ҳифзи ҳуқуқ ва беҳтар намудани шароити фаъолияти омӯзгорон равона шудааст. Ин тадбирҳоро метавон ба чанд самти асосӣ, аз қабили такмили ихтисос ва рушди касбии омӯзгорон, рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ ва мобилитети академӣ, тақвияти фаъолияти илмӣ-тадқиқотӣ, ворид намудани технологияҳои муосир ва ихтисосҳои нав, ҳавасмандгардонӣ ва қадрдонии омӯзгорон, инчунин, тақвияти захираҳои кадрӣ ва рушди омӯзгорони ҷавон ҷудо кард, ки дар ин доира омӯзгорон дар курсҳои такмили ихтисос ва омӯзишҳои байналмилалӣ ширкат варзида, дониш ва таҷрибаи гирифтаашонро дар раванди таълим истифода мебаранд, ки ин барномаҳо ба такмил додани маҳорати касбӣ ва ворид намудани усулҳои муосири таълим мусоидат менамоянд. Ғайр аз ин, ДДМИТ барои баланд бардоштани мақоми омӯзгор имкониятҳои васеи байналмилалиро фароҳам меоварад: Ҳар сол зиёда аз 40 омӯзгор ва корманди донишгоҳ дар конференсияҳо ва барномаҳои байналмилалӣ иштирок мекунанд. Ин тадбирҳо ба баланд шудани сатҳи илмӣ ва нуфузи касбии омӯзгорон мусоидат мекунанд.

Дар баробари ин, дар донишгоҳ тадбирҳо баҳри баланд бардоштани нуфузи иҷтимоии омӯзгорон низ амалӣ мешаванд, ки баргузории чорабиниҳо бахшида ба Рӯзи омӯзгор ва қадрдонии моддии омӯзгорон, таъмини муаллимони ҷавон бо хобгоҳи замонавӣ ва дастгирии моддии онҳо аз ҳамин зумра буда, бешак, барои рушди устувори муҳити илмӣ ва баланд шудани мақоми омӯзгор замина фароҳам меорад.

- Айни ҳол дар муассиса сатҳу сифати таълим дар кадом сатҳ қарор дорад ва оё ба талаботи бозори меҳнат мутобиқ гардонида шудааст?

- Сатҳу сифати таълим дар Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон дар маҷмӯъ дар сатҳи муайяни устувор қарор дошта, барномаҳои таълимӣ то андозае ба талаботи бозори меҳнат мутобиқ гардонида шудаанд. Барои баҳои воқеӣ додан, ин масъаларо метавон аз чанд ҷиҳат таҳлил кард:

Аввалан ин ки сатҳу сифати таълим дар донишгоҳ мутобиқ ба барномаҳои таълимӣ ба стандартҳои байналмилалӣ роҳандозӣ гардида, бо талаботи муосири иқтисодиёт ва идоракунӣ ҳамоҳанг карда шудаанд. Ин аст, ки таълим бо истифода аз технологияҳои рақамӣ ва усулҳои муосир амалӣ мешавад. Дуюм, дар донишгоҳ шуъбаи махсуси мониторинг ва идораи сифати таълим фаъолият мекунад, ки вазъи воқеии таълимро тибқи қонунгузорӣ ва стандартҳои низоми кредитӣ назорат менамояд.

Қобили тазаккур аст, ки ДДМИТ аз аккредитатсияи байналмилалии институтсионалӣ гузашта, сертификати сифати таҳсилро барои 5 сол гирифтааст ва дар рейтинги муассисаҳои таҳсилоти олии Тоҷикистон пайваста мақоми 4-умро нигоҳ медорад. Сеюм, потенсиали кадрии омӯзгорон дар донишгоҳ кофӣ буда, садҳо омӯзгор, аз ҷумла докторон ва номзадҳои илм самаранок ба таълиму тадрис машғуланд, ки ин гувоҳи дар сатҳи нисбатан хуб ва устувор қарор доштани сатҳи таълиму тадрис мебошад.

Қайд кардан бамаврид аст, ки дар раванди таълим мутахассисоне иштирок мекунанд, ки таҷрибаи кор дар мақомоти давлатӣ, соҳибкорӣ ва ташкилотҳои байналмилалиро доранд. Чорум, мутобиқати таълим ба талаботи бозори меҳнат ва омодасозии мутахассисони бозоргир аст. Дар ин доира донишгоҳ аз рӯйи даҳҳо ихтисоси иқтисодӣ, молиявӣ ва идоракунӣ кадрҳо омода мекунад, ки ба иқтисоди миллӣ заруранд. Ин ихтисосҳо аслан дар соҳаҳои молия, андоз, аудит, муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ ва менеҷмент пешниҳод мешаванд. Ҳамзамон, дар донишгоҳ факултети иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои инноватсионӣ таъсис ёфтааст, ки ба талаботи рушди рақамикунонии иқтисод ҷавоб медиҳад. Дар маҷмуъ, донишгоҳ 30 сол аст, ки мутахассисони соҳавиро барои бозори меҳнат омода менамояд. Хатмкунандагони донишгоҳ дар сохторҳои давлатӣ, блоки иқтисодӣ, илму маориф ва соҳибкорӣ фаъолият мекунанд. Ба ин нигоҳ накарда, бо назардошти он ки такмилу рушди минбаъда ҳамеша зарур аст, донишгоҳ талош меварзад, то таълимро бо технологияҳои муосир, таҷрибаомӯзӣ ва ихтисосҳои нав мутобиқ созад,

- ДДМИТ нисбат ба дигар донишгоҳҳои Тоҷикистон чӣ тафовут ва бартариятҳо дорад?

- Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон дар низоми таҳсилоти олии кишвар яке аз муассисаҳои соҳавӣ ба ҳисоб меравад. Барои дарк кардани тафовут ва бартарияти он метавон чанд ҷиҳати муҳимро баррасӣ кард. Фаъолияти ДДМИТ асосан ба омодасозии мутахассисони соҳаҳои молия, иқтисод, бонкдорӣ, андоз, гумрук, аудит ва менеҷмент равона шудааст. Ихтисосёбии соҳавӣ имкон медиҳад, ки донишгоҳ кадрҳоро маҳз барои бахши иқтисодӣ ва молиявӣ омода намояд. Дар ин росто барномаҳои таълимӣ ба талаботи иқтисоди бозорӣ ва низоми молиявӣ мутобиқ гардонида мешаванд. Дар донишгоҳ самтҳои иқтисоди рақамӣ, технологияҳои иттилоотӣ дар иқтисодиёт ва идоракунии инноватсионӣ рушд меёбанд, ки ин раванд ба талаботи ҷаҳони муосир мувофиқ мебошад.

Ҷойи шубҳа нест, ки ДДМИТ бештар ҳамчун муассисаи соҳавӣ дар самти иқтисод ва молия фарқ мекунад. Бартарии асосии он мутобиқати таълим ба талаботи бозори меҳнат, рушди ихтисосҳои муосир ва омодасозии кадрҳои иқтисодӣ мебошад.

- Дар ҳамин ҳол донишҷӯёни хориҷие, ки дар ДДМИТ таҳсил мекунанд, аслан ба кадом ихтисосҳо таваҷҷуҳ доранд?

- Донишҷӯёни хориҷие, ки дар ДДМИТ таҳсил мекунанд, одатан бештар ба самтҳои молия ва бонкдорӣ, андоз ва фаъолияти гумрукӣ, муносибатҳои иқтисодии байналмилалӣ, менеҷмент ва маркетинг, иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои иттилоотиро, ки ихтисосҳои серталаб, бозоргир, ба низоми иқтисоди бозорӣ мутобиқ буда, имконияти кор дар сохторҳои давлатӣ ва байналмилалиро фароҳам меоранд, бештар аст.

- Чаро донишҷӯёни хориҷӣ Тоҷикистон ва маҳз ДДМИТ-ро барои таҳсил интихоб мекунанд?

- Ноил шудан ҷиҳати ҷалби донишҷӯёни хориҷӣ аз ДДМИТ муносибати комплексиро талаб мекунад, ки ҳам баланд бардоштани сифати таҳсил, ҳам рушди ҳамкориҳои байналмилалӣ ва ҳам фароҳам овардани муҳити мусоид барои таҳсил ва зиндагии донишҷӯёнро дар бар мегирад. Ин раванд метавонад нуфузи байналмилалии донишгоҳро баланд бардошта, ба рушди низоми таҳсилоти олӣ ва иқтисоди миллӣ мусоидат намояд.

Интихоби Тоҷикистон ва махсусан, ДДМИТ аз ҷониби донишҷӯёни хориҷӣ одатан бо якчанд омилҳои таълимӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ, аз ҷумла, арзон будани пардохти нархи таҳсил ва зиндагӣ, наздикии фарҳангӣ ва забонӣ, муҳити ором ва амният, имкониятҳои ҳамкории минтақавӣ ва амсоли инҳо вобаста мебошад.

Ҳамчунин, эътироф бояд кард, ки ДДМИТ яке аз донишгоҳҳои тахассусӣ дар самти иқтисод ва молия мебошад, ки дипломи он барои фаъолияти касбӣ дар минтақа қобили қабул аст.

Дар баробари ин, ихтисосҳои донишгоҳ ба бозори меҳнат мутобиқ буда, барои фаъолияти соҳибкорӣ ва молиявӣ имконият фароҳам меоранд. Инчунин, донишгоҳ дар барномаҳои байналмилалӣ ва табодули академӣ иштирок мекунад.Дар донишгоҳ омӯзгороне фаъолият мекунанд, ки таҷрибаи илмӣ ва амалӣ доранд ва барномаҳои таълимӣ ба стандартҳои муосири иқтисодӣ мутобиқ мешаванд. Ҳамаи ҳамин бартариҳо боис гардидаанд, ки бисёр донишҷӯёни хориҷӣ ДДМИТ-ро интихоб мекунанд, зеро ихтисосҳои бозоргир, сифати таълим, имкониятҳои байналмилалӣ ва омодасозии мутахассисони иқтисодӣ барои онҳо мувофиқи мақсад мебошад.

- Донишҷӯёне, ки дар озмунҳо, олимпиадаҳо, мусобиқаҳо ва дигар чорабиниҳои сатҳи байналмилалӣ обрӯву нуфузи ДДМИТ -ро баланд мебардоранд, чӣ имтиёзҳо доранд?

- Донишҷӯёни ДДМИТ мунтазам дар олимпиадаҳо ва чорабиниҳои байналмилалӣ иштирок намуда, саҳми худро дар баланд бардоштани нуфузи донишгоҳ мегузоранд.

Дар баробари ин, ҳамасола дар ДДМИТ ҳамчун муассис ва маркази баргузории озмунҳои ҷумҳуриявӣ ва илмии «Беҳтарин донандаи Кодекси андози Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Беҳтарин донандаи Кодекси гумруки Ҷумҳурии Тоҷикистон», «Барномасози беҳтарин», “Маърифат ва амнияти молиявӣ” баргузор мегардад, ки ин ба омодасозии донишҷӯён барои рақобати байналмилалӣ мусоидат мекунад. Ҳамзамон фаъолияти донишгоҳ бо ҳамкориҳои байналмилалӣ пайваста рушд мекунад, ки аз ҷумла фиристодани донишҷӯён ба донишгоҳҳои хориҷӣ низ ба рушди малакаҳои илмӣ ва рақобатпазирии онҳо таъсир мерасонад. Масалан, танҳо дар соли 2025 - 18 донишҷӯ барои таҳсил ба донишгоҳҳои хориҷӣ фиристода шудаанд.

Бо назардошти ин маълумот, метавон гуфт, ки ҳамасола даҳҳо донишҷӯ дар озмунҳои сатҳи ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ иштирок мекунанд, аммо рақами дақиқи ғолибони байналмилалӣ вобаста ба сол ва чорабинӣ тағйир меёбад.

Дар асоси таҷрибаи амалии донишгоҳ ва сиёсати умумии муассисаҳои таҳсилоти олии Тоҷикистон донишҷӯёни фаъол ва ғолиб аз ҷиҳати моддиву маънавӣ ҳавасманд гардида, инчунин, дастгирии академӣ ва касбӣ меёбанд.

- Оё метавонед дар бораи дастовардҳои фаннии донишҷӯёни ДДМИТ дар солҳои охир ва дар ихтисосҳои муайян мисолҳои мушаххас оред?

- Донишҷӯёни ДДМИТ мунтазам дар олимпиадаҳои ҷумҳуриявӣ ва байналмилалӣ аз фанҳои иқтисод, молия, андоз ва бонкдорӣ иштирок мекунанд. Ҳамчунин, донишҷӯён дар озмунҳои илмӣ-тадқиқотӣ оид ба масъалаҳои рушди низоми бонкӣ, сиёсати пулӣ ва молияи давлатӣ бо корҳои тадқиқотӣ иштирок намуда, соҳиби диплом ва ҷоизаҳо шудаанд. Онҳо на танҳо дар олимпиадаҳои фаннӣ, балки дар конфронсҳо, озмунҳои илмӣ ва олимпиадаҳои технологияҳои рақамӣ фаъолона иштирок намуда, бо натиҷаҳои хуб обрӯ ва нуфузи донишгоҳро боло мебаранд.

Бояд тазаккур дод, ки тайи солҳои охир донишҷӯёни ДДМИТ дар самти технологияҳои иттилоотӣ ва иқтисоди рақамӣ низ фаъол шудаанд. Онҳо дар олимпиадаҳо ва озмунҳои марбут ба барномасозӣ, технологияҳои молиявӣ (FinTech) ва таҳияи лоиҳаҳои рақамӣ бо мақолаву лоиҳаҳои тадқиқотӣ иштирок карда, натиҷаҳои кори худро муаррифӣ ва ҳимоя кардаанд. Ин озмунҳо асосан ба рушди малакаҳои тадқиқотӣ, инноватсия ва пешниҳоди идеяҳои иқтисодӣ равона мешаванд.

- Яке аз ҳадафҳои асосии рушд ин рақобатпазир будан ба бозори меҳнат ва тавсеаи муносибатҳои бозорӣ мебошад. Дар ин самт ДДМИТ чӣ имконоти воқеӣ дорад?

- ДДМИТ ҳамчун муассисаи тахассусӣ дар самтҳои иқтисод, молия ва идоракунӣ барои рақобатпазир гардонидани хатмкунандагон дар бозори меҳнат ва тавсеаи муносибатҳои бозорӣ имкониятҳои воқеии назаррас дорад. Ин имкониятҳо бештар аз хусусияти тахассусии донишгоҳ ва ҳамгироии он бо иқтисоди воқеӣ сарчашма мегиранд. ДДМИТ кадрҳоро дар самтҳое омода мекунад, ки бевосита ба низоми молиявию иқтисодии кишвар пайваст буда, талаботи доимии бозори меҳнатро таъмин мекунанд ва феълан барои иқтисоди кишвару минтақа талаботи бештар доранд.

Яке аз имкониятҳои муҳим - ҳамкории донишгоҳ бо сохторҳои иқтисодӣ мебошад. Масалан, таҷрибаомӯзии донишҷӯён дар бонкҳо, ташкилотҳои молиявӣ ва корхонаҳои истеҳсолӣ, ҷалби мутахассисони амалкунанда ба раванди таълим, иштирок дар таҳияи лоиҳаҳои иқтисодӣ ва тадқиқоти амалӣ, ки ин равандҳо ба донишҷӯён имкон медиҳад, то малакаҳои амалӣ ба даст оварда, ба бозори меҳнат зуд мутобиқ шаванд.

Дар баробари ин, ДДМИТ имконият дорад, ки бо таъсиси марказҳои инноватсионӣ ва бизнес-инкубаторҳо, омӯзиши малакаҳои соҳибкорӣ ва идоракунии лоиҳаҳо, дастгирии стартапҳо ва ташаббусҳои ҷавонон муҳити рушди соҳибкориро тақвият диҳад, то ба ташаккули иқтисоди бозорӣ ва ташкили ҷойҳои нави кор мусоидат кунанд.

Зимнан, бо дарназардошти рушди иқтисоди рақамӣ донишгоҳ имконият дорад, барномаҳои таҳсилро ба технологияҳои рақамӣ мутобиқ сохта,

малакаҳои таҳлили маълумот, технологияҳои молиявӣ (FinTech) ва идоракунии рақамиро рушд бахшад ва ба ин васила истифодаи платформаҳои муосири таълимиро васеъ намояд.

Дар мавриди ҳамкориҳои байналмилалӣ низ донишгоҳ имкон дорад, бо ворид сохтани таҷрибаи пешқадами ҷаҳонӣ ба раванди таълим донишҷӯёнро дар барномаҳои мубодила ва таҷрибаомӯзии хориҷӣ сафарбар намояд ва ба ин васила, сатҳи рақобатпазирии хатмкунандагонро боло бардорад. Имкониятҳои воқеии ДДМИТ дар самти рақобатпазирӣ асосан аз ихтисосҳои талаботнок, ҳамкории зич бо бахши иқтисоди воқеӣ, рушди соҳибкорӣ, рақамикунонии таҳсил ва ҳамгироӣ бо фазои байналмилалӣ иборат мебошанд. Маҷмуан, ДДМИТ имкон дорад, бо муттаҳид сохтани донишҳои иқтисодӣ, технологӣ ва идоракунӣ мутахассисони универсал омода намояд, ки барои бозори меҳнати муосир хеле муҳим аст. Дар сурати истифодаи самараноки ин имкониятҳо донишгоҳ метавонад ба яке аз марказҳои муҳими омодасозии кадрҳои рақобатпазир табдил ёбад.

- Ба андешаи Шумо, кадом касбҳо ва ихтисосҳои амалкунанда дар ДДМИТ тайи солҳои наздик бештар талабот пайдо мекунанд?

- Бо дарназардошти равандҳои ҷаҳонӣ, рушди иқтисоди Тоҷикистон ва самтҳои тахассусии ДДМИТ, дар солҳои наздик як қатор касбҳо ва ихтисосҳо эҳтимол бештар талабот пайдо мекунанд.

Ин ихтисосҳо аслан ба соҳаи молия, бонкдорӣ, иқтисоди рақамӣ ва технологияҳои молиявӣ, баҳисобгирии бухгалтерӣ ва аудит, андоз ва гумрук, идоракунии бизнес ва соҳибкорӣ, иқтисоди сабз ва идоракунии устувор нигаронида шудаанд, ки дар оянда низ ҳамчун касбҳои серталаб, ояндадор ва ба фаъолияти амалии бозори меҳнат созгор мебошанд.

- Кадом ҷанбаҳо омилҳои калидиву қавии ДДМИТ шуморида мешаванд?

- Омилҳои калидӣ ва қавии Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон бештар ба хусусияти тахассусии он, мавқеи илмӣ-таълимӣ ва робитаи зич бо иқтисоди воқеии кишвар вобаста мебошанд. Омилҳои калидӣ ва қавии донишгоҳро метавон дар ихтисоснокии соҳавӣ, робитаи зич бо бахши иқтисоди воқеӣ, потенсиали илмӣ ва кадрӣ, инчунин, омодасозии кадрҳои рақобатпазир арзёбӣ намуд. Ин омилҳо, бешак ба донишгоҳ имконият медиҳанд, ки дар рушди иқтисоди миллӣ ва низоми таҳсилоти олӣ нақши муҳим дошта бошад.

- Дар солҳои наздик ДДМИТ татбиқи кадом барнома ва ё самтҳои таълимиро дар нақша дорад?

 - ДДМИТ яке аз муассисаҳои асосии кишвар аст, ки фаъолияташ махсус ба тайёр кардани мутахассисони соҳаҳои молия, иқтисод, бонкдорӣ ва идоракунӣ равона шудааст. Донишгоҳ таҷрибаи 30 - солаи омодасозии кадрҳои баландихтисосро дорад ва дар раванди таълим омезиши анъанаҳои академӣ ва технологияҳои муосирро истифода мебарад. Таҳаввулоти равандҳои рушди иқтисоди миллӣ ва талаботи бозори меҳнат, инчунин самтҳои Стратегияи рушди донишгоҳ барои солҳои 2025–2030, эҳтимол як қатор барномаҳо ва самтҳои нави таълимиро рушд хоҳад дод. Ин самтҳо бештар ба иқтисоди рақамӣ, инноватсия ва идоракунии муосир равона мешаванд. Бо назардошти ҳамин равандҳо ДДМИТ дар солҳои наздик бештар ба рушди барномаҳои марбут ба иқтисоди рақамӣ, молияи муосир, соҳибкорӣ, иқтисоди сабз, савдои байналмилалӣ ва ҳамкории байналмилалӣ диққат медиҳад. Ин самтҳо метавонанд донишгоҳро ба маркази омодасозии кадрҳои рақобатпазир табдил диҳанд.

- Кадом омилҳо ДДМИТ-ро нисбат ба дигар донишгоҳҳои иқтисодии Тоҷикистон бештар рақобатпазир мегардонанд?

- ДДМИТ дар байни муассисаҳои таҳсилоти олии иқтисодии кишвар бо назардошти чанд омил рақобатпазирии бештар дорад. Сараввал, ихтисосёбии соҳавӣ ва таҷрибаи таълимӣ, ки иқтидори дар бозори меҳнат омода намудани мутахассисони талаботдоштаро пайдо кардааст. Сониян, барномаҳои инноватсионӣ ва мутобиқшавӣ ба иқтисоди муосир, ки дар ин самт ДДМИТ кӯшиш мекунад, барномаҳои навоварона ва самтҳои тадқиқотиро рушд диҳад. Инчунин, пойгоҳи моддию техникӣ ва инфрасохтори муосир, ки муҳити муосири таълимӣ ба баланд шудани сифати омӯзиш ва тадқиқот таъсири мусбат мерасонад.

Самарабахш аст, ки ДДМИТ ба рушди ҳамаҷонибаи донишҷӯён таваҷҷуҳ зоҳир мекунад. Ин аст, ки ҳаёти донишҷӯён фаъол буда, ҷиҳати ташаккули малакаҳои роҳбарӣ ва иҷтимоӣ имконият фароҳам меорад. Рақобатпазирии ДДМИТ асосан аз омилҳои ихтисосёбии соҳавӣ, барномаҳои муосири таълимӣ, ҳамкории байналмилалӣ, инфрасохтори замонавӣ, фаъолияти илмӣ, рушди малакаҳои шахсӣ ва касбии донишҷӯён вобастаанд.

Қобили тазаккур аст, ки солҳои охир шароити таълимӣ дар донишгоҳ хеле беҳтар шудааст. Ба баланд шудани сифати таълим сохта ба истифода додани бинои нави таълимӣ бо зиёда аз 3000 ҷой нишаст мусоидат кардааст.

- Табиист, ки мушкили аксари муассисаҳои олии таълимӣ дар шароити муосир таъмини донишҷӯён бо хобгоҳ мебошад. ДДМИТ дар самти бартараф кардани ин танқисӣ чӣ чораҳо меандешад?

- Масъалаи таъмини донишҷӯён бо хобгоҳ воқеан яке аз мушкилоти муҳими аксари муассисаҳои таҳсилоти олӣ ба ҳисоб меравад, вале дар ДДМИТ ин масъала ҳалли мусбати худро пайдо кардааст. Дар арафаи соли нави хониши 2025-2026 ду хобгоҳи донишгоҳ пурра аз таъмир бароварда шуда, барои бошандагони он беҳтарин шароити зиндагиву таҳсил ва фароғатӣ муҳайё гардидааст. Дар доираи стратегияи рушди донишгоҳ беҳтар намудани инфрасохтори иҷтимоӣ, аз ҷумла хобгоҳҳо, яке аз самтҳои муҳим ба ҳисоб меравад. Ин масъала ба баланд шудани сатҳи дастрасии таҳсил ва беҳтар шудани шароити зиндагии донишҷӯён мусоидат мекунад.

ДДМИТ низ барои бартараф намудани ин мушкилот тадбирҳои муайянеро амалӣ мекунад ва ба роҳ мондани як қатор чораҳои навро ба нақша гирифтааст.

Яке аз роҳҳои асосии ҳалли масъала - зиёд намудани фонди хобгоҳ мебошад. Ин тадбир ба зиёд шудани шумораи донишҷӯёне, ки бо ҷойи зист таъмин мешаванд, мусоидат мекунад. Донишгоҳ одатан барои донишҷӯёни гурӯҳҳои иҷтимоии осебпазир имтиёзҳо, аз ҷумла, афзалият додан ба донишҷӯёни аз ноҳияҳои дурдаст омада, дастгирии донишҷӯёни ятим ва аз оилаҳои камбизоат, сабук кардани маблағи истиқомат дар хобгоҳ пешниҳод мекунад. Бо дарки ҳамин масъулият ДДМИТ кӯшиш мекунад, ки хобгоҳҳо на танҳо ҷойи зист, балки муҳити мусоиди таълимӣ бошанд.

- Таълими кадом барномаву нақшаҳои таълимӣ аз соли нави хониш дар ДДМИТ ба роҳ монда шудаанд ва дар оянда ба нақша гирифта шудаанд?

- Дар Донишгоҳи давлатии молия ва иқтисоди Тоҷикистон тайи солҳои охир барои мутобиқ кардани низоми таҳсил ба талаботи бозори меҳнат ва иқтисоди рақамӣ як қатор барномаҳо ва нақшаҳои нави таълимӣ роҳандозӣ шудаанд ва боз чанд самти дигар дар марҳилаи банақшагирӣ қарор доранд. Дар солҳои охир ва аз оғози солҳои нави таҳсил, донишгоҳ бештар ба ихтисосҳое таваҷҷуҳ зоҳир кардааст, ки ба иқтисоди муосир ва идоракунии молиявӣ равона шудаанд. Аз ҷумла, бо назардошти талаботи бозори меҳнати Тоҷикистон ва минтақа ба таъсиси ихтисосҳои нав дар самтҳои иқтисодию идоракунӣ, иқтисодиёт ва идоракунӣ дар корхонаҳои хурду миёна, менеҷменти молиявӣ ва идоракунии бизнес, технологияҳои иттилоотӣ дар иқтисодиёт, таҳлили маълумоти иқтисодӣ, тиҷорати электронӣ, идоракунии низомҳои иттилоотӣ, ҷорӣ намудани таҳсилоти гибридӣ, истифодаи платформаҳои рақамии таълимӣ, таҳсилоти фосилавӣ, иқтисоди рақамӣ ва таҳлили маълумот, технологияҳои молиявӣ, логистика ва идоракунии занҷираи таъминот, идоракунии сармоягузорӣ ва бозори коғазҳои қиматнок аҳамияти бештар дода мешавад.

Бо назардошти тамоюлҳои ҷаҳонӣ ва сиёсати давлатӣ донишгоҳ дар оянда тасмим дорад, ки лоиҳаҳо ва барномаҳои ҷадидеро дар доираи рақамикунонии таҳсил ва ҳамкориҳои байналмилалӣ татбиқ намояд.

- Рисолати ДДМИТ - ро дар чӣ мебинед?

- Рисолати ДДМИТ пеш аз ҳама дар тайёр намудани кадрҳои баландихтисоси соҳавӣ, рушди илмҳои иқтисодӣ ва мусоидат ба пешрафти иқтисоди миллӣ таҷассум меёбад. Агар рисолати донишгоҳро дар шакли таҳлилӣ шарҳ диҳем, онро метавон омодасозии мутахассисони рақобатпазир, рушди илм ва тадқиқоти иқтисодӣ, ҳамгироӣ ба фазои байналмилалии таҳсилот, мусоидат ба рушди иқтисоди миллӣ, тарбияи шахсияти иҷтимоӣ ва ватандӯстро ҳамчун рисолати азалии таълимгоҳ авлавият бахшид. Дар ин замина рисолати донишгоҳ бо ҷорӣ намудани стандартҳои байналмилалии таълим, рушди ҳамкориҳои илмӣ ва таълимӣ бо донишгоҳҳои хориҷӣ, омода намудани мутахассисоне, ки дар бозори меҳнати байналмилалӣ рақобатпазир ҳастанд, низ мебошад, то ин ки нуфузи байналмилалии таълимгоҳро баланд бардорад. Зеро ДДМИТ на танҳо муассисаи таълимӣ, балки шарики рушди иқтисоди кишвар мебошад. Аз ин рӯ, донишгоҳ талош ба харҷ медиҳад, то ҳамчун маркази муҳими илмӣ ва таълимӣ баҳри пешрафти ҷомеа ва иқтисоди кишвар минбаъд низ хизмати босифат расонад.